Vừa qua, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã có buổi làm việc với các hiệp hội và doanh nghiệp xuất khẩu tiêu biểu ngành nông, lâm, thủy sản nhằm đánh giá tình hình thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu. Báo cáo tại buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết kim ngạch xuất khẩu 9 tháng ước đạt 56,3 tỷ USD, tăng 7,8%, bằng khoảng 75,9% mục tiêu kế hoạch đề ra là 74,2 tỷ USD.

Nhập khẩu ước đạt 39,4 tỷ USD, đưa mức xuất siêu trong lĩnh vực này lên 16,9 tỷ USD, tăng thêm gần 2 tỷ USD so với tháng 8. Riêng tháng 9/2026, xuất khẩu ước đạt 6,51 tỷ USD, duy trì nhịp độ khá tốt.

Điểm sáng tăng trưởng và những điểm nghẽn về giá trị

Các động lực tăng trưởng chủ yếu đã hình thành khá rõ với kim ngạch 9 tháng của rau quả đạt 7,35 tỷ USD, tăng 19,9%; thủy sản đạt khoảng 9,17 tỷ USD, tăng 12,3%; lâm sản đạt gần 14,4 tỷ USD, tăng 7,6%; sản phẩm chăn nuôi tăng khoảng 24,6%. Mặc dù vậy, tăng trưởng giữa các ngành hàng vẫn chưa đồng đều và còn vướng mắc về chất lượng tăng trưởng.

Đơn cử như càphê tăng 15,4% về sản lượng nhưng giảm 7,3% về giá trị do giá xuất khẩu bình quân giảm khoảng 20%. Tương tự, giá trị của gạo giảm khoảng 10,9%, cao su giảm 4,4%, sắn và sản phẩm sắn giảm 4,5%.

Về thị trường, mức độ tập trung tại một số khu vực lớn còn cao khi Trung Quốc chiếm khoảng 24,4%, Hoa Kỳ chiếm 19,8% và Nhật Bản chiếm 7,4% tổng kim ngạch. Dự báo năm 2026 có thể đạt và vượt mức 74,2 tỷ USD nếu duy trì được nhịp độ hiện tại và không có biến động lớn.

Tuy nhiên, các ngành hàng như gỗ và sản phẩm gỗ, rau quả, thủy sản có khả năng vượt kế hoạch, trong khi ngành càphê có thể thiếu hụt 1,4 tỷ USD, gạo thiếu khoảng 348 triệu USD, còn hạt điều, sắn và một số sản phẩm khác đứng trước nguy cơ không đạt kế hoạch.

Trong quý 4, ngành nông nghiệp định hướng giữ vững mục tiêu ổn định và tăng trưởng, phấn đấu vượt kế hoạch nhưng không chạy theo kim ngạch bằng mọi giá, giữ chắc ba trụ cột gồm gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, rau quả, đồng thời chuyển từ mở cửa thị trường sang mở được, vào được và giữ được thị trường.

Kiến nghị từ doanh nghiệp và định hướng chiến lược của Chính phủ

Tại buổi làm việc, đại diện các hiệp hội đã nêu nhiều kiến nghị thiết thực. Chủ tịch VASEP Đỗ Ngọc Tài phản ánh quỹ đất nuôi trồng thủy sản còn phân tán, thủ tục giao thuê đất chưa tương thích với nhu cầu đầu tư công nghệ cao, đồng thời kiến nghị nâng thời hạn cho thuê đất phục vụ nuôi trồng thủy sản lên 40-50 năm.

Chủ tịch Hiệp hội Càphê - Cacao Việt Nam Nguyễn Nam Hải đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về ngành càphê, tăng hạn mức tín dụng, giảm lãi suất và có chính sách ưu đãi cho chế biến sâu. Về phía ngành lúa gạo, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam Đỗ Hà Nam chỉ ra rằng dù Việt Nam là quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới nhưng khoảng 20 triệu nông dân vẫn có thu nhập thấp do giá giảm, qua đó kiến nghị tạo năng lực tài chính, ưu tiên hạn mức tín dụng và thời hạn vay để doanh nghiệp có thể thu mua, tạm trữ lúa gạo, giúp nông dân không phải bán ngay vào thời điểm bất lợi.

Kết luận buổi làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ghi nhận các ý kiến đóng góp và khẳng định Chính phủ sẽ tháo gỡ mọi khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp. Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc phát triển nông, lâm, thủy sản phải gắn liền với tái cơ cấu toàn diện theo hướng hiện đại, sinh thái, giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững.

Đồng thời, ngành cần chuyển từ tăng trưởng dựa trên sản lượng sang chất lượng, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và đổi mới sáng tạo. Lấy chuỗi giá trị làm định hướng xuyên suốt với doanh nghiệp là trung tâm, hợp tác xã là cầu nối, nông dân là chủ thể và Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 đạt kim ngạch xuất khẩu 100 tỷ USD.