Rào cản từ tư duy sản xuất nhỏ lẻ

Tại Hội nghị “Phát triển thị trường và xúc tiến thương mại kết nối cung cầu sản phẩm OCOP tỉnh Cao Bằng”, thực trạng phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương đã được đưa ra thảo luận với nhiều số liệu đáng chú ý. Toàn tỉnh hiện có 123 chủ thể OCOP, trong đó 114 chủ thể duy trì sản xuất ổn định với 172 sản phẩm, chiếm 91,5% tổng số sản phẩm; 9 chủ thể với 16 sản phẩm đã dừng hoạt động. Tổng doanh thu ước đạt 119,3 tỷ đồng mỗi năm. Trong đó, một số sản phẩm có doanh thu cao như hồng trà, trà ô long, lục trà của Công ty TNHH Kolia đạt khoảng 8 tỷ đồng; lạp sườn Tâm Hòa đạt 5,6 tỷ đồng; thịt lợn xông khói đạt 4,6 tỷ đồng và nấm hương của Hợp tác xã Yên Công đạt khoảng 4 tỷ đồng.

Tuy nhiên, doanh thu giữa các nhóm sản phẩm còn chênh lệch đáng kể. Nhiều mặt hàng nông sản có tính mùa vụ, quy mô sản xuất nhỏ nên doanh thu còn thấp. Về tiêu thụ, 112/123 chủ thể, tương đương 91%, đã tiếp cận các kênh bán hàng hiện đại như siêu thị, cửa hàng tiện lợi, mạng xã hội và cổng thông tin OCOP của tỉnh. Dù vậy, hiệu quả khai thác các kênh này chưa đồng đều. Nhiều đơn vị mới đưa sản phẩm lên nền tảng số nhưng chưa phát sinh đơn hàng thường xuyên. Hoạt động tiêu thụ vẫn chủ yếu dựa vào bán lẻ tại cơ sở, hội chợ và khách hàng quen, trong khi mối liên kết với các nhà phân phối, siêu thị ngoài tỉnh, cơ sở lưu trú và nhà hàng còn lỏng lẻo.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cao Bằng Nông Thanh Mẫn cho biết, hội nghị được kỳ vọng trở thành cầu nối thiết thực, góp phần tháo gỡ những vướng mắc về đầu ra và thị trường tiêu thụ sản phẩm. Bên cạnh những kết quả đạt được, Chương trình OCOP vẫn còn không ít khó khăn. Giá trị gia tăng và khả năng tiêu thụ sản phẩm sau khi được chứng nhận hạng sao chưa tương xứng với tiềm năng. Việc kết nối với các kênh bán hàng hiện đại, chuỗi phân phối lớn cũng như các khu, điểm du lịch vẫn còn hạn chế.

Trong năm 2026, chỉ có 25/67 sản phẩm đến hạn đánh giá lại đăng ký tham gia, đạt 37,3%. Phần lớn sản phẩm mới dừng ở khâu sơ chế, chế biến thô; bao bì chưa đủ sức thu hút, thời gian bảo quản còn ngắn. Bên cạnh đó, một số cơ sở chưa tuân thủ đầy đủ quy định về sử dụng nhãn hiệu, logo OCOP; chưa thực hiện kiểm nghiệm định kỳ, lưu nhật ký sản xuất và hoàn thiện hồ sơ tự công bố sản phẩm. Lợi thế du lịch của địa phương cũng chưa được khai thác hiệu quả khi toàn tỉnh mới có một sản phẩm dịch vụ du lịch đạt OCOP 3 sao. Những hạn chế này chủ yếu xuất phát từ quy mô sản xuất nhỏ lẻ, nguồn vốn hạn chế, thiếu hụt về kỹ thuật và năng lực tiếp cận thị trường. Trong khi đó, vai trò cầu nối của các hợp tác xã chưa được phát huy đầy đủ, còn cán bộ phụ trách OCOP ở cấp xã, phường vẫn phải kiêm nhiệm nhiều công việc.

Giải pháp chiến lược khai mở đầu ra

Theo số liệu của Văn phòng điều phối nông thôn mới Cao Bằng, toàn tỉnh hiện có 123 chủ thể OCOP, gồm 83 hộ sản xuất, kinh doanh (67,5%), 24 hợp tác xã (19,5%), 10 tổ hợp tác (8,1%) và 6 doanh nghiệp (4,9%). Tuy nhiên, các sản phẩm OCOP phân bố chưa đồng đều giữa các địa phương. Có 9 xã, phường sở hữu từ 6 sản phẩm trở lên, với tổng cộng 106 sản phẩm; trong đó, phường Hợp Giang dẫn đầu với 35 sản phẩm, tiếp đến là phường Sông Hiến với 15 sản phẩm và xã Thành Công với 13 sản phẩm. Ngược lại, vẫn còn 11 xã chưa có sản phẩm OCOP nào.

Tại hội nghị, các doanh nghiệp cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số, thương mại điện tử đang mở ra thêm nhiều cơ hội quảng bá và tiêu thụ sản phẩm, giúp các cơ sở sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp tiếp cận khách hàng trên phạm vi rộng hơn. Tuy nhiên, dù nhiều nhà sản xuất địa phương có sản phẩm chất lượng, họ vẫn thiếu nhân sự chuyên trách về thương mại điện tử, marketing và vận hành các kênh bán hàng trực tuyến. Bên cạnh đó, chi phí bán hàng trên các sàn thương mại điện tử lớn còn cao, trong khi đầu ra vẫn phụ thuộc nhiều vào khách du lịch và các chương trình xúc tiến thương mại của tỉnh. Vì vậy, khả năng mở rộng thị trường trên phạm vi cả nước vẫn còn hạn chế.

Để nâng cao hiệu quả tiêu thụ sản phẩm, Văn phòng điều phối nông thôn mới đề xuất hướng dẫn các chủ thể cải tiến bao bì, mẫu mã và nâng cao công nghệ chế biến; đồng thời phát triển các hợp tác xã kiểu mẫu làm đầu mối liên kết nông dân với doanh nghiệp. Thay vì chỉ tham gia hội chợ, các chủ thể cần từng bước chuyển sang ký kết hợp đồng tiêu thụ dài hạn nhằm bảo đảm đầu ra ổn định. Cùng với đó, địa phương cần phát triển các kênh truyền thông số mang tính bản địa, đưa sản phẩm OCOP vào 28 điểm du lịch, nhà hàng, khách sạn trong tỉnh và thiết kế bộ quà tặng OCOP có kích thước gọn nhẹ, thuận tiện cho du khách mua sắm, mang theo.

Để tháo gỡ những khó khăn về đầu ra cho sản phẩm OCOP, Cao Bằng cần tập trung chuẩn hóa hồ sơ, tem nhãn, hóa đơn và bao bì, đáp ứng điều kiện đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị. Đồng thời, địa phương cần mở rộng các kênh tiêu thụ tại điểm du lịch, nhà hàng, khách sạn và trên sàn thương mại điện tử; tăng cường liên kết thông qua hợp tác xã, vùng nguyên liệu và các hợp đồng tiêu thụ dài hạn. Nhằm cụ thể hóa định hướng kết nối thị trường, tại hội nghị đã diễn ra lễ ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác xúc tiến thương mại sản phẩm OCOP giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường Cao Bằng và Công ty CP HI1 Việt Nam.