Tâm lý hưởng thụ và rủi ro từ sự buông thả

Câu chuyện ăn Tết “xả” hay giữ kỷ luật đã tạo nên hai luồng quan điểm đối lập rõ rệt trong cộng đồng hiện nay. Một bên cho rằng với 365 ngày kỷ luật thì một tuần Tết không thể làm hỏng thành quả cả năm, vì vậy có thể ăn uống thoải mái và vui vẻ. Ngược lại, bên còn lại lựa chọn cách lên thực đơn và tính toán từ trước để cơ thể vẫn nhẹ nhàng, đồng thời không phải “sửa sai” sau khi kỳ nghỉ kết thúc.

Chia sẻ về vấn đề này, chị Nguyễn Thị Lan (27 tuổi, tại Hà Nội) cho biết cả năm chị duy trì tập luyện 4–5 buổi mỗi tuần và kiểm soát ăn uống rất kỹ nên dịp Tết là khoảng thời gian hiếm hoi để nới lỏng các nguyên tắc. Chị không cân ký hay tính toán calo mà chọn cách ăn uống bình thường theo các món mẹ nấu như bánh chưng hay thịt kho. Theo chị Hiên, một tuần không đủ để phá hỏng nỗ lực cả năm, trong khi việc từ chối món ăn lại dễ làm mất không khí sum vầy của gia đình.

Quan điểm này nhận được sự đồng tình của nhiều người trên các diễn đàn thể hình, bởi họ cho rằng áp lực giữ dáng có thể khiến kỳ nghỉ trở nên nặng nề. Khi kỷ luật đã trở thành thói quen, một khoảng “xả” ngắn được xem là cách giải tỏa tâm lý hơn là mối đe dọa đối với sức khỏe. Tuy nhiên, anh Hoài Tiến, một huấn luyện viên cá nhân tại Đà Nẵng, lại có góc nhìn trung lập hơn khi cho biết anh vẫn khuyến khích học viên có kế hoạch cho Tết, song không theo hướng quá khắt khe.

Ở góc độ chuyên môn, bác sĩ Trần Bá Thoại, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nội tiết Việt Nam, cho hay theo các bằng chứng y học hiện nay, việc ăn uống nhiều hơn bình thường trong một vài ngày Tết thường không gây rối loạn chuyển hóa ngay ở người khỏe mạnh. Dù vậy, bác sĩ Thoại cũng cảnh báo nếu tình trạng ăn uống dư thừa kéo dài nhiều ngày liên tiếp, kết hợp với ít vận động và uống nhiều rượu bia, nguy cơ tăng đường huyết hoặc rối loạn mỡ máu là hoàn toàn có thể xảy ra. Điều này không chỉ gây mệt mỏi mà còn khiến nhiều người khó quay lại nhịp sinh hoạt bình thường sau Tết.

Thực tế, rủi ro sức khỏe không chỉ nằm ở vấn đề cân nặng mà còn xuất phát từ những nguy cơ cấp tính liên quan đến an toàn thực phẩm. Những ngày đầu tháng 2 vừa qua, Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa tại TP.HCM đã tiếp nhận 49 người nhập viện trong tình trạng đau bụng dữ dội, tiêu chảy và nôn ói. Các bệnh nhân đều là nhân viên ngân hàng tham gia tiệc tất niên vào ngày 31/1 với các món ăn do nhà hàng G.M. tại xã Xuyên Mộc cung cấp, gồm ốc hương, gỏi sứa tôm mực, gà hấp nấm, bánh tét, củ kiệu, tôm càng và lẩu cá. Kết quả cấy mẫu bệnh phẩm cho thấy sự hiện diện của vi khuẩn E.coli.

Một vụ việc nghiêm trọng khác tại Đồng Tháp ghi nhận 2 người tử vong sau khi nhóm 5 người uống rượu ngâm quả mỏ quạ và rượu ngâm nấm linh chi tại nhà anh N.V.S., 55 tuổi, vào ngày 29/1. Sau khi uống rượu, cả 5 người đều mệt mỏi, choáng váng và được chuyển đến Bệnh viện Chợ Rẫy TP.HCM cấp cứu, song 2 nạn nhân đã không qua khỏi. Thạc sĩ Nguyễn Phan Thảo Lan, công tác tại khoa Cấp cứu Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cảnh báo số ca nhập viện vì rượu bia và thực phẩm thường tăng cao trong và sau Tết do tâm lý chủ quan của người dân.

