Nghề báo

Thủ Tướng Chính phủ ký quyết định quy hoạch Báo chí đến hết năm 2025.

Báo chí là tên gọi chung của các thể loại thông tin đại chúng. Trong xã hội hiện nay có những hình thức báo chí sau: Báo viết, Báo Truyền hình, Báo Phát thanh, Báo Mạng (điện tử).

Trong quá trình phát triển của xã hội, khoa học kỹ thuật thì phương tiện truyền tải báo chí thay đổi theo thời gian nhưng các nghiệp vụ báo chí cơ bản vẫn bao gồm: tìm hiểu thông tin, phân tích thông tin và phổ biến thông tin đến độc giả. Theo thời gian, phương tiện truyền tải của thông tin đi từ nhật báo, tạp chí được in trên giấy tới đài phát thanh, đài truyền hình phát trên loa đài, tivi đến các ấn bản điện tử trên web là cơ quan báo chí điện tử. Mỗi loại hình báo chí sẽ đảm nhiệm những vai trò nhất định, tuy nhiên loại hình báo chí nào cũng mang những vai trò, chức năng chung là chuyển tải thông tin đến công chúng, đều có tính công khai, tính thời sự, tính tương tác, tính đa dạng, tính định kỳ… Tuỳ đặc điểm riêng của từng thể loại báo chí mà sẽ ưu tiên các tính năng để phát huy tốt được vai trò của thể loại báo chí đó.

Vai trò, vị thế của báo chí, cùng với các phương tiện truyền thông đại chúng, đã trải qua những thay đổi sâu sắc trong những thập kỷ cuối của thế kỷ 20 với sự ra đời của công nghệ kỹ thuật số và việc phổ biến thông tin trên Internet. Công nghệ thông tin đã tạo ra một sự thay đổi trong việc xem báo giấy, người đọc ngày càng đọc tin tức thông qua điện thoại thông minh hoặc các thiết bị điện tử khác. Điều đó đặt ra thách thức cho các tờ báo tìm cách kinh doanh thông qua các phương tiện kỹ thuật số cũng như phát triển khả năng xuất bản các tin tức có ngữ cảnh, có sự tương tác giữa cơ quan báo chí và bạn đọc.

Mô hình Báo chí điện tử đang ngày càng phát triển, phục vụ cho nhu cầu cập nhật thông tin của độc giả một cách nhanh nhất

Sự phát triển của mạng xã hội, Blog, Youtube… đã làm thay đổi phương pháp tiếp cận thông tin của độc giả cũng như quá trình tác nghiệp, sản xuất tin bài của phóng viên. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh bất kỳ một người dân nào cũng có khả năng trở thành phóng viên. Độc giả ngày càng khắt khe, sự cạnh tranh về nội dung, chất lượng giữa các cơ quan báo chí ngày càng lớn. Điều đó đòi hỏi các tác phẩm báo chí phải có sự khác biệt, tính chất chuyên sâu, hàm lượng chất sám lớn đáp ứng được những đòi hỏi của xã hội.

Báo chí ngoài việc cung cấp thông tin, phản biện xã hội còn có nhiệm vụ định hướng dư luận. Có một số báo, đài đã có những hướng đi rất riêng, chọn lựa phân loại đối tượng độc giả để phục vụ, sản xuất các chương trình nhắm vào một đối tượng bạn đọc trong một khoảng thời gian nhất định. Chúng ta đã chứng kiến việc Đài tiếng nói Việt Nam rất khó khăn khi tiếp cận độc giả nghe đài trong thời gian bùng nổ mạng Internet và công nghệ số phát triển. Tưởng chừng rất lôgic, radio sẽ đi vào quên lãng như bao nhiêu thiết bị khác bị bỏ lại phía sau khi công nghệ thông tin, khoa học kỹ thuật phát triển. Nhưng với hướng đi mới, tìm được sự khác biệt đáp ứng đúng nhu cầu độc giả VOV đã làm rất thành công các chương trình phát sóng radio phục vụ ngư dân, người tham gia giao thông…

Chia sẻ về thành công của VOV trong một chương trình giao lưu Hội báo xuân năm 2019, ông Nguyễn Thế Kỷ - Giám đốc đài tiếng nói Việt Nam cho biết: “Sự thành công của VOV cũng không có gì đặc biệt, đơn giản là chúng tôi đã đặt ra mục tiêu khi sản xuất chương trình phải có tính chuyên môn cao và tạo được sự khác biệt. Lấy điểm yếu làm điểm mạnh ví dụ khi bạn tham gia giao thông đang chờ đèn đỏ thì bật VOV 91Mhz nghe là phù hợp và rất hữu ích”.

