| Gỡ “thẻ vàng” IUU giúp phát triển ngành thủy sản bền vững Gỡ bỏ rào cản “thẻ vàng” IUU để cua ghẹ xuất khẩu bền vững Gỡ “thẻ vàng” IUU: Bước tiến mới cho thủy sản Việt |
 |
| Quang cảnh phiên thảo luận Tổ 11. |
Quản lý hạn ngạch khai thác thủy sản
Đại biểu Quốc hội đề xuất quản lý hạn ngạch khai thác theo từng tàu và từng nghề, coi đây là biện pháp then chốt nhằm kiểm soát sản lượng, ngăn khai thác quá mức và hạn chế tình trạng khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định. Qua thảo luận, các đại biểu tại Tổ 11, gồm Đoàn ĐBQH Thành phố Cần Thơ và Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên, nhất trí cần trình Quốc hội xem xét, thông qua Dự án Luật sửa đổi 15 Luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Mục tiêu là hoàn thiện thể chế, giải phóng nguồn lực, khơi thông các điểm nghẽn, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững, phù hợp với định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước.
Đại biểu Nguyễn Thanh Phương, Đoàn ĐBQH Thành phố Cần Thơ, tập trung vào Điều 50 Luật Thủy sản về Giấy phép khai thác thủy sản. Đại biểu nhấn mạnh, Việt Nam bị EU áp “thẻ vàng” về chống khai thác bất hợp pháp (IUU) từ năm 2017. Thủ tướng quyết tâm gỡ thẻ vàng trong năm 2025, do đó cần chuẩn bị kỹ lưỡng để thực hiện. Theo đại biểu Phương, trong luật cũ, giấy phép khai thác thủy sản quy định rất chi tiết; dự thảo mới lại giao nội dung này cho Chính phủ quy định nhằm tạo sự linh hoạt, tránh phải sửa luật nhiều lần. Tuy nhiên, nếu không quy định các nguyên tắc lớn trong luật, những “điểm cứng” về giấy phép khai thác sẽ khó đảm bảo hiệu quả quản lý.
Do đó, luật cần có những điều khoản chính, còn chi tiết giao Chính phủ điều chỉnh bằng nghị định sẽ hợp lý và thuận tiện hơn. Đại biểu Phương cũng đề xuất đưa quy định khai thác theo hạn ngạch vào luật. Luật cũ chỉ áp dụng hạn ngạch “theo địa phương”, tức theo năng lực khai thác của từng tỉnh. Trong khi đó, nhiều nước phát triển áp dụng hạn ngạch theo từng tàu, từng nghề, quản lý sản lượng và thời gian khai thác. Ví dụ, ở châu Âu, tàu chỉ được phép khai thác đến mức sản lượng hoặc thời gian quy định, sau đó phải dừng để bảo vệ nguồn lợi.
Đại biểu nhấn mạnh, với hệ thống giám sát hành trình tàu cá hiện nay, Việt Nam cần từng bước tiếp cận mô hình này. Các nước phát triển đã triển khai trong 20–30 năm, trong khi Việt Nam chưa thực hiện, khiến việc gỡ thẻ vàng gặp khó khăn, nguy cơ tái vi phạm cao. Nếu không quản lý hạn ngạch đến từng tàu, không thể có số liệu báo cáo chính xác về số lượng tàu và sản lượng khai thác, dẫn đến khó khăn trong việc chứng minh tuân thủ IUU. Để tránh tình trạng “gỡ thẻ vàng rồi lại bị áp trở lại”, đại biểu Phương đề nghị quy định khai thác theo hạn ngạch trong luật, giao Chính phủ quy định lộ trình và phương thức triển khai. Mục tiêu là quản lý hạn ngạch theo từng tàu, thay vì theo địa phương, vì giao địa phương sẽ khó kiểm soát khi tàu di chuyển qua nhiều vùng biển.
Giải pháp hoàn thiện thể chế và quản lý
 |
| Muốn gỡ 'thẻ vàng' IUU, cần quản lý hạn ngạch khai thác theo từng tàu, từng nghề. |
Liên quan đến Dự án Luật sửa đổi 15 Luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, Trưởng Đoàn ĐBQH Thành phố Cần Thơ, ông Nguyễn Tuấn Anh, cho biết Chính phủ dự kiến giao quy định chi tiết một số nội dung như thẩm quyền cấp giấy phép môi trường, đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đồng thời với lập báo cáo nghiên cứu khả thi, thẩm định báo cáo ĐTM đối với dự án trên nhiều địa bàn, quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về chăn nuôi và truy xuất nguồn gốc.
Đại biểu Nguyễn Tuấn Anh cũng nhất trí với đề xuất bỏ yếu tố “đất trồng lúa nước từ 2 vụ trở lên” khỏi tiêu chí nhạy cảm về môi trường trong Luật Bảo vệ môi trường, đồng thời lưu ý cần bảo đảm thống nhất với Luật Đất đai và Luật Đầu tư. Ông đề nghị Chính phủ rà soát để các quy định đồng bộ, bảo đảm hiệu lực thi hành sau khi luật được Quốc hội thông qua.
Ngoài ra, Chính phủ dự kiến tiếp thu, sửa đổi Điều 21 Luật Lâm nghiệp để cho phép sử dụng kinh phí trồng rừng thay thế cho các biện pháp lâm sinh khác như khoanh nuôi, xúc tiến tái sinh tự nhiên, nhằm giải quyết thiếu đất trồng rừng thay thế. Các quy định cần được rà soát với Luật Ngân sách Nhà nước để bảo đảm tính thống nhất và khả thi. Dự thảo Luật cũng dự kiến bãi bỏ khoản 10 Điều 9 và Điều 57 Luật Trồng trọt về việc bóc tách tầng đất mặt của đất trồng lúa nước, nhằm giảm chi phí và thời gian thực hiện dự án.
Đại biểu Nguyễn Tuấn Anh đề nghị bổ sung các quy định chuyển tiếp đối với dự án hiện có, bảo đảm “không tạo vướng mắc pháp lý mới” trong thực thi. Việc sửa đổi Luật và hoàn thiện các quy định quản lý khai thác thủy sản, môi trường, đất đai, lâm nghiệp không chỉ giúp gỡ “thẻ vàng” IUU mà còn tạo cơ sở pháp lý bền vững cho phát triển kinh tế - xã hội, quản lý nguồn tài nguyên hiệu quả, bảo đảm tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế và nâng tầm thương hiệu thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
