Cơ cấu sản phẩm tăng trưởng đồng đều, thủy sản nuôi trồng giữ vai trò dẫn dắt

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 được xem là một trong những năm nhiều thách thức nhất đối với ngành thủy sản, từ nguy cơ áp thuế đối ứng, thuế chống bán phá giá, chi phí sản xuất tăng cao đến các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe. Tuy nhiên, chính trong bối cảnh đó, xuất khẩu thủy sản Việt Nam lại ghi nhận mức tăng trưởng vượt dự kiến.

Về cơ cấu sản phẩm, các nhóm hàng chủ lực đều ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, trong đó thủy sản nuôi trồng tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt. Xuất khẩu tôm đạt 4,65 tỷ USD, tăng 20% so với năm 2024 và chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch. Đáng chú ý, riêng mặt hàng tôm hùm xuất khẩu tăng hơn gấp đôi, đạt 817 triệu USD, phản ánh nhu cầu mạnh mẽ của thị trường đối với các sản phẩm tươi sống giá trị cao.

Cá tra đứng thứ hai với kim ngạch 2,19 tỷ USD, tăng 8%, nhờ điều kiện thị trường thuận lợi hơn, đặc biệt là về thuế chống bán phá giá tại Hoa Kỳ. Nhóm cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD, tăng hơn 12%, tiếp tục đóng góp quan trọng nhờ quy mô lớn và thị trường tiêu thụ đa dạng.

Bên cạnh đó, mực và bạch tuộc mang về 764,4 triệu USD, tăng 16,3%. Ngược lại, cá ngừ giảm 7,6%, đạt 913 triệu USD do thiếu hụt nguyên liệu kéo dài và tác động của các quy định liên quan đến khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU).

VASEP đánh giá, kết quả đạt được trong năm 2025 đến từ ba yếu tố then chốt. Thứ nhất, sự bất ổn trên thị trường toàn cầu đã làm gia tăng nhu cầu dự trữ lương thực – thực phẩm, kéo theo nhu cầu nhập khẩu thủy sản tại nhiều quốc gia. Thứ hai, sự chủ động và linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp thủy sản Việt Nam trong việc điều chỉnh kế hoạch sản xuất, giao hàng và chuyển hướng thị trường. Thứ ba, lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục được khai thác hiệu quả, giúp bù đắp cho sự tăng trưởng chậm hoặc sụt giảm tại một số thị trường lớn.

“Xoay trục” thị trường, Trung Quốc và EU bù đắp bất ổn từ Hoa Kỳ

Về thị trường xuất khẩu, năm 2025 ghi nhận sự dịch chuyển rõ nét trong cơ cấu thị trường thủy sản Việt Nam. Xuất khẩu sang Hoa Kỳ đạt gần 1,9 tỷ USD, chỉ tăng 3% so với năm 2024 do phát sinh nhiều bất ổn liên quan đến chính sách thuế và rào cản kỹ thuật. Đáng chú ý, riêng trong tháng 12/2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang Hoa Kỳ giảm tới 45%.

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc (gồm Hồng Kông) và Liên minh châu Âu (EU) nổi lên như những thị trường chủ lực, bù đắp đáng kể cho những khó khăn tại Hoa Kỳ. Kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc và Hồng Kông đạt 2,45 tỷ USD, tăng 29% – mức tăng trưởng cao nhất trong nhóm các thị trường lớn. Thị trường này đặc biệt ưa chuộng các sản phẩm tươi sống như tôm hùm, cua, sò, nghêu, qua đó khẳng định vai trò ngày càng lớn trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản Việt Nam.

Thị trường EU đạt gần 1,2 tỷ USD, tăng 12,5%, với nhu cầu đang dần cải thiện, nhất là đối với thủy sản nuôi trồng. Tuy nhiên, hải sản khai thác vẫn chịu tác động từ thẻ vàng IUU – nút thắt chưa được tháo gỡ, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng thị phần tại các thị trường phương Tây.

Bên cạnh đó, nhờ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang các thị trường trong khối đạt trên 3 tỷ USD, tăng trưởng hai chữ số, góp phần quan trọng vào kết quả chung của toàn ngành.

Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký VASEP, một trong những điểm nhấn của xuất khẩu thủy sản năm 2025 là việc các doanh nghiệp đã chủ động “xoay trục” thị trường để giảm thiểu tác động từ những bất ổn tại Hoa Kỳ. Sự điều chỉnh này không chỉ mang tính tình thế mà còn cho thấy xu hướng tái cấu trúc thị trường xuất khẩu trong dài hạn.

Bước sang năm 2026, VASEP dự báo thị trường thủy sản toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro và khó lường. Các chính sách thuế quan, thương mại và rào cản kỹ thuật, đặc biệt từ Hoa Kỳ, có thể tiếp tục tạo ra những biến động lớn, khiến áp lực cạnh tranh gia tăng tại các thị trường như EU, Trung Quốc, ASEAN và Trung Đông.

Riêng với cá tra, phân tích của chứng khoán Mirae Asset cho thấy tiêu thụ tại Hoa Kỳ được kỳ vọng cải thiện, trong khi thị trường Trung Quốc có xu hướng đi ngang. Xuất khẩu cá tra sang EU và Brazil dự báo ổn định trong suốt năm 2026, song có thể chịu cạnh tranh gay gắt khi các nhà xuất khẩu toàn cầu chuyển hướng khỏi thị trường Hoa Kỳ.

VASEP nhấn mạnh, mốc hơn 11,3 tỷ USD trong năm 2025 là kết quả của những bứt phá mang tính linh hoạt và tận dụng tốt thời cơ. Tuy nhiên, để tạo ra tăng trưởng bền vững, ngành thủy sản Việt Nam vẫn cần thêm thời gian để củng cố chiến lược chuyển dịch thị trường, đồng thời sớm tháo gỡ thẻ vàng IUU nhằm mở rộng cánh cửa vào các thị trường cao cấp và nâng cao uy tín trên thị trường toàn cầu.