Thách thức từ thực trạng sản xuất và rào cản tư duy cũ

Ngành nông nghiệp Lâm Đồng đang đứng trước những vận hội lớn nhưng cũng không ít thách thức nghiệt ngã từ biến đổi hậu và áp lực thị trường quốc tế. Dù sở hữu diện tích nhà kính, nhà màng và hệ thống tưới tự động lớn nhất cả nước, nhưng sự biến động của thời tiết cực đoan đang gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và lịch trình thời vụ sản xuất. Bên cạnh đó, tình trạng lao động già hóa và sự khan hiếm nhân lực trẻ đang đẩy ngành nông nghiệp địa phương vào thế khó khi phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ nông sản nhập khẩu giá rẻ.

Những yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng từ thị trường quốc tế đòi hỏi một phương thức quản trị bài bản hơn thay vì dựa vào kinh nghiệm truyền thống. Theo Ths. Nguyễn Đức Huy, Giám đốc Hợp tác xã Thủy canh Việt, thực trạng hiện nay cho thấy nông dân thường rơi vào tâm lý lo sợ hoặc hiểu sai về công nghệ. Nhiều người trẻ từng có xu hướng ly nông vì ký ức về sự vất vả, cực nhọc của nghề nông cũ kỹ hằn sâu trong tâm trí. Điều này tạo ra một khoảng trống về tri thức và nguồn lực kế thừa trong bối cảnh nông nghiệp hiện đại đòi hỏi sự đầu tư lớn về vốn và đất đai.

Khó khăn còn đến từ việc thiếu hụt các chỉ dẫn thực tế từ những bậc tiền bối, khiến nhiều bạn trẻ khởi nghiệp dễ dàng thất bại do không lường trước được các tình huống xấu nhất. Bài học xương máu từ việc sản xuất cà chua không đạt quy cách cho các đối tác nước ngoài do thiếu kinh nghiệm quản trị dữ liệu là minh chứng rõ nét cho việc nếu không có tư duy số, rủi ro sẽ luôn hiện hữu. Ngay cả khi nông dân Lâm Đồng có trình độ sản xuất vượt trội so với các nước trong khu vực, họ vẫn đang gặp điểm yếu cố hữu ở khâu làm thị trường và logistics.

Chi phí vận chuyển từ Đà Lạt về Sài Gòn hiện tương đương với mức từ Sài Gòn sang Singapore, cho thấy sự thiếu hụt trong quản trị chuỗi cung ứng. Thêm vào đó, việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật do thiếu tri thức và sự phụ thuộc vào tư vấn của người bán hàng đang gây ra những hệ lụy về môi trường và an toàn thực phẩm. Điểm yếu về ngôn ngữ khi làm việc với chuyên gia nước ngoài cũng khiến việc tiếp nhận tiến bộ kỹ thuật bị sai lệch, dẫn đến hiệu quả không như mong đợi và gây tâm lý chán nản cho người sản xuất.

Thực tế này khẳng định rằng nếu không thay đổi tư duy vận hành và cách tiếp cận dữ liệu, nông nghiệp Lâm Đồng sẽ khó lòng bứt phá khỏi những rào cản truyền thống để vươn mình ra thế giới một cách bền vững. Một tư duy lỗi thời sẽ là rào cản lớn nhất ngăn chặn dòng chảy của công nghệ vào đời sống sản xuất của bà con. Chính sự thiếu hụt tri thức quản trị đã khiến cho các tiềm năng vốn có của vùng đất này chưa được khai thác một cách tối ưu và hiệu quả nhất trong kỷ nguyên số hiện nay.

Giải pháp số hóa đồng bộ và chiến lược quản trị hiện đại

Để giải quyết những nút thắt trên, chuyển đổi số được xác định là con đường tất yếu thông qua việc thay đổi toàn diện quy trình và tổ chức sản xuất dựa trên dữ liệu thực tế. Một mô hình nông nghiệp số hóa thực thụ phải lưu trữ và tối ưu hóa được các chỉ số EC, pH, nhiệt độ, độ ẩm cùng lịch trình tưới và bón phân bằng phần mềm hoặc bảng điều khiển tập trung thay vì ghi chép thủ công. Việc ứng dụng hệ thống Vietponics Control System do anh Huy nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả vượt trội khi tự động xác định nhu cầu dinh dưỡng cho từng loại cây, mang lại lợi nhuận cao gấp 5 lần so với cách làm cũ.

Những con số thực tế cho thấy số hóa giúp tiết kiệm 70 đến 90% lượng nước nhờ tưới nhỏ giọt, giảm 30 đến 50% lượng phân bón và giảm 40 đến 60% chi phí thuốc bảo vệ thực vật nhờ các cảnh báo nấm bệnh sớm. Hệ thống camera AI theo dõi sâu bệnh liên tục kết hợp với dữ liệu khí tượng giúp người nông dân kiểm soát vườn một cách chủ động, tăng năng suất lao động lên gấp 2 đến 3 lần. Anh Huy đề xuất các nhóm giải pháp chiến lược bao gồm xây dựng nền tảng dữ liệu nông nghiệp dùng chung, hỗ trợ chi phí thiết bị IoT và nâng cao năng lực số cho nông dân.

Việc phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và thúc đẩy thương mại điện tử qua các sàn như Postmart, Voso hay Shopee cũng đóng vai trò then chốt trong việc tìm đầu ra bền vững. Mỗi sản phẩm khi đưa ra thị trường cần gắn mã QR để truy xuất nguồn gốc rõ ràng, tạo niềm tin tuyệt đối cho người tiêu dùng. Bên cạnh đó, việc đa dạng hóa sản phẩm như hộp rau quà tặng 8kg với thiết kế chuyên dụng đã giúp Hợp tác xã Thủy canh Việt đạt lợi nhuận trung bình 10 triệu đồng trên mỗi 1.000 m2 hàng tháng.

Tầm nhìn quản trị còn mở rộng sang mảng du lịch nông nghiệp trải nghiệm dành cho người yếu thế, với hạ tầng được thiết kế riêng cho người đi xe lăn, tạo ra một thị trường ngách đầy tiềm năng và giá trị nhân văn. Sự đồng hành của các cấp Hội Nông dân tỉnh Lâm Đồng với hơn 5.400 lớp tập huấn cho 341.000 lượt nông dân đã tạo nên một làn sóng đổi mới mạnh mẽ. Khi người nông dân hiểu rằng công nghệ giúp túi tiền của họ tăng lên và giảm bớt sự nhọc nhằn, họ sẽ sẵn sàng thay đổi để đưa Lâm Đồng trở thành thủ phủ nông nghiệp số của khu vực.

Việc chuyển đổi tư duy vận hành theo dữ liệu, sẵn sàng thử nghiệm các mô hình như AgriTech Lab hay robot và AI chính là chìa khóa để xây dựng một thương hiệu nông sản Việt Nam đẳng cấp quốc tế. Chuyển đổi số không đơn thuần là câu chuyện của những chiếc máy cảm biến, mà là câu chuyện về những người nông dân dám từ bỏ thói quen cũ để làm chủ vận mệnh sản xuất bằng tri thức và dữ liệu chính xác. Đây là bước ngoặt quan trọng để định hình lại vị thế của nông sản Đà Lạt trên bản đồ nông nghiệp thế giới bằng một tư duy quản trị thông minh và nhân văn hơn.