Sự nghiệp vẻ vang của người cộng sản kiên trung

Đồng chí Mai Chí Thọ tên thật là Phan Đình Đống (bí danh Năm Xuân), sinh ngày 15/7/1922 tại xã Nam Vân, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định cũ (nay là phường Hồng Quang, tỉnh Ninh Bình). Ông là con trai út trong gia đình có 5 người con của cụ Phan Đình Quế và cụ bà Đinh Thị Hoàng.

Gia đình đồng chí Mai Chí Thọ có truyền thống cách mạng. Anh trai ruột của ông là đồng chí Lê Đức Thọ, tên thật Phan Đình Khải - nhà ngoại giao tiêu biểu của Việt Nam, nguyên Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Thường trực Ban Bí thư, nguyên Trưởng Ban Tổ chức Trung ương; cùng đồng chí Đinh Đức Thiện, tên thật Phan Đình Dinh, Thượng tướng Quân đội nhân dân Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, năm 1936, đồng chí Mai Chí Thọ đã tham gia hoạt động cách mạng trong phong trào học sinh Huế - Hà Nội. Giai đoạn 1938-1940, đồng chí tham gia tổ chức Thanh niên Dân chủ, Thanh niên Phản đế tại Trường Trung học Nam Định. Năm 1939, khi mới 17 tuổi, đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Từ năm 1940 đến năm 1945, đồng chí bị thực dân Pháp bắt giam tại nhiều nhà tù như Nam Định, Hỏa Lò (Hà Nội), Sơn La, Khám Lớn (Sài Gòn) và Côn Đảo. Trong suốt thời gian bị giam cầm, mặc dù phải chịu nhiều hình thức tra tấn, đàn áp khốc liệt, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết của người đảng viên cộng sản, cùng các đồng chí biến nhà tù của thực dân, đế quốc thành nơi học tập, rèn luyện bản lĩnh và ý chí cách mạng.

Sau khi được trả tự do vào năm 1945, đồng chí tiếp tục hoạt động cách mạng và được tổ chức Đảng phân công giữ cương vị Bí thư Thanh niên Cứu quốc. Năm 1948, đồng chí giữ chức Trưởng ty Công an và Phó Bí thư Tỉnh ủy Cần Thơ. Từ cuối năm 1948 đến năm 1949, đồng chí lần lượt đảm nhiệm các chức vụ Trưởng ty Công an, Phó Bí thư Tỉnh ủy, sau đó là Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho.

Giai đoạn 1950-1952, đồng chí là Phó Giám đốc Sở Công an Nam Bộ, đồng thời giữ các chức vụ Phó Bí thư và Bí thư Liên chi Chính quyền Nam Bộ. Từ năm 1952 đến năm 1954, đồng chí tiếp tục là Phó Giám đốc Sở Công an Nam Bộ, phụ trách Công an miền Đông Nam Bộ.

Sau khi Hiệp định Geneve được ký kết vào tháng 7/1954, đồng chí được phân công tập kết ra Bắc. Tuy nhiên, nhận thấy cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam vẫn còn tiếp tục, đồng chí đã xin Xứ ủy ở lại chiến trường miền Nam để tiếp tục hoạt động cách mạng.

Tháng 12/1954, tại Hội nghị Xứ ủy Nam Bộ, Nha Tình báo Trung ương và Bộ Công an quyết định thành lập Ban Nghiên cứu địch tình Xứ ủy do đồng chí Văn Viên làm Trưởng ban. Đến năm 1955, đồng chí Mai Chí Thọ được giao giữ cương vị Trưởng Ban Nghiên cứu địch tình Xứ ủy, đồng thời trực tiếp phụ trách hệ thống tình báo chính trị thâm nhập các đảng phái và chính quyền Sài Gòn mang mật danh OT với 6 lưới từ OT3 đến OT8. Thời điểm này, Ban Nghiên cứu địch tình hoạt động ngay tại trung tâm Sài Gòn.

Trong giai đoạn 1954-1960, đồng chí lần lượt giữ các cương vị Phó ban rồi Trưởng ban Địch tình Xứ ủy Nam Bộ. Từ năm 1958 đến năm 1960, đồng chí là Xứ ủy viên dự khuyết Xứ ủy Nam Bộ.

Tháng 3/1958, dưới sự chỉ đạo của đồng chí Nguyễn Văn Linh, Xứ ủy Nam Bộ quyết định thành lập Ban Quân sự Miền do đồng chí Nguyễn Hữu Xuyến làm Trưởng ban nhằm thống nhất các lực lượng vũ trang tuyên truyền ở Nam Bộ. Đảng ủy Quân sự Miền cũng được thành lập, trực thuộc Xứ ủy gồm Mai Chí Thọ, Nguyễn Việt Hồng, Trọng Nhân.

