Mỗi buổi sáng, hàng chục nghìn lao động từ các nước láng giềng như Bỉ, Pháp và Đức vượt biên sang Luxembourg làm việc, bị thu hút bởi mức lương thuộc hàng cao nhất châu Âu. Nhiều người khác từ khắp thế giới cũng tìm đến quốc gia nhỏ bé này với hy vọng đổi đời.

Nhưng phía sau hình ảnh thịnh vượng của Đại Công quốc, nghèo đói vẫn tồn tại trong những thống kê ít được chú ý và trong cuộc sống của những người không phù hợp với bức tranh giàu có ấy.

Tại một bếp ăn từ thiện do tổ chức Stëmm vun der Strooss (Voice of the Street) điều hành, một phụ nữ thấp bé đội chiếc mũ da báo trả 50 cent cho bữa ăn rồi xếp hàng chờ đến lượt. Bà giới thiệu mình là Moufida, 67 tuổi, quốc tịch Pháp.

Bà từng làm nhiều công việc trong hơn 15 năm, từ ngành dịch vụ, bảo tàng đến trung tâm chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, một vướng mắc hành chính khiến lương hưu của bà bị trì hoãn. Trong lúc chờ giải quyết, bà chỉ sống với khoảng 300 euro mỗi tháng và ngủ tại một viện dưỡng lão. Với bà, bếp ăn từ thiện là nơi không thể thiếu.

Jhoana Rojas, 46 tuổi, một luật sư người Venezuela hiện làm công việc dọn dẹp, có hoàn cảnh dễ thở hơn. Cô sống cùng chồng – một công nhân xây dựng – trong khi con trai học ở Pháp, ngay bên kia biên giới.

“Ở đây không dễ chút nào,” cô nói. Rojas không coi mình là người nghèo, nhưng thừa nhận tiền bạc luôn eo hẹp. Bữa ăn 50 cent tại bếp từ thiện giúp cô tiết kiệm chi phí vì nơi làm việc ở gần.

Theo Bob Ritz, người phát ngôn của tổ chức, khoản phí 50 cent chỉ mang tính tượng trưng để người dùng dịch vụ trân trọng bữa ăn. Nếu ai đó không có tiền, họ vẫn được phục vụ.

Ngoài bữa ăn, trung tâm còn cung cấp nhiều hỗ trợ khác như giặt là miễn phí, kho quần áo quyên góp, phòng tắm, khám y tế và nhân viên xã hội.

Trong một ngày mưa tháng 2, thực đơn tại đây gồm cơm gà hoặc xúc xích. Hai phụ nữ lớn tuổi là người tị nạn Ukraine chào nhau rồi ngồi ở hai bàn khác nhau với khay thức ăn.

Nhiều người đến đây là người vô gia cư ở đủ mọi lứa tuổi. Tuy nhiên, không ít người vẫn có việc làm: nhận lương tối thiểu, làm hợp đồng theo tuần hoặc làm việc không chính thức. Một số là tài xế giao hàng, như một người đàn ông đến từ Madrid, nói rằng chưa từng nghĩ ở tuổi 30 mình lại rơi vào hoàn cảnh này.

Theo Ritz, sự thay đổi rõ rệt nhất trong những năm gần đây là số lượng người tìm đến bếp ăn tăng mạnh. Năm 2015, cơ sở này phục vụ khoảng 50.000 suất ăn mỗi năm. Hiện con số đã vượt 100.000.

Cơ cấu người cần hỗ trợ cũng thay đổi. “Trước đây phần lớn là người vô gia cư. Bây giờ ngày càng nhiều người nghèo dù vẫn có việc làm,” Ritz nói.

Hai năm gần đây, tổ chức còn tiếp nhận thêm nhiều bà mẹ đơn thân có con nhỏ và cả những người đã nghỉ hưu nhưng lương hưu không đủ để sống tại Luxembourg.

Chi phí sinh hoạt, đặc biệt là tiền thuê nhà, là nguyên nhân chính của nghịch lý này. Trong số khoảng 690.000 dân của Luxembourg, có tới 230.000 người lao động đến từ các nước láng giềng như Bỉ, Pháp và Đức.

Những người này được gọi là “lao động xuyên biên giới”. Theo Djuna Bernard, nghị sĩ đảng Xanh, giá nhà quá cao khiến ngày càng nhiều người Luxembourg cũng phải chuyển ra ngoài sinh sống.