Giải pháp bảo vệ sức khỏe và nguyên tắc ăn uống an toàn

Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, khuyến cáo người dân chỉ nên mua thực phẩm vừa đủ dùng nhằm tránh lãng phí và giảm rủi ro cho sức khỏe. Theo bà, người dân cần ưu tiên lựa chọn các cơ sở có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm như siêu thị hoặc cửa hàng tiện lợi, đồng thời kiểm tra kỹ bao bì, nhãn mác và hạn sử dụng của sản phẩm. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM cũng cho rằng việc tích trữ quá nhiều thực phẩm và bảo quản không đúng cách sẽ làm gia tăng nguy cơ ngộ độc do thực phẩm bị nhiễm khuẩn hoặc mốc hỏng.

Đối với các món ăn truyền thống, bác sĩ Đặng Nam Long, khoa Nội tiêu hóa Bệnh viện Nhân dân Gia Định, đưa ra nguyên tắc chung là nên lựa chọn thực phẩm tươi và hạn chế sử dụng thức ăn chế biến sẵn vì thường chứa hàm lượng muối và chất bảo quản cao. Các món rau nên dùng trong ngày và tránh để qua đêm, trong khi bánh chưng hay giò cần được bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh. Bác sĩ Long nhấn mạnh việc cẩn trọng với các món thịt để qua ngày, bởi đây là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn và độc tố phát triển, gây hại cho hệ tiêu hóa.

TS.BS Trần Quốc Cường, phụ trách khoa Dinh dưỡng lâm sàng Bệnh viện Thống Nhất TP.HCM, bày tỏ lo ngại về nguy cơ mất an toàn từ thức ăn đường phố trong dịp du xuân như bánh tráng nướng hay xúc xích nướng. Ông lưu ý các gia đình nên chủ động chuẩn bị thức ăn hoặc lựa chọn quán ăn uy tín, bởi nhiều món ăn ngày Tết thường dư thừa năng lượng và cồn. Điều này đặc biệt đáng lo ngại đối với người có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp hay bệnh thận mạn, do họ cần tuân thủ nghiêm ngặt chế độ dinh dưỡng, duy trì vận động và theo dõi sát các chỉ số sức khỏe.

Đối với trẻ em, BSCKII Phạm Hoàng Minh Khôi, khoa Nội 1 Bệnh viện Nhi đồng 2 TP.HCM, cho biết gần đây các cơ sở y tế tiếp nhận nhiều trường hợp trẻ bị ngộ độc thực phẩm, từ mức độ nôn ói đến mất nước. Nhóm trẻ dưới 5 tuổi dễ rối loạn điện giải nhanh hơn người lớn và có nguy cơ diễn tiến nặng nếu xử trí chậm. Vì vậy, bác sĩ Khôi nhấn mạnh gia đình cần duy trì thói quen rửa tay sạch, ăn chín uống sôi, không sử dụng thức ăn hâm đi hâm lại nhiều lần, đồng thời hạn chế cho trẻ dùng bánh kẹo và nước ngọt.

Để đảm bảo an toàn, bác sĩ Trần Thị Mỹ Linh, khoa Dinh dưỡng Bệnh viện C Đà Nẵng, lưu ý việc ăn uống ngày Tết cần cân đối các nhóm chất gồm đạm, tinh bột, chất béo, vitamin và khoáng chất, đồng thời duy trì vận động xuyên suốt kỳ nghỉ. Khi xuất hiện các triệu chứng ngộ độc như đau quặn bụng, nôn ói hoặc sốt, người dân có thể cân nhắc kích thích gây nôn nếu bệnh nhân còn tỉnh táo và chưa quá 2 giờ kể từ khi ăn. Tuy nhiên, biện pháp này tuyệt đối không áp dụng cho người mất ý thức, trẻ em hoặc phụ nữ mang thai để tránh những biến chứng nguy hiểm.

Người bị ngộ độc cần nghỉ ngơi và uống nước theo từng ngụm nhỏ nhằm phòng tránh kiệt sức, đồng thời chỉ nên ăn các món nhạt, loãng khi triệu chứng đã thuyên giảm. Các chuyên gia y tế cũng nhấn mạnh người dân tuyệt đối không ăn nấm lạ hoặc uống rượu không rõ nguồn gốc để bảo đảm an toàn. Thực hiện đúng các hướng dẫn về bảo quản thực phẩm và kiểm soát lượng rượu bia tiêu thụ chính là chìa khóa giúp mỗi gia đình bảo vệ sức khỏe và tận hưởng trọn vẹn kỳ nghỉ Tết ý nghĩa.