Thị trường gạo đối mặt nhiều biến động

Số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, trong tháng 6/2026, Việt Nam ước xuất khẩu 910.000 tấn gạo, đạt kim ngạch 373,1 triệu USD. Lũy kế 6 tháng đầu năm, khối lượng xuất khẩu đạt 5,2 triệu tấn, trị giá 2,38 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2025, dù sản lượng tăng 9,9% nhưng giá trị lại giảm 2,5%. Nguyên nhân chủ yếu là giá xuất khẩu bình quân chỉ đạt 459,6 USD/tấn, giảm 11,3% so với cùng kỳ năm trước. Đây là hệ quả của sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường, trong khi chi phí logistics vẫn duy trì ở mức cao.

Thị trường tiêu thụ cũng ghi nhận nhiều chuyển biến đáng chú ý. Philippines tiếp tục là khách hàng lớn nhất của gạo Việt Nam, chiếm 45% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trung Quốc đứng thứ hai với 19,4%, tiếp theo là Ghana với 8,5%. Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc trong 5 tháng đầu năm tăng mạnh 87%. Trong khi đó, xuất khẩu sang Philippines và Ghana lần lượt giảm 3,8% và 24,7%. Diễn biến này cho thấy nỗ lực đa dạng hóa thị trường của các doanh nghiệp, dù sự phụ thuộc vào một số đối tác truyền thống vẫn còn hiện hữu.

Trên phạm vi toàn cầu, thị trường gạo tiếp tục chịu tác động của nhiều yếu tố khó lường. Theo các nhà giao dịch, cán cân cung - cầu phụ thuộc lớn vào diễn biến sản xuất tại khu vực châu Á. Đặc biệt, hiện tượng El Nino được dự báo sẽ diễn biến mạnh trong tháng 7 và tháng 8, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trên thị trường thế giới. Bên cạnh đó, xung đột địa chính trị cùng chi phí năng lượng ở mức cao cũng khiến hoạt động giao dịch trở nên thận trọng hơn. Mặc dù thị trường châu Á đã sôi động trở lại từ tháng 5, giá gạo thế giới vẫn biến động theo nhiều chiều hướng khác nhau.

Ở thị trường trong nước, đến cuối tháng 6/2026, cả nước đã hoàn thành thu hoạch vụ Đông Xuân với diện tích 2,93 triệu ha, giảm 1,3% so với vụ trước. Tuy nhiên, nhờ năng suất đạt 69,8 tạ/ha, sản lượng vẫn đạt gần 20,5 triệu tấn, tăng khoảng 88.000 tấn. Bước sang vụ Hè Thu, tiến độ gieo cấy chậm hơn do thời gian thu hoạch vụ trước kéo dài, kết hợp với ảnh hưởng của nắng nóng. Tính đến ngày 20/6, diện tích xuống giống đạt 1,71 triệu ha, đặt ra yêu cầu ngành lúa gạo cần có những giải pháp chiến lược nhằm bảo đảm sản lượng cho những tháng cuối năm.

Chủ động tái cơ cấu để nâng cao giá trị hạt gạo

Để thích ứng với những biến động của thị trường, ngành hàng lúa gạo đang tập trung triển khai các giải pháp phát triển bền vững. Ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam, nhận định nhu cầu tiêu dùng gạo toàn cầu trong 6 tháng cuối năm sẽ không có nhiều biến động. Theo ông, do sản lượng và thương mại gạo thế giới chỉ dao động trong một biên độ nhất định nên cung - cầu vẫn nằm trong dự báo. Vì vậy, những đợt tăng giá cục bộ tại Philippines hay Trung Quốc chỉ mang tính ngắn hạn, nông dân và doanh nghiệp cần kiên định với kế hoạch sản xuất, kinh doanh đã đề ra.

Ông Lê Thanh Tùng cũng nhấn mạnh, phát triển sản xuất lúa giảm phát thải đã trở thành yêu cầu tất yếu của ngành. Việc áp dụng các quy trình canh tác phát thải thấp không chỉ góp phần giảm chi phí đầu vào mà còn nâng cao thu nhập cho người sản xuất. Theo ông, việc triển khai cần linh hoạt theo từng vùng sinh thái; trong đó, Đồng bằng sông Cửu Long ưu tiên giảm lượng giống gieo sạ, còn Đồng bằng sông Hồng tập trung đẩy mạnh cơ giới hóa. Đồng thời, hợp tác xã cần phát huy vai trò trung tâm trong việc hình thành các cánh đồng quy mô lớn với sự tham gia của nhiều hộ nông dân, thay cho phương thức sản xuất manh mún trước đây.

Ở góc độ thị trường, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, cho biết nhu cầu nhập khẩu từ Philippines tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với xuất khẩu gạo của Việt Nam. Theo ông, quốc gia này ban đầu chỉ dự kiến nhập khoảng 300.000 tấn trong những tháng đầu năm, song thực tế đã mua vượt 1,5 triệu tấn. Nếu xu hướng này tiếp tục duy trì, Philippines có thể nhập tới 5 triệu tấn trong cả năm 2026, cao hơn đáng kể so với kế hoạch ban đầu từ 3 đến 4 triệu tấn. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tốc độ gia tăng dân số, trong khi năng lực tự chủ nguồn cung lương thực trong nước chưa đáp ứng đủ nhu cầu.

Trong khi đó, định hướng phát triển xuất khẩu gạo chất lượng cao cũng đang ghi nhận những tín hiệu tích cực. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết các lô hàng gạo xanh, phát thải thấp đã được thị trường Nhật Bản, châu Âu và châu Úc đón nhận với sản lượng lũy kế đạt 70.000 tấn. Đây được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao giá trị hạt gạo Việt, thay vì chỉ cạnh tranh bằng sản lượng. Bên cạnh đó, việc phân cấp thẩm quyền cấp giấy chứng nhận chủng loại gạo thơm cho địa phương từ ngày 1/7/2026 cũng được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp khi tận dụng các Hiệp định thương mại tự do.

Để duy trì đà tăng trưởng trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương sớm hoàn thiện bộ máy tổ chức, bảo đảm quy trình chứng nhận được vận hành minh bạch và hiệu quả. Trong bối cảnh thị trường ngày càng chuyển từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh về chất lượng, việc duy trì chuỗi liên kết bền vững và thúc đẩy sản xuất xanh sẽ là yếu tố then chốt. Cùng với sự chủ động trong điều tiết sản xuất và tận dụng hiệu quả các cơ hội từ thị trường quốc tế, ngành lúa gạo Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục củng cố vị thế trên thị trường toàn cầu, hướng tới một năm 2026 tăng trưởng tích cực.