Theo các chuyên gia khí hậu từ Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) và Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC), thế giới có thể phải đối mặt với một đợt "siêu El Nino" với cường độ rất mạnh. Điều đáng lo ngại là sự khắc nghiệt của thời tiết giờ đây không còn là hiện tượng cá biệt, mà đang dần trở thành một trạng thái "bình thường mới" đòi hỏi sự thích ứng khẩn cấp từ các quốc gia.

Nghịch lý tổng lượng mưa giảm nhưng mưa cực đoan gia tăng thời El Nino

El Nino - hiện tượng khí hậu lặp lại theo chu kỳ 2-7 năm do sự ấm lên bất thường của vùng biển trung tâm và phía đông Thái Bình Dương - đang định hình lại toàn bộ mô hình khí quyển trên hành tinh. Theo chuyên gia từ trường City College New York (Mỹ), dòng nước ấm kéo theo dải mưa dịch chuyển khỏi những khu vực vốn có khí hậu ổn định, dẫn đến tình trạng nơi khô hạn khốc liệt, nơi lại đón nhận lượng mưa cực đoan.

Tác động vĩ mô của El Nino lên sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực là vô cùng rõ rệt. Dữ liệu khí tượng hơn 130 năm qua chỉ ra rằng, các đợt hạn hán nghiêm trọng tại Ấn Độ thường trùng khớp với chu kỳ El Nino, làm suy yếu lượng mưa do gió mùa và đe dọa trực tiếp đến mùa màng. Tại Đông Nam Á, lượng mưa sụt giảm ở Indonesia gắn liền với nguy cơ cháy rừng và sụt giảm năng suất trên đảo Java - vựa lúa cung cấp hơn 50% sản lượng quốc gia. Tương tự, Philippines cũng từng chịu thiệt hại lên tới 327 triệu USD trong đợt El Nino lịch sử 2015-2016.

Sự biến thiên thời tiết không chỉ dừng lại ở châu Á. Tại châu Âu, miền nam có xu hướng ẩm ướt trong khi Bắc Âu khô lạnh hơn. Trong khi đó, Australia phải đối mặt với nguy cơ cháy rừng gia tăng, còn khu vực Bắc Mỹ có sự phân hóa rõ rệt giữa cái nóng ấm ở phía Bắc và nguy cơ ngập lụt ở phía Nam. Khoa học từng ghi nhận, sức tàn phá của El Nino mạnh năm 1983 đã gây ra một trong những cuộc khủng hoảng mất mùa nghiêm trọng nhất lịch sử hiện đại, minh chứng cho sức tàn phá khôn lường của hiện tượng này.

Nắng nóng kỷ lục càn quét từ Á sang Âu

Ngay từ tháng 5/2026, hàng loạt quốc gia trên thế giới đã phải hứng chịu những đợt nắng nóng bất thường với nền nhiệt vượt xa mức trung bình nhiều năm. Xu hướng này cho thấy khí hậu toàn cầu đang thay đổi rõ rệt khi các đợt nóng cực đoan xuất hiện sớm hơn thay vì tập trung vào tháng 7 hay tháng 8 như trước đây.

Tại châu Âu, Pháp đã xác nhận ít nhất 7 trường hợp tử vong do sốc nhiệt và đuối nước khi người dân cố gắng tìm cách giải nhiệt, buộc chính phủ phải kích hoạt các biện pháp bảo vệ cộng đồng khẩn cấp. Mùa hè chưa chính thức bắt đầu nhưng nhiệt độ tại Tây Ban Nha, Italia và Bồ Đào Nha đã chạm ngưỡng 40 độ C, trong khi Đức cũng ghi nhận nền nhiệt trên 30 độ C cao bất thường trong nhiều thập kỷ qua.

Châu Á cũng đang "oằn mình" trong chảo lửa. Ấn Độ, Pakistan và Bangladesh liên tục ghi nhận các đợt nhiệt độ trên 45 độ C, khiến hàng loạt thành phố lớn phải đóng cửa trường học và ban bố tình trạng y tế khẩn cấp. Cơ quan khí tượng Trung Quốc và Hàn Quốc đều đồng loạt đưa ra cảnh báo về một mùa hè khắc nghiệt, nóng ẩm như "phòng xông hơi" đi kèm với các trận mưa lớn.

Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) nhận định, chính sự dư thừa khí nhà kính từ các hoạt động công nghiệp kết hợp với sự ấm lên của nước biển do El Nino đã đẩy nhiệt độ trái đất liên tục phá vỡ các kỷ lục. Nối tiếp năm 2025, năm 2026 được dự báo sẽ tiếp tục nằm trong nhóm những năm nóng nhất lịch sử quan trắc.

Không chỉ dừng lại ở những thiệt hại về sức khỏe như tình trạng say nắng, đột quỵ nhiệt (đặc biệt nguy hiểm với người già và trẻ nhỏ theo cảnh báo của WHO), thời tiết cực đoan còn đè nặng áp lực lên hệ thống hạ tầng và nền kinh tế vĩ mô.

Sự gia tăng đột biến của nhu cầu làm mát đã đẩy hệ thống năng lượng tại nhiều quốc gia đến bờ vực quá tải. Điển hình như tại Ấn Độ, đợt nắng nóng tháng 5/2026 đã khiến nhu cầu tiêu thụ điện lần đầu tiên vượt mốc kỷ lục 270 Gigawatt (GW). Nếu không có các biện pháp dự phòng, nguy cơ thiếu hụt năng lượng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đà phục hồi và phát triển kinh tế của các quốc gia.

Đối mặt với trạng thái "bình thường mới" này, các quốc gia đang phải chạy đua với thời gian để thúc đẩy các kế hoạch thích ứng khí hậu. Giải pháp trọng tâm hiện nay bao gồm:

Mở rộng không gian xanh tại các đô thị để giảm hiệu ứng đảo nhiệt.

Xây dựng và hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm thiên tai, thời tiết.

Nâng cấp cơ sở hạ tầng chống chịu nhiệt độ cao và mưa lũ cực đoan.

Đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi năng lượng sạch nhằm cắt giảm lượng phát thải khí nhà kính.

Diễn biến khốc liệt của tự nhiên trong thời gian qua chính là hồi chuông cảnh tỉnh sâu sắc. Để giảm thiểu rủi ro cho chuỗi cung ứng, sản xuất nông nghiệp và bảo vệ sức khỏe con người, việc nâng cao năng lực chống chịu và xanh hóa nền kinh tế không còn là một lựa chọn, mà là yêu cầu mang tính sống còn đối với mọi quốc gia.