Nông sản Việt trước "cửa" vào Mỹ: Ngành nào đang "sáng" nhất?

Nếu Mỹ hạ thuế cà phê Việt Nam về 0% trong khi các nguồn khác vẫn bị áp thuế cao, đây sẽ là lợi thế "rất lớn"

Thị trường Mỹ, với kim ngạch 11,85 tỷ USD trong 10 tháng đầu năm 2025, đang giữ vị trí chiến lược số 2 của nông sản Việt (sau Trung Quốc), chiếm 20,4% thị phần. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng đang có dấu hiệu chậm lại, chỉ còn 6,2% so với cùng kỳ năm ngoái, thay vì mức hai con số thường thấy trước đây.

Một trong những rào cản lớn chính là bối cảnh Sắc lệnh Hành pháp số 14257 (ngày 2/4/2025) vẫn duy trì mức thuế đối ứng 20% với hàng Việt. Chính vì vậy, thông tin Mỹ đang rà soát danh mục miễn trừ theo Sắc lệnh 14356 (ban hành ngày 5/9/2025) được xem là tín hiệu then chốt. Nếu đàm phán thành công, cơ hội sẽ mở ra, nhưng không phải ngành nào cũng có lợi thế như nhau.

"Cơ hội vàng" cho các mặt hàng Mỹ không sản xuất được

Trong các tín hiệu phát đi, yếu tố then chốt dường như nằm ở khả năng "đối ứng" và "bổ sung". Những mặt hàng mà Mỹ không có thế mạnh sản xuất, hoặc không sản xuất được, đang đứng trước cơ hội lớn nhất.

Nổi bật đầu tiên là ngành rau quả. Theo ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), dư địa tăng trưởng của ngành này còn rất lớn. Lợi thế cạnh tranh cốt lõi của Việt Nam nằm ở chỗ chúng ta có thế mạnh về trái cây nhiệt đới, trong khi Mỹ chủ yếu là trái cây ôn đới. Đây là sự bổ sung hoàn hảo cho thị trường. Ông Tùng nhấn mạnh, sau nhiều năm kiên trì, trái cây Việt đã vượt khỏi phạm vi phục vụ cộng đồng người châu Á và lan rộng đến nhiều tiểu bang, tiếp cận nhóm khách hàng bản địa.

Một đặc điểm quan trọng khác của ngành hàng này là vòng đời ngắn. Trái cây tươi không thể bảo quản lâu như hàng đông lạnh hay hàng khô, điều này giúp nhu cầu luôn duy trì ổn định. Doanh nghiệp có thể yên tâm về đầu ra mà không lo ngại nguy cơ cung vượt cầu hay sụt giảm đơn hàng đột ngột. Nếu kịch bản lý tưởng xảy ra, Mỹ giảm thuế nhập khẩu về 0% cho các sản phẩm họ không sản xuất, đây sẽ là "cơ hội vàng". "Nếu hàng Việt được miễn thuế trong khi đối thủ vẫn chịu thuế cao, lợi thế cạnh tranh của chúng ta sẽ vượt trội", ông Tùng khẳng định. Cùng với rau quả, ông Tùng cũng đánh giá gạo và sản phẩm chế biến từ gạo là nhóm hàng tiềm năng, bởi Mỹ đang có xu hướng chỉ đánh thuế cao với các mặt hàng nội địa sản xuất được.

Ngành cà phê cũng đang đứng trước một thời cơ lịch sử. Thông tin từ truyền thông quốc tế cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bày tỏ mong muốn ưu tiên cà phê Việt Nam. Ông Thái Như Hiệp, Phó Chủ tịch VICOFA, phân tích rằng bối cảnh thị trường đang rất thuận lợi: Mỹ phụ thuộc gần 90% vào cà phê Brazil, nhưng nguồn cung này đang bị áp thuế tới 50%. Nếu Mỹ hạ thuế cà phê Việt Nam về 0% trong khi các nguồn khác vẫn bị áp thuế cao, đây sẽ là lợi thế "rất lớn".

