Nông dân thu hoạch cà phê.

Kỷ lục nhờ "thiên thời" giá cả, không phải nội lực

Theo thông tin được Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam (Vicofa) công bố, kết thúc niên vụ 2024 - 2025, Việt Nam đã xuất khẩu trên 1,5 triệu tấn cà phê, thu về hơn 8,4 tỷ USD. So với niên vụ trước, sự tăng trưởng này cho thấy một bức tranh đáng suy ngẫm: trong khi khối lượng chỉ tăng nhẹ 1,8%, thì giá trị lại tăng vọt đến 55,5%. Điều này cho thấy thành công vượt trội của năm nay không đến từ sự đột phá về sản lượng, mà gần như hoàn toàn phụ thuộc vào "cơn sốt" giá trên thị trường thế giới.

Cụ thể, giá cà phê xuất khẩu trung bình đã đạt mức 5.610 USD/tấn, tăng tới 52,7% so với niên vụ trước đó. Chính yếu tố "thiên thời" về giá đã tạo nên con số kỷ lục về kim ngạch. Ở thị trường nội địa, mức giá duy trì trên 100.000 đồng/kg trong thời gian dài, thậm chí có thời điểm vượt 130.000 đồng/kg, đã tạo ra động lực rất lớn, khuyến khích người nông dân tăng cường đầu tư, chăm sóc và tái canh vườn cây bằng các giống mới cho năng suất cao hơn.

Về thị trường, châu Âu vẫn là khách hàng lớn nhất, tiêu thụ trên 710.000 tấn, chiếm 47,2% tổng khối lượng xuất khẩu. Đức, Italy, và Tây Ban Nha là ba quốc gia nhập khẩu hàng đầu. Mặc dù giữ vững vị thế là nhà xuất khẩu lớn thứ hai thế giới và có năng suất canh tác cao gấp ba lần mức trung bình toàn cầu, sự phụ thuộc quá lớn vào biến động giá của thị trường cho thấy nền tảng phát triển của ngành vẫn chưa thực sự vững chắc từ bên trong. Con số 8,4 tỷ USD tuy ấn tượng, nhưng nó cũng cho thấy sự mong manh khi thành quả phụ thuộc vào yếu tố bên ngoài thay vì sức mạnh nội tại của sản phẩm và thương hiệu.

Thách thức mang tên "giá trị gia tăng" và thương hiệu

Giá trị xuất khẩu cà phê Việt Nam lập kỷ lục. Ảnh: QH

Đằng sau lớp vỏ kỷ lục về doanh thu là một cái "lõi" đầy trăn trở. Theo đánh giá của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung, ngành cà phê Việt Nam vẫn đang đối mặt với những thách thức mang tính cấu trúc. Vấn đề lớn nhất và dai dẳng nhất chính là tỷ lệ xuất khẩu cà phê nhân thô còn quá cao, chiếm hơn 80% tổng sản lượng. Trong khi đó, các sản phẩm chế biến sâu, mang lại giá trị gia tăng cao, chỉ chiếm một tỷ lệ khiêm tốn khoảng 15%. Điều này đồng nghĩa với việc chúng ta đang xuất khẩu tài nguyên và sức lao động ở dạng thô, nhường lại phần lợi nhuận lớn nhất từ công đoạn rang xay, đóng gói và xây dựng thương hiệu cho các quốc gia khác.

Bên cạnh đó, nỗi lo về thương hiệu cũng được chỉ ra một cách thẳng thắn. Ông Đỗ Xuân Hiền, Chánh Văn phòng Vicofa, nhấn mạnh rằng dù Việt Nam là cường quốc về sản lượng cà phê Robusta, chúng ta vẫn chưa có một thương hiệu quốc gia chính thức được định vị rõ ràng trên thị trường quốc tế. Việc thiếu một bộ tiêu chuẩn chất lượng quốc tế cho cà phê Robusta và Robusta đặc sản cũng làm giảm sức cạnh tranh và giá trị của hạt cà phê Việt.

Ngoài ra, những vấn đề như cơ sở hạ tầng chế biến, logistics, kho bãi còn hạn chế, chi phí đầu vào duy trì ở mức cao, mô hình sản xuất chủ yếu vẫn là nông hộ quy mô nhỏ, năng lực liên kết yếu và tác động ngày càng phức tạp của biến đổi khí hậu đang là những rào cản lớn. Để phát triển bền vững, ngành cà phê không thể chỉ trông chờ vào giá cả. Yêu cầu cấp bách lúc này là phải đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thành công thương hiệu "Cà phê Việt Nam", áp dụng các quy trình canh tác giảm phát thải, và củng cố chuỗi liên kết từ nông dân đến doanh nghiệp xuất khẩu. Nếu không giải quyết được bài toán về "lõi" giá trị này, những kỷ lục về doanh thu sẽ mãi chỉ là thành công mang tính thời vụ.

Giá cà phê 15/10: Trong nước tăng cao, xuất khẩu tiến sát kỷ lục 9 tỷ USD

Giá cà phê hôm nay 16/10: Trong nước đồng loạt giảm, thị trường thế giới diễn biến trái chiều

Giá cà phê hôm nay 17/10: Tăng mạnh trong nước, thế giới diễn biến trái chiều