 |
| Dù tốc độ tăng trưởng không cao như các năm trước, thanh long vẫn giữ vững vị thế là loại quả xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam, chỉ đứng sau sầu riêng. |
Thanh long Việt Nam giữ vị thế nhưng phụ thuộc Trung Quốc
Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, xuất khẩu thanh long Việt Nam trong quý III/2025 đạt gần 109 triệu USD, tăng 10,8% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 9 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu đạt 397 triệu USD, tăng nhẹ 1,6% so với cùng kỳ 2024. Dù tốc độ tăng trưởng không cao như các năm trước, thanh long vẫn giữ vững vị thế là loại quả xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam, chỉ đứng sau sầu riêng.
Việt Nam từ lâu đã khẳng định vị thế dẫn đầu trên bản đồ nông sản thế giới với trái thanh long. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu đạt 600 triệu USD, chiếm hơn 85% thị phần toàn cầu. Với sản lượng hơn 1 triệu tấn mỗi năm, thanh long không chỉ đem lại giá trị kinh tế lớn mà còn được chế biến đa dạng ở nhiều thị trường nhập khẩu khó tính như Hàn Quốc, Nhật Bản, giúp giá trị thương mại tăng gấp 5–7 lần so với xuất thô. Đây là minh chứng cho sức hấp dẫn mạnh mẽ của loại quả này trên thị trường quốc tế, đồng thời khẳng định năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong ngành hàng trái cây xuất khẩu.
Diện tích trồng thanh long hiện duy trì khoảng 55.000–60.000 ha, tập trung chủ yếu ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ và đồng bằng sông Cửu Long. Bình Thuận (nay thuộc Lâm Đồng) vẫn là "thủ phủ thanh long" với gần 28.000 ha, sản lượng hàng năm vượt 550.000 tấn nhờ điều kiện khí hậu khô nóng và hệ thống tưới tiêu chủ động. Khu vực này cũng đi đầu trong áp dụng các tiêu chuẩn nông nghiệp bền vững, với hơn 9.500 ha đạt chuẩn VietGAP và khoảng 350 ha đạt chuẩn GlobalGAP.
Tại đồng bằng sông Cửu Long, Tiền Giang (nay thuộc Đồng Tháp) nổi bật với thanh long ruột đỏ – giống quả được thị trường cao cấp ưa chuộng nhờ độ đường cao và màu sắc bắt mắt. Các vùng sản xuất trọng điểm như Chợ Gạo, Gò Công Tây và Gò Công Đông cũng đang áp dụng các mô hình canh tác hữu cơ, đáp ứng yêu cầu kiểm dịch thực vật nghiêm ngặt từ các đối tác nhập khẩu. Long An (nay thuộc Tây Ninh) chiếm khoảng 15% diện tích trồng cả nước, nổi bật với công nghệ chiếu sáng ban đêm để ra hoa trái vụ, giúp cung ứng quanh năm và nâng cao hiệu quả kinh tế trên mỗi ha canh tác.
Tuy nhiên, ngành hàng này đang đối mặt thách thức lớn khi khoảng 80% sản lượng xuất khẩu vẫn phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Đây là vấn đề nhạy cảm, bởi những thay đổi chính sách nhập khẩu hay biến động thị trường tại quốc gia này có thể tác động trực tiếp đến nông dân và doanh nghiệp. Đáng chú ý, Trung Quốc cũng đã phát triển mạnh diện tích trồng thanh long với hơn 67.000 ha và sản lượng khoảng 1,6 triệu tấn, tạo ra áp lực cạnh tranh rõ rệt đối với thanh long Việt Nam, đặc biệt ở các thị trường biên giới và giá rẻ.
Đa dạng hóa thị trường, nâng tầm giá trị xuất khẩu
 |
| Hai loại thanh long chính được xuất khẩu là ruột trắng và ruột đỏ. |
Để giảm rủi ro từ việc phụ thuộc vào Trung Quốc, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu được xem là giải pháp cấp thiết. Mỹ hiện là thị trường đầy tiềm năng, chiếm gần 10% kim ngạch xuất khẩu thanh long của Việt Nam và dự báo sẽ còn tăng trưởng mạnh nhờ nhu cầu ngày càng cao đối với sản phẩm chất lượng, an toàn và có nguồn gốc rõ ràng. Bên cạnh Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và một số thị trường châu Âu cũng được xác định là mục tiêu dài hạn để mở rộng xuất khẩu, nâng cao giá trị gia tăng cho ngành hàng.
Một trong những nỗ lực quan trọng nhất là đề xuất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường do Thứ trưởng Hoàng Trung dẫn đầu, trong buổi làm việc với Cục Kiểm dịch Động thực vật Mỹ (APHIS). Phía Việt Nam đã đề xuất Mỹ công nhận phương pháp xử lý thanh long bằng hơi nước nóng, giúp giảm chi phí, đơn giản hóa thủ tục xuất khẩu và đảm bảo an toàn thực phẩm. Nếu được chấp thuận, đây sẽ là bước tiến quan trọng giúp Việt Nam mở rộng xuất khẩu sang các thị trường cao cấp, tăng kim ngạch thương mại, đồng thời nâng tầm giá trị của thanh long Việt Nam trên bản đồ trái cây thế giới.
Song song với việc mở rộng thị trường, các tỉnh trồng thanh long cũng đang nỗ lực nâng cao chất lượng sản phẩm, áp dụng các tiêu chuẩn nông nghiệp bền vững và phát triển các giống ruột đỏ chất lượng cao. Hướng đi này không chỉ đáp ứng các yêu cầu kiểm dịch thực vật khắt khe mà còn tạo dựng chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ bền vững, giúp nông dân chủ động thời vụ và nâng cao giá trị kinh tế trên mỗi ha canh tác.
Hai loại thanh long chính được xuất khẩu là ruột trắng và ruột đỏ, trong đó ruột đỏ đang chiếm ưu thế tại các thị trường cao cấp nhờ màu sắc bắt mắt, độ đường cao và khả năng bảo quản vượt trội. Với chiến lược đa dạng hóa thị trường kết hợp nâng cao chất lượng, Việt Nam kỳ vọng giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, đồng thời khai thác tối đa tiềm năng xuất khẩu sang Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và các thị trường tiềm năng khác, củng cố vị thế “siêu trái cây” trên bản đồ nông sản thế giới.