Tuy nhiên, thách thức là không nhỏ, bởi người tiêu dùng Mỹ đã quen với hương vị Arabica từ Brazil. Để họ chuyển dần sang Robusta Việt Nam, ông Hiệp dự đoán phải cần một quá trình thích nghi kéo dài 2-3 năm. Dù vậy, những tín hiệu tích cực đã xuất hiện. Trong vài tháng qua, xuất khẩu cà phê Việt sang Mỹ tăng đáng kể. Ông Nguyễn Tiến Định, Giám đốc Công ty CP VCU, cho biết doanh nghiệp đang xuất khẩu 10-15 tấn cà phê rang xay mỗi tháng và đơn hàng đang tăng. "Khách hàng Mỹ chủ động tìm đến, đặt mua cà phê rang đóng túi 5 kg để phục vụ các cửa hàng - dấu hiệu cho thấy họ đang dần làm quen và yêu thích hương vị cà ké Việt", ông Định chia sẻ.

Thủy sản: Kỳ vọng hồi sinh và cú hích từ giá trị gia tăng

Cá rô phi Việt Nam trước đây được miễn thuế, nhưng sau đó bị áp lên 10% rồi 20%. Với thuế suất này, khách hàng Mỹ đồng loạt hủy đơn hàng vì giá bán bị đội lên quá cao.

Khác với cà phê hay rau quả, ngành thủy sản nhìn về cơ hội giảm thuế với tâm thế của một ngành hàng tìm cách "hồi sinh" và lấy lại thị phần đã mất. Mức thuế đối ứng 20% hiện tại là một đòn giáng mạnh vào ngành. Ông Ngô Minh Phương, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Việt Trường (Hải Phòng), chia sẻ ông "mừng rơi nước mắt" khi nghe tin về khả năng miễn thuế.

Ông Phương giải thích, cá rô phi Việt Nam trước đây được miễn thuế, nhưng sau đó bị áp lên 10% rồi 20%. Với thuế suất này, khách hàng Mỹ đồng loạt hủy đơn hàng vì giá bán bị đội lên quá cao. Trớ trêu thay, dù Mỹ không có cá rô phi và chủ yếu nhập từ Trung Quốc và Việt Nam, nhưng giá cá Trung Quốc rẻ hơn nên dù bị áp thuế hơn 50%, sản phẩm của họ vẫn được ưa chuộng hơn. Một mức thuế 0% sẽ là chiếc phao cứu sinh, giúp cá rô phi Việt cạnh tranh công bằng trở lại.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cũng liên tiếp đón nhận tín hiệu tích cực. Gần đây, Mỹ đã tạm hoãn lệnh cấm nhập khẩu ghẹ từ Việt Nam, giúp ngành ghẹ duy trì thị trường xuất khẩu quan trọng.

Ngành cá ngừ cũng đang kỳ vọng vào một "cú hích". VASEP dự báo một số mặt hàng cá ngừ ướp lạnh và đông lạnh có khả năng được hưởng mức thuế về 0%. Nếu điều này xảy ra, sức cạnh tranh của cá ngừ Việt Nam tại một trong những thị trường tiêu thụ lớn nhất thế giới sẽ tăng lên đáng kể.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm thách thức. VASEP cảnh báo rằng đến nay phía Mỹ vẫn chưa công bố chi tiết danh mục các sản phẩm được ưu đãi. Hơn nữa, ngay cả khi được miễn thuế, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với những rào cản kỹ thuật cực kỳ nghiêm ngặt. Những yêu cầu về quy tắc xuất xứ, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn bền vững có thể là "bộ lọc" loại bỏ nhiều doanh nghiệp. Nếu không đáp ứng đủ tiêu chí, doanh nghiệp sẽ khó tận dụng lợi thế thuế quan, dù có tên trong danh mục.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp cá ngừ Việt Nam không hoàn toàn ngồi chờ. Họ đang chủ động chuyển hướng mạnh sang sản phẩm giá trị gia tăng như thịt thăn, phi-ê và cá ngừ chế biến quy mô lớn. Đây được xem là hướng đi phù hợp, không chỉ giúp nâng cao biên lợi nhuận mà còn đáp ứng trúng xu hướng tiêu dùng xanh, bền vững đang thịnh hành tại Mỹ.

Cơ hội tỷ đô cho sầu riêng Việt: Hành động ngay để nắm bắt thành công

Xoài Úc 600.000 đồng/kg: Nông sản Việt nhìn ra điều gì?