Châu Á giữ vai trò động lực tăng trưởng

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tăng trưởng xuất khẩu thủy sản trong tháng đầu năm 2026 chủ yếu đến từ các thị trường châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN và Hàn Quốc, cùng sự bứt phá của các nhóm sản phẩm cá tra, mực – bạch tuộc và tôm.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất của thủy sản Việt Nam trong tháng 1, với kim ngạch gần 250 triệu USD, tăng 28,7% so với cùng kỳ. Động lực chính đến từ nhu cầu nhập khẩu tôm phục vụ Tết Nguyên đán, đặc biệt là phân khúc tôm hùm và các sản phẩm tôm cao cấp. Nhiều doanh nghiệp đã đẩy nhanh tiến độ giao hàng trong tháng 1 nhằm tận dụng nhu cầu tăng mạnh trước kỳ nghỉ lễ.

Xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản đạt gần 146 triệu USD, tăng 21,3% so với cùng kỳ, tiếp tục là thị trường ổn định với nhu cầu tốt đối với tôm chế biến, cá tra phi lê đông lạnh và mực, bạch tuộc. Thị trường ASEAN cũng ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng khi đạt khoảng 69 triệu USD, tăng 32,2%, phản ánh xu hướng gia tăng thương mại nội khối và nhu cầu cao tại các thị trường như Thái Lan, Philippines và Singapore.

Hàn Quốc đạt hơn 67 triệu USD, tăng 9,1%, chủ yếu nhờ tiêu thụ tốt mực, bạch tuộc và cá tra. Ở chiều ngược lại, xuất khẩu sang EU chỉ đạt gần 72 triệu USD, giảm 6,3% do nhu cầu còn yếu và tồn kho từ cuối năm trước, đặc biệt ở nhóm nhuyễn thể và cua ghẹ. Trung Đông cũng giảm 9,4%, xuống còn khoảng 21 triệu USD sau giai đoạn nhập khẩu mạnh cuối năm 2025.

Về cơ cấu sản phẩm, tôm tiếp tục là mặt hàng chủ lực với kim ngạch 331 triệu USD, tăng 6,4%, chiếm gần 38% tổng xuất khẩu thủy sản. Cá tra là điểm sáng nổi bật khi đạt hơn 177 triệu USD, tăng trên 33% so với cùng kỳ, nhờ nhu cầu tốt từ Trung Quốc, ASEAN và Nhật Bản. Mực, bạch tuộc đạt gần 69 triệu USD, tăng gần 31%, trong khi cá ngừ chỉ đạt khoảng 57 triệu USD, giảm 14%.

Mỹ và EU giảm sâu, rào cản chính sách bộc lộ rõ

Trái với đà tăng của châu Á, xuất khẩu thủy sản sang Mỹ trong tháng 1/2026 chỉ đạt hơn 96 triệu USD, giảm 9,9% so với cùng kỳ. Nguyên nhân chính đến từ tác động của Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) và những bất cập trong quá trình cấp Giấy chứng nhận chấp nhận (COA) đối với hải sản khai thác.

VASEP cho biết từ đầu năm 2026, một số sản phẩm hải sản khai thác chủ lực thuộc 12 nghề khai thác tạm thời không được phép xuất khẩu sang Mỹ theo kết quả đánh giá tương đương của MMPA. Trong khi đó, quy trình cấp COA phát sinh nhiều thủ tục hành chính, khiến nhiều hồ sơ bị kéo dài thời gian xử lý hoặc không đủ điều kiện, làm đình trệ hoạt động xuất khẩu cá ngừ và các loài hải sản khác.

Trước thực trạng này, VASEP đã tổng hợp ý kiến doanh nghiệp và tổ chức cuộc họp khẩn với Cục Thủy sản Kiểm ngư vào ngày 27/1/2026 để kiến nghị các vướng mắc liên quan đến Thông tư 74/2025. Ngày 30/1/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Công văn số 1042, yêu cầu các địa phương khẩn trương công bố thủ tục hành chính, công khai quy trình xử lý hồ sơ, không phát sinh thêm giấy tờ ngoài quy định và hoàn thành trước ngày 5/2/2026 nhằm tránh gián đoạn xuất khẩu sang Mỹ.

Dự báo trong tháng 2/2026, xuất khẩu thủy sản có thể giảm so với tháng 1 và giảm nhẹ so với cùng kỳ do kỳ nghỉ Tết Nguyên đán làm gián đoạn sản xuất – giao hàng, tác động rõ hơn từ kết quả thuế chống bán phá giá tôm tại Mỹ sau ngày 17/2, cùng với việc nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc giảm sau giai đoạn tích trữ mạnh đầu năm.

Bức tranh xuất khẩu thủy sản tháng đầu năm cho thấy động lực tăng trưởng hiện vẫn phụ thuộc lớn vào thị trường châu Á, trong khi các rào cản chính sách tại Mỹ và nhu cầu yếu tại EU đang dần bộc lộ rõ tác động. Đây sẽ là những yếu tố quan trọng chi phối diễn biến xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong các tháng tiếp theo của năm 2026.