Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Trung Quốc, ngày 15/4/2026, Việt Nam và Trung Quốc đã ký hiệp định hợp tác và hỗ trợ hành chính lẫn nhau trong lĩnh vực hải quan. Văn kiện do Bộ trưởng Bộ Tài chính Việt Nam và Bộ trưởng Tổng cục Hải quan Trung Quốc ký, dưới sự chứng kiến của lãnh đạo cấp cao hai nước.

Hiệp định này thay thế văn kiện được ký từ năm 1993, trong bối cảnh quan hệ thương mại song phương đã phát triển mạnh mẽ, với kim ngạch vượt mốc 250 tỷ USD vào năm 2025. Việc ký hiệp định mới được đánh giá là bước đi cần thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại và hội nhập sâu rộng.

Tạo thuận lợi thương mại gắn với kiểm soát rủi ro

Hiệp định hướng tới mục tiêu kép: vừa tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, vừa nâng cao hiệu quả kiểm soát, phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại và các hành vi vi phạm pháp luật hải quan.

Theo đó, hai bên sẽ tăng cường trao đổi, chia sẻ thông tin về chính sách, quy định pháp luật, tình hình xuất nhập khẩu và các dấu hiệu vi phạm để kịp thời phòng ngừa, phát hiện và xử lý rủi ro.

Đáng chú ý, nội dung hợp tác được mở rộng theo hướng hiện đại, bao gồm:

Trao đổi dữ liệu điện tử giữa cơ quan hải quan hai nước; Triển khai cơ chế một cửa; Phát triển mô hình cửa khẩu thông minh; Mở rộng chương trình doanh nghiệp ưu tiên (AEO).

Hiệp định cũng đặt nền tảng cho việc tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm quản lý, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực cho lực lượng hải quan hai nước theo chuẩn mực quốc tế.

Một điểm đáng chú ý là hai bên thống nhất duy trì cơ chế hội nghị thường niên cấp Tổng cục trưởng, đồng thời thiết lập đầu mối liên lạc trực tiếp để xử lý nhanh các vấn đề phát sinh trong thực tiễn.

Các sáng kiến như xây dựng cửa khẩu thông minh, nâng cao năng lực thông quan tại các tuyến đường bộ, đường sắt cũng được ưu tiên triển khai nhằm giảm thời gian thông quan, tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp.

Khởi động Mekong Dragon VIII, mở rộng hợp tác khu vực

Cùng ngày ký hiệp định, Chiến dịch Mekong Dragon VIII (Con Rồng Mê Kông VIII) chính thức được khởi động theo hình thức trực tuyến với sự tham gia của nhiều cơ quan hải quan và lực lượng thực thi pháp luật trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Chiến dịch do Hải quan Việt Nam và Trung Quốc khởi xướng từ năm 2018, hướng tới tăng cường phối hợp đấu tranh chống buôn lậu, vận chuyển trái phép ma túy, động thực vật hoang dã và các loại tội phạm xuyên quốc gia.

Trong bối cảnh các hoạt động vi phạm ngày càng tinh vi, Mekong Dragon VIII tiếp tục đóng vai trò là nền tảng quan trọng để chia sẻ thông tin tình báo, phối hợp kiểm tra, kiểm soát và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Đặc biệt, các bên thống nhất đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại như dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, đồng thời mở rộng hợp tác với doanh nghiệp trong lĩnh vực logistics, chuyển phát nhanh nhằm tăng hiệu quả kiểm soát.

Việc Việt Nam và Trung Quốc ký hiệp định hợp tác hải quan mới, cùng với triển khai Mekong Dragon VIII, cho thấy xu hướng chuyển dịch từ hợp tác song phương sang đa phương, từ tạo thuận lợi thương mại đơn thuần sang kết hợp chặt chẽ với quản lý rủi ro.

Đây không chỉ là bước tiến trong quá trình hiện đại hóa ngành hải quan, mà còn góp phần bảo đảm an ninh kinh tế, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.