Chỉ còn hơn một tháng nữa là đến Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, các nhà vườn tại phường Vị Khê – vùng trồng quất lớn nhất tỉnh Ninh Bình – đang bước vào giai đoạn chăm sóc cao điểm. Đây là thời điểm quyết định chất lượng và giá trị của cây quất cảnh, khi người trồng phải tập trung uốn chỉnh dáng, điều tiết sinh trưởng và kiểm soát thời điểm chín để cây đạt độ đẹp nhất khi ra thị trường.

Tuy nhiên, vụ quất năm nay không diễn ra trong điều kiện thuận lợi. Thời tiết nắng nóng kéo dài, mưa nhiều và ảnh hưởng của bão đã tác động trực tiếp đến quá trình sinh trưởng của cây. Trước những rủi ro khó lường, thay vì chỉ trông chờ vào thời điểm cận Tết như trước đây, nhiều nhà vườn tại Vị Khê đã lựa chọn một cách làm khác: bán quất từ rất sớm.

Chủ động điều tiết sinh trưởng, giữ dáng – giữ thời điểm chín đúng Tết

Trong điều kiện thời tiết thất thường, việc chăm sóc quất đòi hỏi sự theo dõi sát sao và điều chỉnh linh hoạt. Người trồng phải chú trọng chăm sóc bộ rễ, giữ tán lá cân đối, đồng thời kiểm soát thời điểm ra hoa, đậu quả để cây vừa có quả xanh, quả chín, vừa ra lộc non đúng dịp Tết.

Thời điểm này, nhiều vườn quất tại Vị Khê đã bắt đầu chuyển màu vàng. Các công đoạn như buộc quả, chỉnh sửa dáng cây, khoanh gốc được tiến hành liên tục nhằm đảm bảo cây phát triển hài hòa, giữ được thế đẹp và màu sắc đồng đều. Qua ghi nhận thực tế, chất lượng quất năm nay nhìn chung khá đồng đều, cây khỏe, tán tròn, quả sai, màu sắc đẹp.

Song song với quá trình chăm sóc, thương lái cũng đã đến tận vườn từ sớm để khảo sát, lựa chọn và đặt hàng. Việc “bán trước mùa” giúp nhà vườn yên tâm hơn trong khâu sản xuất, đặc biệt khi chi phí đầu tư cho phân bón, nhân công và vật tư nông nghiệp ngày càng tăng. Giá quất Tết năm nay được dự báo ổn định, không có biến động lớn so với năm trước, góp phần tạo tâm lý vững vàng cho người trồng.

Quất chum Nam Toàn “cháy hàng” sớm, phản ánh sự dịch chuyển trong chuỗi tiêu thụ

Nếu như trước đây, cao điểm mua bán quất thường rơi vào sát Tết, thì vụ quất năm nay tại khu vực Nam Toàn – nơi được xem là “thủ phủ quất chum” của Vị Khê – lại chứng kiến một thực tế khác. Nhiều nhà vườn đã bán hết quất ngay từ giữa tháng 9, đầu tháng 10 âm lịch, khi cây còn đang trong giai đoạn hoàn thiện dáng.

Theo người dân trồng quất chum, đây là dòng quất khó chăm sóc hơn so với trồng dưới đất. Quất chum đòi hỏi kỹ thuật cao để cây đậu quả đều, cành dăm khỏe, dáng ổn định và có đủ cả quả xanh, quả chín đúng dịp Tết. Trong suốt quá trình sinh trưởng, người trồng phải theo dõi sát thời tiết, điều chỉnh lượng nước, phân bón và tỉa dăm thường xuyên.

Việc được thương lái chốt cọc sớm giúp nhà vườn giảm đáng kể áp lực tiêu thụ. Sau khi bán, các chủ vườn vẫn tiếp tục chăm sóc, chỉnh sửa dáng cây theo yêu cầu, chờ gần Tết đánh đi cho thương lái. Mô hình này cho thấy mối liên kết giữa người trồng và người buôn ngày càng chặt chẽ, chuyển từ mua bán thời vụ sang đặt hàng theo chuỗi.

Thực tế cũng cho thấy, nhờ chất lượng ổn định, quất chum Vị Khê luôn được thị trường ưa chuộng. Dù thị trường quất Tết năm nay được đánh giá là sôi động hơn, mức giá vẫn không có nhiều biến động, phản ánh sự cân bằng tương đối giữa cung và cầu.

Từ lợi thế vùng trồng đến bài toán phát triển bền vững

Phường Vị Khê hiện có khoảng 720 ha đất nông nghiệp, trong đó hoa và cây cảnh là ngành kinh tế mũi nhọn. Địa phương đã hình thành các vùng sản xuất chuyên biệt với quy mô rõ ràng: khoảng 80 ha trồng đào tại khu vực Nam Mỹ; 20 ha trồng quất chum, hoa trà, hải đường tại Nam Toàn; và khoảng 50 ha trồng quất thế, bonsai tại khu vực Nam Phong.

Song song với phát triển sản xuất, chính quyền địa phương tập trung đầu tư hạ tầng giao thông, hệ thống thủy lợi, hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn vay và đảm bảo giao thông thông suốt trong dịp Tết. Điều này giúp xe vận chuyển có thể vào tận vườn, giảm chi phí trung gian và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiêu thụ quất cảnh.

Từ vụ quất Tết Bính Ngọ 2026 có thể thấy, trong bối cảnh thời tiết ngày càng khó lường, việc bán sớm không chỉ là giải pháp tình thế mà đang trở thành một chiến lược giúp nhà vườn Vị Khê giảm rủi ro, ổn định thu nhập. Khi đầu ra được đảm bảo từ sớm, người trồng có thêm điều kiện tập trung vào khâu kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm và giữ vững thương hiệu quất cảnh của địa phương.

Sự chuyển dịch này cho thấy ngành cây cảnh Tết tại Vị Khê đang dần vượt ra khỏi cách làm “ăn theo mùa”, hướng tới một chuỗi sản xuất – tiêu thụ chủ động và bền vững hơn, đặt nền tảng cho sự phát triển lâu dài của làng nghề quất trong những mùa Tết tiếp theo.