“Trong giai đoạn hiện nay người làm báo và các cơ quan Báo chí gặp rất nhiều khó khăn. Nhưng tôi tin rằng với sự đoàn kết, cố gắng nỗ lực của mỗi người làm báo, mỗi toà soạn thì không có khó khăn nào là không thể vượt qua. Để vượt quá khó khăn thì sự đoàn kết, chia sẻ, giúp đỡ giữa các đồng nghiệp, giữa toà soạn với phóng viên sẽ là yếu tố tiên quyết để thành công.”, ông Nguyễn Thế Kỉ chia sẻ.

Ngày nay báo giấy vẫn có chỗ đứng riêng của mình

Nhận xét về nghề báo, ông Vũ Bằng- một nhà báo lão thành của báo chí cách mạng Việt Nam nói: “Làm báo là làm một cái gì nghiêm trang cao quý, có tính năng tranh đấu và xây dựng, mà người làm báo phải tha thiết với tự do, dân tộc, kinh qua những nghịch cảnh, thăng trầm để chống lại độc tài, độc đoán dưới mọi hình thức quan lại, phong kiến hay dân chủ giả tạo” (“Bốn mươi năm nói láo” xuất bản năm 1969). Nói tóm lại thời thế có đổi thay nhưng những gì Cụ Vũ Bằng muốn nói với thế hệ làm báo sau này vẫn còn nguyên giá trị.

Bản lĩnh người làm báo

Trong mỗi ngành nghề đều có những quy chuẩn đánh giá riêng về con người. Đối với người làm báo thì danh dự, uy tín nghề nghiệp là điều quan trọng nhất. Mà trong cuộc sống thì việc gây dựng danh dự, uy tín nghề nghiệp luôn được xây đắp từng giây, từng phút. Một người được mọi người coi là đáng trọng trong nghề báo có thể bao gồm nhiều yếu tố khác nhưng không thể thiếu được uy tín nghề nghiệp và sự gìn giữ danh dự trong suốt một quá trình.

Trong nền kinh tế thị trường thì câu chuyện “cơm áo không đùa với khách thơ” càng trở nên cấp thiết. Cách thức tiến hành, mục đích tuyên truyền và phương pháp triển khai trong lĩnh vực báo chí đã có nhiều thay đổi. Bạn đọc từ suy nghĩ được “lên báo” trong xã hội bao cấp đã chuyển sang tư cách là người đánh giá và trả tiền cho những thông tin mà báo chí cung cấp. Tác động của kinh tế thị trường đã làm thay đổi cách sản xuất tin bài, chất lượng tin bài được nâng cao, phương pháp trình bày đa dạng, đẹp mắt. Báo chí đã thay đổi từ đơn thuần cung cấp thông tin mang tính giáo dục phổ biến, định hướng dư luận sang đẩy mạnh tính đấu tranh, phê phán và phản biện. Một số vụ án lớn, các sai phạm nghiêm trọng làm thất thoát tài sản “khủng” của nhà nước hầu như đều do báo chí phát hiện, có ý kiến sau đó cơ quan chức mới tiến hành xử lý theo qui định pháp luật.

Cố Nhà báo Hữu Thọ trong một lần trao đổi với những người làm báo thế hệ sau, ông nói: “Ngày nay, trong thời kinh tế thị trường, trước những sự cạnh tranh khốc liệt, người cầm bút phải chịu rất nhiều áp lực. Tất cả các thế lực kinh tế, chính trị đều muốn chi phối truyền thông, lợi dụng truyền thông để đạt được mục đích riêng của mình. Người làm báo cũng bị những lợi ích cám dỗ, bẻ cong ngòi bút để chạy theo những thị hiếu tầm thường hay để chiều lòng công chúng…, cũng vì những lẽ ấy mà sự khen, chê không còn được sắc sảo, đúng mực”.

Công việc làm báo và nghề báo cũng là một xã hội thu nhỏ. Nếu đã là xã hội thì dù nhỏ hay lớn nó cũng có đủ các thuộc tính của xã hội, hay nói tóm lại nó cũng có đủ “hỷ nộ ái ố”. Trong đời một người được làm một nghề mà họ đam mê đó trong tình người thì quả là viên mãn. Nhưng nếu được làm công việc đam mê đó trong tình người thì quả là viên mãn. Đối với tôi nghề báo là một nghề rất đặc biệt bởi vì nó liên quan đến con chữ. Mà con chữ thì là một phát minh đột phá về tri thức của nhân loại, nó làm thay đổi phương thức truyền tải thông tin từ người này sang người khác hay từ cộng đồng này sang cộng đồng khác.

Cuộc sống sẽ có rất nhiều giá trị, mỗi người có thể lựa chọn một hoặc nhiều giá trị mà mình theo đuổi. Nhưng có lẽ đối với người làm nghề báo chân chính trong giai đoạn hiện nay thì cần phải có bản lĩnh và nhân cách cùng với “trái tim nóng và cái đầu lạnh”.

Khải Hoàn