Ngày 15/6, trong phiên thảo luận trên hội trường về tình hình kinh tế xã hội và ngân sách Nhà nước, Bộ trưởng Bộ Công thương Trần Tuấn Anh thẳng thắn thừa nhận công tác điều hành xuất khẩu gạo “chưa thực sự thông suốt”.

Tuy nhiên theo Bộ trưởng, kết quả xuất khẩu gạo 5 tháng đầu năm đạt kết quả tốt. Cụ thể, Việt Nam đã xuất khẩu 3,06 triệu tấn, tăng 11,8% so với cùng kỳ năm 2019; đạt kim ngạch 4,8 tỷ USD, tăng 25,44%. “Việt Nam được nhận định trở thành nhà xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới trong năm 2020”- Bộ trưởng nói.

Bộ trưởng Trần Tuấn Anh nhận định, trong 3 tháng đầu năm 2020, trong bối cảnh dịch Covid-19 lúc đó diễn biến phức tạp thì những quyết định như vậy là cần thiết để đảm bảo an ninh lương thực và tâm lý người dân.

Cụ thể, trong 2 tháng đầu năm, giá gạo tăng rất nhanh, sản lượng xuất khẩu cũng tăng một cách đột biến, tăng tới 31,7% so với cùng kỳ năm 2019. Nếu như 15 ngày đầu tháng 3, xuất khẩu gạo vẫn tiếp tục tăng cao như vậy thì có thể đến đầu vụ hè thu sẽ thiếu hụt lương thực.

Bộ trưởng Bộ Công thương Trần Tuấn Anh

Trong khi đó, tình hình dịch Covid-19 ở Việt Nam hồi cuối tháng 3 cũng tăng rất nhanh, các nước cũng đang chống dịch vô cùng căng thẳng, tâm lý lo lắng, tích trữ lương thực đã bắt đầu xuất hiện do lo ngại nguy cơ mất an ninh lương thực. Nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long cũng có thể ảnh hưởng đến sản xuất vụ hè - thu.

Bên cạnh đó, tình hình hạn hán, xâm nhập mặn ở Việt Nam và một số nước xuất khẩu gạo khác gây ra nguy cơ, tâm lý lo lắng về thiếu lương thực trong chuỗi cung ứng lương thực.

Trên cơ sở các báo cáo chung của bộ ngành và Bộ Công thương về giải pháp đảm bảo an ninh lương thực, trong đó có quản lý xuất khẩu gạo theo hạn ngạch hoặc tạm dừng, tạm giãn tiến độ xuất khẩu gạo, Thủ tướng đã ra quyết định tạm dừng xuất khẩu gạo đến hết tháng 5. Điều này nhằm đảm bảo các mục tiêu, nguyên tắc điều hành xuất khẩu gạo, cũng như ổn định giá gạo trong nước, chủ động trong việc dự trữ lương thực.

Xuất khẩu gạo đang bật tăng trở lại. Ảnh minh họa

Trong quá trình triển khai thực hiện, Bộ Công thương nhận được các ý kiến phản ánh của nhiều địa phương, doanh nghiệp đánh giá khả năng trữ lượng gạo vẫn còn. Mặt khác, hợp đồng chúng ta đã ký để giao gạo với nước ngoài không đến mức như trong các hợp đồng đã triển khai thực hiện.

Các bộ ngành đã chủ động báo cáo với Thủ tướng và Thủ tướng đồng ý cho phép kiểm tra, đánh giá lại toàn diện về các hợp đồng đã đăng ký xuất khẩu gạo và hợp đồng gạo đã giao. Sau khi tổ chức cuộc họp mới và thống nhất ý kiến, Thủ tướng quyết định quản lý xuất khẩu gạo một cách chặt chẽ bằng hạn ngạch tạm thời là 400.000 tấn trong tháng 4.

Khi thị trường gạo rộng mở, giá gạo tăng cao, đủ yên tâm với nguồn cung trong nước, Thủ tướng đã thống nhất với 13 tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và các bộ ngành đồng ý cho xuất khẩu gạo trở lại bình thường trong tháng 5. Đối với những bất cập trong chính sách điều hành xuất khẩu gạo, Bộ trưởng Trần Tuấn Anh cho biết, Thủ tướng đã yêu cầu các bộ ngành rút kinh nghiệm, để từ đó hoàn thành khung khổ pháp luật, đảm bảo điều hành xuất khẩu gạo hiệu quả.

Linh An