Phép thử sàng lọc thách thức năng lực chủ thể

Tính đến hết tháng 6/2026, toàn tỉnh Bắc Ninh đã ghi nhận 722 sản phẩm OCOP đạt chất lượng từ 3 sao trở lên, đóng góp vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực nông thôn và nâng tầm các đặc sản truyền thống. Tuy nhiên, qua quá trình rà soát chặt chẽ của các cơ quan chuyên môn, từ nay đến cuối năm sẽ có tới 208 sản phẩm bước vào giai đoạn hết thời hạn công nhận, trong đó phần lớn là các sản phẩm đang dừng lại ở tiêu chuẩn 3 sao.

Con số này đặt ra bài toán lớn cho các cơ quan quản lý và đơn vị sản xuất trên địa bàn. Sau nhiều năm triển khai Chương trình Mỗi xã một sản phẩm, nhãn hiệu OCOP đã trở thành giấy thông hành đầy giá trị. Nhờ bảo chứng chất lượng này, nhiều sản phẩm địa phương nhanh chóng mở rộng thị trường, tự tin thâm nhập vào hệ thống siêu thị, phủ sóng trên các sàn thương mại điện tử và từng bước tiếp cận thị trường xuất khẩu.

Thế nhưng, chứng nhận OCOP không phải danh hiệu mang giá trị vĩnh viễn. Việc tiến hành đánh giá, phân hạng lại định kỳ không đơn thuần là thủ tục hành chính bắt buộc, mà thực chất là phép thử khắt khe đo lường năng lực đổi mới của từng chủ thể. Hồ sơ đề nghị tái chứng nhận đòi hỏi sản phẩm phải chứng minh được những cải tiến vượt bậc về chất lượng, quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc minh bạch, quyền sở hữu trí tuệ và tầm nhìn phát triển bền vững.

Thực tế triển khai cho thấy, đứng trước yêu cầu ngày càng cao này, không phải chủ thể nào cũng sẵn sàng đáp ứng. Qua rà soát từ cơ quan chức năng, đã xuất hiện tình trạng một số cơ sở buộc phải thu hẹp quy mô sản xuất hoặc không còn duy trì sản phẩm được công nhận. Nguyên nhân sâu xa do nhiều hộ sản xuất nhỏ gặp muôn vàn khó khăn về nguồn lực tài chính, chưa dám mạnh dạn rót vốn đầu tư máy móc hiện đại hay kiểm nghiệm chất lượng chuyên sâu.

Bất cập hơn nữa, trong tư duy của một bộ phận chủ thể vẫn tồn tại tâm lý chủ quan, cho rằng sản phẩm đã có tệp khách hàng quen thuộc và doanh thu ổn định nên không nhất thiết phải tiếp tục sử dụng nhãn hiệu OCOP. Trong bối cảnh thị trường tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng và nguồn gốc, suy nghĩ thiển cận này dẫn đến hệ lụy lớn. Khi giấy chứng nhận hết hiệu lực, cơ sở buộc phải gỡ bỏ biểu trưng OCOP trên bao bì và hoạt động quảng bá, đồng nghĩa tự đánh mất lợi thế cạnh tranh quan trọng khi tham gia hệ thống phân phối hiện đại.

Chủ động đổi mới công nghệ giữ vững uy tín thương hiệu

Nhận diện rõ thách thức từ quá trình sàng lọc, nhiều chủ thể OCOP có tầm nhìn nhạy bén đã chủ động chuyển mình, coi việc tái chứng nhận là cơ hội rà soát quy trình, đổi mới công nghệ. Điển hình như Hợp tác xã Sản xuất, kinh doanh tiêu thụ mỳ Trại Lâm (xã Nam Dương) đang gấp rút hoàn thiện hồ sơ nâng hạng từ OCOP 3 sao lên 4 sao với sản phẩm Mỳ chũ Thuận Hương và Mỳ rau củ Thuận Hương. Đơn vị đầu tư hơn 2 tỷ đồng lắp đặt dây chuyền tráng, sấy mỳ tự động bằng điện, thay thế phương thức thủ công phụ thuộc thời tiết.

Theo bà Đào Thị Hương, Giám đốc Hợp tác xã, việc đầu tư không chỉ nhằm tăng công suất mà còn đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc khi mở rộng thị trường xuất khẩu. "Đánh giá lại không phải áp lực mà là động lực để chúng tôi tiếp tục hoàn thiện sản phẩm. Muốn đứng vững trên thị trường thì chất lượng phải được cải tiến không ngừng", bà Hương chia sẻ.

Tương tự, tại phường Đa Mai cuối năm nay có 9 sản phẩm OCOP của ba chủ thể hết hạn công nhận. Thay vì chờ sát thời điểm, các đơn vị đã chủ động hoàn thiện hồ sơ, cải tiến bao bì, nâng cấp dây chuyền và bổ sung tiêu chuẩn chất lượng. Đại diện Hợp tác xã Bún bánh sạch Thắng Thủy Đa Mai chia sẻ: "Sau nhiều năm đạt OCOP, sản phẩm đã tạo dựng được uy tín với người tiêu dùng. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào thương hiệu sẵn có mà không tiếp tục đổi mới thì rất khó giữ được sức cạnh tranh. Vì vậy, Hợp tác xã xác định tái chứng nhận là cơ hội để hoàn thiện, nâng chất lượng sản phẩm, giữ uy tín, thương hiệu với khách hàng".

Đồng hành cùng cơ sở, Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo rà soát sản phẩm sắp hết hạn, hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ và phổ biến bộ tiêu chí mới. Phường Tiền Phong chủ động hỗ trợ hợp tác xã tháo gỡ khó khăn, lồng ghép chính sách phát triển sản xuất. Cùng với đó, Nghị quyết số 127/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh hỗ trợ phát triển nông nghiệp giai đoạn 2026 - 2030 tạo thêm nguồn lực quan trọng để các chủ thể đầu tư máy móc, ứng dụng công nghệ, nâng cao giá trị sản phẩm.

Theo ông Bùi Quang Phát, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc đánh giá, phân hạng lại nhằm bảo đảm giá trị thực chất của Chương trình OCOP. Những sản phẩm không đáp ứng yêu cầu sẽ không được tiếp tục sử dụng nhãn hiệu OCOP; ngược lại, các chủ thể không ngừng đổi mới sẽ có cơ hội nâng hạng sản phẩm, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị thương hiệu.