Số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho thấy, trong tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam ước đạt khoảng 874 triệu USD, tăng 13% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này phản ánh nỗ lực duy trì đơn hàng của doanh nghiệp trong bối cảnh thương mại toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn.

Tuy nhiên, theo bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP, bức tranh xuất khẩu thủy sản đang bộc lộ sự phân hóa rõ nét giữa các thị trường và nhóm sản phẩm. Động lực tăng trưởng trong tháng đầu năm chủ yếu đến từ khu vực châu Á, trong khi các thị trường lớn như Mỹ lại ghi nhận xu hướng sụt giảm.

Trung Quốc (bao gồm Hong Kong) tiếp tục là thị trường nhập khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam trong tháng 1, với kim ngạch gần 250 triệu USD, tăng 28,7% so với cùng kỳ. Động lực chính đến từ nhu cầu tiêu thụ tôm phục vụ Tết Nguyên đán, đặc biệt là phân khúc tôm hùm cao cấp. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động đẩy nhanh tiến độ giao hàng nhằm tận dụng cao điểm mua sắm trước kỳ nghỉ lễ dài ngày.

Cùng với Trung Quốc, thị trường Nhật Bản và khối ASEAN cũng ghi nhận mức tăng trưởng khả quan, lần lượt đạt 21,3% và 32,2%. Trong khi Nhật Bản tiếp tục duy trì nhu cầu ổn định đối với các sản phẩm chế biến sâu và cá tra phi lê, thì ASEAN nổi lên là thị trường tiềm năng nhờ lợi thế địa lý và xu hướng gia tăng thương mại nội khối.

“Nhịp độ đơn hàng đầu năm được các doanh nghiệp nỗ lực duy trì, dù bối cảnh thương mại thủy sản toàn cầu tiếp tục chịu sức ép từ các rào cản kỹ thuật và yếu tố thuế quan tại một số thị trường lớn”, bà Lê Hằng nhận định.

Trái ngược với sự khởi sắc tại châu Á, xuất khẩu thủy sản sang Mỹ trong tháng 1/2026 chỉ đạt hơn 96 triệu USD, giảm 9,9% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, nhóm hàng cá ngừ ghi nhận mức giảm sâu tới 14%, trở thành điểm nghẽn lớn của xuất khẩu thủy sản ngay từ đầu năm.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ tác động của quy định trong Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA) của Mỹ. Bên cạnh đó, việc thực thi Thông tư số 74/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường liên quan đến cấp chứng nhận COA (Certificate of Admissibility) cũng đang phát sinh nhiều vướng mắc.

“Quá trình xác nhận hồ sơ COA bị đình trệ đã làm gián đoạn đáng kể hoạt động xuất khẩu cá ngừ và một số mặt hàng hải sản khác sang thị trường Mỹ ngay từ đầu năm”, Phó Tổng Thư ký VASEP cho biết.

Đối với mặt hàng tôm, dù kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ trong tháng 1 chưa giảm mạnh, song áp lực đang gia tăng. Nhiều doanh nghiệp đã phải “chạy đua” giao hàng sớm để hạn chế rủi ro trước thời điểm Mỹ công bố kết quả thuế chống bán phá giá (CBPG) dự kiến vào ngày 17/2.

Theo VASEP, dù khởi đầu năm 2026 với mức tăng trưởng tương đối tích cực, xuất khẩu thủy sản trong tháng 2 được dự báo sẽ chững lại hoặc giảm nhẹ so với tháng trước. Nguyên nhân đến từ việc sản xuất và giao hàng bị gián đoạn do kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, tác động rõ nét hơn của kết quả thuế CBPG đối với tôm, cũng như những vướng mắc liên quan đến MMPA và COA chưa được tháo gỡ.

Ngoài ra, nhu cầu nhập khẩu từ Trung Quốc được dự báo sẽ hạ nhiệt sau giai đoạn tích trữ mạnh phục vụ Tết, khiến động lực tăng trưởng từ thị trường này suy giảm trong ngắn hạn.

“Bức tranh xuất khẩu thủy sản đầu năm cho thấy động lực tăng trưởng hiện nay phụ thuộc nhiều vào thị trường châu Á, trong khi các rào cản chính sách tại Mỹ đang dần bộc lộ rõ tác động. Đây sẽ là yếu tố quan trọng chi phối diễn biến xuất khẩu thủy sản trong những tháng tiếp theo của năm 2026”, bà Lê Hằng nhấn mạnh.