 |
| Một số doanh nghiệp thậm chí cân nhắc “đẩy” khách hàng sang các nước lân cận như Campuchia hay Thái Lan, nơi điều kiện xuất khẩu thông thoáng hơn, gây ảnh hưởng đến xuất khẩu gạo Việt Nam. |
Thực trạng khó khăn của doanh nghiệp xuất khẩu gạo
Theo VCCI, nhiều doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn với quy định tại Điều 3.3 Dự thảo Nghị định về kinh doanh xuất khẩu gạo, khi chưa có giấy phép xuất khẩu phải ủy thác cho doanh nghiệp đã được cấp phép. Thực tế, nhiều doanh nghiệp nhỏ, năng động trong việc tìm kiếm thị trường như Châu Âu, Canada hay Trung Đông, thường phải cung cấp lượng nhỏ nhưng chất lượng cao, đóng gói và bảo quản nghiêm ngặt. Khách hàng tại các siêu thị hay chuỗi cửa hàng mong muốn hợp tác với doanh nghiệp cung cấp nhiều loại nông sản cùng lúc, trong khi doanh nghiệp nhỏ lại chưa đáp ứng đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo và buộc phải ủy thác.
Các điều kiện hiện hành đòi hỏi chi phí đầu tư lớn, ngay cả khi doanh nghiệp đi thuê dịch vụ kho bãi hay máy xay xát. Điều này khiến doanh nghiệp nhỏ gặp khó khăn khi thâm nhập các thị trường mới. Một số doanh nghiệp thậm chí cân nhắc “đẩy” khách hàng sang các nước lân cận như Campuchia hay Thái Lan, nơi điều kiện xuất khẩu thông thoáng hơn, gây ảnh hưởng đến xuất khẩu gạo Việt Nam. Nếu quy định cứng nhắc tiếp tục duy trì, nhiều doanh nghiệp nhỏ có nguy cơ phải đóng cửa.
Việc ủy thác xuất khẩu cho doanh nghiệp có giấy phép hoàn toàn phù hợp với Luật Thương mại và các văn bản hướng dẫn thi hành, vì gạo không thuộc danh mục hàng hóa cấm hoặc tạm ngừng xuất khẩu. Do đó, VCCI đề nghị bãi bỏ quy định bắt buộc này để mở cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ tham gia thị trường quốc tế. Một số doanh nghiệp phản ánh rằng quy định hiện hành chưa tạo điều kiện thuận lợi để khai thác thị trường mới. Việc phải ủy thác hoặc chịu chi phí đầu tư cao khiến doanh nghiệp giảm tính cạnh tranh, mất cơ hội hợp tác với khách hàng nước ngoài yêu cầu khối lượng nhỏ nhưng chất lượng cao.
Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực xuất khẩu của Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh khu vực và toàn cầu ngày càng gay gắt. Ngoài ra, doanh nghiệp nhỏ còn phải chịu gánh nặng chi phí đi lại, hồ sơ và thủ tục liên quan đến việc xin giấy phép xuất khẩu. Một số doanh nghiệp ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long cho biết, để đi nộp hồ sơ và nhận Giấy chứng nhận đủ điều kiện xuất khẩu, họ phải mất cả ngày công, đi lại nhiều lần, chưa kể chi phí thuê tư vấn hoặc dịch vụ kho bãi. Những khoản chi phí này làm giảm lợi nhuận, đặc biệt với doanh nghiệp mới tham gia xuất khẩu gạo.
Giải pháp nới lỏng điều kiện và thủ tục
 |
| VCCI kiến nghị bỏ bớt một số điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo. |
VCCI đề xuất phân cấp thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện xuất khẩu gạo từ Bộ Công Thương về UBND cấp tỉnh hoặc Sở Công Thương, nhằm giảm chi phí và thời gian đi lại cho doanh nghiệp, đặc biệt tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, nơi tập trung nhiều doanh nghiệp xuất khẩu. Việc kiểm tra kho và cơ sở xay xát vẫn được Sở Công Thương thực hiện định kỳ, nên phân cấp vẫn đảm bảo giám sát hiệu quả. UBND cấp tỉnh hoặc Sở Công Thương sẽ chịu trách nhiệm báo cáo việc cấp phép cho Bộ Công Thương, trong khi doanh nghiệp vẫn phải báo cáo hoạt động định kỳ, giúp vừa cải cách thủ tục vừa duy trì quản lý chặt chẽ.
VCCI cũng kiến nghị bãi bỏ thời hạn Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo. Theo Dự thảo, sau mỗi 5 năm, doanh nghiệp phải xin cấp lại giấy chứng nhận, thực hiện thủ tục tương tự lần đầu. Tuy nhiên, việc kiểm tra định kỳ của Sở Công Thương đã đảm bảo doanh nghiệp đáp ứng điều kiện về kho và cơ sở xay xát, nên việc cấp lại giấy chứng nhận là không cần thiết, đồng thời giảm gánh nặng chi phí và thời gian cho doanh nghiệp nhỏ.
Đối với trường hợp thu hồi giấy phép, Dự thảo bổ sung việc thu hồi nếu doanh nghiệp không báo cáo duy trì mức dự trữ lưu thông sau 45 ngày. VCCI cho rằng đây là hình thức xử lý quá nặng, vì không báo cáo là vi phạm hành chính và có thể xử phạt mà không cần thu hồi giấy phép. Thu hồi giấy phép chỉ nên áp dụng với doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện kinh doanh, tức không còn đủ tư cách thực hiện xuất khẩu gạo. Ngoài ra, VCCI đề nghị bãi bỏ quy định cho phép cơ quan chức năng thu hồi giấy chứng nhận theo đề xuất, bởi đề xuất này phải dựa trên các trường hợp cụ thể tại Điều 8 Dự thảo.
Việc loại bỏ quy định mập mờ này sẽ tạo môi trường pháp lý rõ ràng, giảm rủi ro cho doanh nghiệp. Những kiến nghị này phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68/NQ-CP năm 2025 về đơn giản hóa thủ tục hành chính và Nghị quyết 04/NQ-CP năm 2022 về phân cấp, phân quyền. Nếu được áp dụng, doanh nghiệp nhỏ sẽ thuận lợi hơn trong xuất khẩu gạo, giảm chi phí, mở rộng thị trường và tăng khả năng cạnh tranh quốc tế. Đồng thời, cơ quan quản lý vẫn đảm bảo giám sát chặt chẽ, duy trì tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm, vừa hỗ trợ doanh nghiệp vừa bảo vệ lợi ích quốc gia.
Với những điều chỉnh này, các doanh nghiệp nhỏ không chỉ giảm áp lực tài chính mà còn có thể tập trung xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam tại các thị trường cao cấp, nâng cao giá trị xuất khẩu và đóng góp vào tăng trưởng ngành lúa gạo quốc gia. Nhiều doanh nghiệp đang tìm cách đa dạng hóa sản phẩm, cải thiện bao bì và mẫu mã để đáp ứng nhu cầu khắt khe của các siêu thị nước ngoài. Nếu các kiến nghị của VCCI được chấp thuận, đây sẽ là cú hích quan trọng giúp gạo Việt Nam phát triển bền vững và tạo thêm nhiều cơ hội kinh doanh cho doanh nghiệp nhỏ.