Trước trận đánh chi khu Dầu Tiếng ngày 11/8/1958, đồng chí Nguyễn Văn Linh phân công đồng chí Nguyễn Hữu Xuyến làm Chỉ huy trưởng, đồng chí Mai Chí Thọ làm Bí thư Đảng ủy, các đồng chí Lê Thanh và Võ Cương làm Chỉ huy phó, hợp thành Ban Chỉ huy trận đánh.

Đến 0h45 ngày 26/1/1960, quân giải phóng đồng loạt tiến công căn cứ Tua Hai. Đồng chí Mai Chí Thọ trực tiếp nghe báo cáo công tác chuẩn bị, báo cáo xin ý kiến của đồng chí Nguyễn Văn Linh và đảm nhiệm cương vị Bí thư Đảng ủy mặt trận Tua Hai.

Từ năm 1960 đến năm 1965, đồng chí giữ chức Bí thư Khu ủy miền Đông Nam Bộ và Chính ủy Quân khu miền Đông Nam Bộ. Giai đoạn 1965-1975, đồng chí được phân công giữ các chức vụ Ủy viên Thường vụ, Phó Bí thư rồi Bí thư Khu ủy Sài Gòn - Gia Định, đồng thời là Chính ủy Quân khu Sài Gòn - Gia Định.

Đại tướng đầu tiên của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam

Sau ngày đất nước thống nhất, từ năm 1975 đến năm 1976, đồng chí giữ các chức vụ Phó Bí thư, Phó Chủ tịch Ủy ban Quân quản Sài Gòn - Gia Định, Bí thư Đảng ủy và Giám đốc Sở Công an Thành phố Hồ Chí Minh.

Tháng 12/1976, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng, đồng chí được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Sau đó, đồng chí lần lượt đảm nhiệm các chức vụ Phó Bí thư Thứ nhất Thành ủy, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Tháng 3/1982, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Đảng, đồng chí tiếp tục được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng, giữ cương vị Phó Bí thư Thứ nhất Thành ủy và Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Tháng 6/1985, đồng chí thôi giữ chức Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh để đảm nhiệm cương vị Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, sau đó là Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh.

Tháng 11/1986, đồng chí được Hội đồng Bộ trưởng bổ nhiệm giữ chức Thứ trưởng Thứ nhất Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an). Tháng 12/1986, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng, đồng chí tiếp tục được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng và được Ban Chấp hành Trung ương bầu vào Bộ Chính trị.

Tháng 12/1987, đồng chí được Hội đồng Nhà nước bổ nhiệm giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ, đồng thời là Bí thư Đảng ủy Công an Trung ương. Đến tháng 5/1989, đồng chí được Nhà nước phong quân hàm Đại tướng An ninh nhân dân, trở thành người đầu tiên trong lịch sử lực lượng Công an nhân dân Việt Nam được phong quân hàm Đại tướng.

Đồng chí Mai Chí Thọ là Đại biểu Quốc hội khóa VII, khóa VIII và là Ủy viên Hội đồng Quốc phòng khóa VIII.

Sau khi thôi đảm nhiệm các cương vị lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, ông tiếp tục tham gia đóng góp nhiều ý kiến về công tác xây dựng Đảng, phòng, chống tham nhũng, phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Đồng thời, đồng chí tích cực tham gia các hoạt động xã hội như "xóa đói giảm nghèo", "đền ơn đáp nghĩa", "khuyến học" và công tác từ thiện.

Ngày 28/5/2007, Đại tướng Mai Chí Thọ từ trần.

Trong suốt 71 năm hoạt động cách mạng và 68 năm đứng trong hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng chí đã tham gia nhiều giai đoạn đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước cũng như sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Mai Chí Thọ được ghi lại trong hai tác phẩm hồi ký Những mẩu chuyện đời tôi (Nhà xuất bản Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2001) và Theo bước chân lịch sử (Nhà xuất bản Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2001).

Với những đóng góp trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Đại tướng được Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Sao Vàng, Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng, Huân chương Quân công hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất, Huân chương Lao động hạng Nhất, Huy chương "Vì an ninh Tổ quốc" cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Để ghi nhận những đóng góp của Đại tướng, tên Mai Chí Thọ được đặt cho đại lộ trung tâm Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Tuyến đường này là phần phía Đông của dự án Đại lộ Đông - Tây, được đưa vào sử dụng từ ngày 20/11/2011, kéo dài từ cửa hầm sông Sài Gòn phía Thủ Đức đến nút giao Cát Lái, kết nối với xa lộ Hà Nội. Tại Hà Nội, tên đồng chí cũng được đặt cho một tuyến đường nối từ khu vực phía tây khu đô thị Việt Hưng đến khu đô thị sinh thái Vinhomes Riverside và kết nối với đường Hội Xá.

Bài viết có sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

Đồng chí Mai Chí Thọ - Nhà lãnh đạo tài năng nơi tuyến đầu gian khổ

Đại tướng Mai Chí Thọ - Một nhân cách lớn - Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Đại tướng Mai Chí Thọ nhà lãnh đạo xuất sắc của lực lượng Công an nhân dân - Báo Công an Nhân dân