Với tỷ lệ lao động có nguy cơ nghèo cao nhất EU (13,4%), Luxembourg trở thành ví dụ rõ rệt cho sự tương phản trong nền kinh tế. Mức lương cao trong các lĩnh vực như ngân hàng, bảo hiểm và quỹ đầu tư tồn tại song song với tình trạng bấp bênh của một bộ phận dân cư ngày càng lớn.

Ngay cả mức lương tối thiểu cao nhất Liên minh châu Âu – đạt 2.704 euro/tháng trước thuế vào năm 2026 – cũng không đủ để giải quyết vấn đề.

“Với tình hình nhà ở hiện nay và nguy cơ nghèo cao, đặc biệt đối với người có nguồn gốc nhập cư, Luxembourg ngày càng kém hấp dẫn. Đây là vấn đề mang tính cấu trúc vì đất nước cần lao động,” Bernard nói.

Theo nghị sĩ châu Âu Marc Angel, nghịch lý tại Luxembourg phản ánh một xu hướng rộng hơn trên toàn châu Âu. Báo cáo gần đây của Eurofound – cơ quan nghiên cứu điều kiện sống và làm việc của EU – chỉ ra rằng nhà ở là yếu tố gây bất ổn lớn nhất.

Chi phí thuê nhà cao chiếm phần lớn thu nhập của các hộ gia đình thu nhập thấp, khiến họ khó đáp ứng các nhu cầu cơ bản khác và làm gia tăng bất bình đẳng.

“Eurofound cảnh báo tầng lớp trung lưu ở châu Âu đang thu hẹp, khiến nhiều người dễ bị cuốn vào các phong trào cực hữu,” Angel nói. Theo ông, khủng hoảng nhà ở không còn là vấn đề của riêng từng quốc gia mà là thách thức chung của cả châu Âu.

Trong bối cảnh đó, vấn đề ăn xin cũng trở thành chủ đề gây tranh cãi tại Luxembourg. Đầu năm 2024, chính quyền thủ đô ban hành lệnh cấm ăn xin tại phần lớn khu trung tâm, với mức phạt từ 25 đến 250 euro.

Chính quyền cho rằng biện pháp này nhằm ngăn chặn tình trạng ăn xin có tổ chức và mang tính gây hấn. Tuy nhiên, các nhà phê bình như Angel và Bernard cho rằng đây là hành động “hình sự hóa nghèo đói”.

Nhiều người đã chuyển đến các thị trấn nhỏ hơn khi lệnh cấm có hiệu lực, tận dụng hệ thống giao thông công cộng miễn phí của Luxembourg. Điều này khiến một số địa phương phàn nàn với chính phủ vì thiếu nguồn lực hỗ trợ.

Chính trị gia thuộc đảng Tự do, từng là Bộ trưởng Xã hội, cho rằng có tình trạng người từ nơi khác đến Luxembourg để ăn xin vì đây là quốc gia giàu có. Bà cho biết chính phủ đang tập trung xây dựng nhà ở xã hội để người lao động không phải dành gần như toàn bộ thu nhập cho tiền thuê nhà.

Ángel Batum, 55 tuổi, đến từ Málaga (Tây Ban Nha), là một trong những người rơi vào vòng xoáy bấp bênh. Ông từng làm thợ mộc lắp cốp pha với hợp đồng theo tuần cho đến khi bị tấn công tại ga trung tâm Luxembourg và phải nhập viện.

Khi được gặp tại bếp ăn từ thiện, Batum vẫn đang hồi phục và chưa thể làm việc. Ông cũng không thể trở về Tây Ban Nha vì giấy tờ bị đánh cắp.

“Ở đây bạn có bữa ăn, có chỗ tắm và quần áo – họ rất tốt bụng. Nhưng khi nói đến việc làm và nhà ở thì gần như không có cơ hội,” ông nói.

Batum cho biết mình đã trải nghiệm hai mặt của Luxembourg. Khi lần đầu đến đây cách 5 năm, ông có hợp đồng lao động và nơi ở ổn định. “Đó là cuộc sống hoàn toàn khác,” ông nói.

Hiện ông ngủ trong một nhà tạm trú chỉ mở cửa vào mùa đông.

“Ở đây gần như không có tầng lớp trung lưu,” Batum nói. “Hoặc bạn có việc và có tiền, hoặc không có việc và cuối cùng phải xin ăn trên phố.”

“Nhiều người đến Luxembourg vì nghĩ đây là thiên đường, rằng có thể dễ dàng kiếm công việc lương 4.000-5.000 euro. Nhưng khi đến nơi, họ nhận ra không tìm được việc hay chỗ ngủ và cuối cùng phải tìm đến các bếp ăn từ thiện.”