| “Chìa khóa vàng” mở rộng ưu đãi thuế quan cho hàng Việt Hàng Việt khai thác EVFTA, mở rộng thị trường xuất khẩu Hàng Việt tiến vào Campuchia: 94 doanh nghiệp tạo làn sóng mới |
 |
Quy tắc xuất xứ thước đo niềm tin trong thương mại toàn cầu
Tại hội thảo “Xuất xứ hàng hóa trong khuôn khổ các Hiệp định thương mại tự do”, tổ chức chiều 27/10 trong khuôn khổ Hội chợ Mùa Thu lần thứ nhất – 2025, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhấn mạnh: “Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, quy tắc xuất xứ không chỉ là điều kiện kỹ thuật mà là nền tảng đảm bảo tính minh bạch, công bằng và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.”
Theo ông Sơn, việc quản lý, xác định và chứng nhận xuất xứ hàng hóa ngày càng trở thành “chìa khóa” then chốt giúp Việt Nam giữ vững uy tín, ngăn chặn gian lận thương mại và giả mạo nguồn gốc – những hành vi đang có xu hướng gia tăng. Khi doanh nghiệp nắm vững và tuân thủ đúng quy tắc xuất xứ, họ có thể tận dụng tối đa ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) như CPTPP, EVFTA hay RCEP.
Để đáp ứng yêu cầu khắt khe từ các thị trường nhập khẩu, Bộ Công Thương đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn, đồng thời phối hợp liên ngành nhằm tăng cường giám sát cấp chứng nhận xuất xứ (C/O). Ông Sơn khẳng định, đây là biện pháp bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp trong nước, duy trì uy tín quốc gia và giảm nguy cơ bị điều tra chống gian lận hoặc áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại từ đối tác.
Cùng quan điểm, ông Trần Ngọc Bình – Trưởng phòng Quản lý Xuất nhập khẩu khu vực TP. Hồ Chí Minh cho rằng, mỗi lô hàng có chứng nhận C/O là minh chứng rõ ràng cho nguồn gốc sản xuất minh bạch, là điều kiện tiên quyết để hàng hóa Việt được hưởng ưu đãi thuế quan trong hệ thống FTA. Ông phân tích, hiện Việt Nam và thế giới đang áp dụng hai nhóm C/O chính: C/O không ưu đãi – xác nhận xuất xứ để phân biệt hàng hợp pháp với hàng trôi nổi, và C/O ưu đãi – giúp hàng hóa được giảm hoặc miễn thuế theo các hiệp định thương mại.
Đặc biệt, cơ chế ưu đãi GSP (Hệ thống ưu đãi phổ cập) cho phép doanh nghiệp Việt tự chứng nhận xuất xứ sau khi được cấp mã số, trong khi với các FTA như EVFTA hay CPTPP, mức ưu đãi thuế quan sâu và rộng hơn, nhiều mặt hàng đạt thuế suất 0%. “Mỗi phần trăm thuế được giảm là một phần sinh lực của doanh nghiệp. C/O không phải thủ tục hành chính đơn thuần mà là công cụ sống còn giúp hàng hóa Việt có chỗ đứng trong chuỗi cung ứng quốc tế,” ông Bình nhấn mạnh.
Ông cũng chỉ ra, Việt Nam hiện có 16 FTA đã có hiệu lực, bao gồm các hiệp định đa phương (ASEAN+5, RCEP, CPTPP) và song phương (EVFTA, VKFTA, UKVFTA, EAEU FTA). Trong đó, ba FTA thế hệ mới gồm CPTPP, EVFTA và UKVFTA đặt ra tiêu chuẩn cao không chỉ về thuế quan mà còn mở rộng sang lao động, môi trường, quản trị doanh nghiệp và thương mại bền vững.
Tuân thủ quy tắc xuất xứ chìa khóa bảo vệ thương hiệu quốc gia
 |
| Phần lớn nông sản Việt như gạo, cà phê, vải thiều, hồ tiêu được trồng, thu hoạch và chế biến hoàn toàn trong nước, nên dễ dàng được xác định xuất xứ Việt Nam. |
Trong thương mại toàn cầu, các quy định về xuất xứ được xem là nền tảng để bảo vệ lợi ích quốc gia và thương hiệu doanh nghiệp. Ông Trần Ngọc Bình dẫn chứng: trong các lô hàng nông sản, tiêu chí xuất xứ thuần túy là yếu tố quan trọng. Phần lớn nông sản Việt như gạo, cà phê, vải thiều, hồ tiêu được trồng, thu hoạch và chế biến hoàn toàn trong nước, nên dễ dàng được xác định xuất xứ Việt Nam. Tương tự, khoáng sản khai thác trong lãnh thổ hoặc thềm lục địa Việt Nam, cũng như phế liệu, phế phẩm xử lý tái chế đúng quy định đều được coi là hàng hóa có xuất xứ thuần túy.
Tuy nhiên, lĩnh vực thủy sản lại phức tạp hơn, đặc biệt liên quan đến quy định đánh bắt hợp pháp (IUU). Ông Bình lưu ý, các sản phẩm nuôi trồng tại Việt Nam đáp ứng tiêu chí xuất xứ thuần túy, nhưng đối với sản phẩm khai thác, doanh nghiệp phải chứng minh tàu đánh bắt treo cờ và đăng ký tại Việt Nam, hoạt động hợp pháp trong vùng biển Việt Nam hoặc vùng biển quốc tế. Nếu tàu vi phạm quy định IUU, doanh nghiệp sẽ không được cấp C/O, dù hàng đạt tiêu chuẩn chất lượng quốc tế.
Ông Bình đặc biệt cảnh báo về “thẻ vàng” IUU mà Liên minh châu Âu (EU) đang áp dụng đối với thủy sản Việt Nam. Khi xuất khẩu vào EU, ngoài C/O, các lô hàng bắt buộc phải có Giấy chứng nhận khai thác do cơ quan chức năng cấp. Nếu thiếu, hàng hóa sẽ bị ách tắc tại cảng nhập. Đây là bài học đắt giá cho toàn ngành, đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao trách nhiệm trong truy xuất nguồn gốc và tuân thủ luật lệ quốc tế.
Bên cạnh thủy sản, hàng nông sản xuất khẩu cũng phải được xác định rõ vùng trồng và nguồn gốc bởi chính quyền địa phương, Sở Nông nghiệp, hợp tác xã hoặc hiệp hội ngành hàng. Theo ông Bình, đó không chỉ là thủ tục hành chính, mà là “lá chắn” bảo vệ thương hiệu Việt trước tình trạng hàng ngoại đội lốt hàng Việt ngày càng tinh vi. Khi doanh nghiệp hiểu đúng và thực hiện nghiêm quy tắc xuất xứ, họ không chỉ được hưởng ưu đãi thuế quan mà còn góp phần củng cố hình ảnh Việt Nam là quốc gia xuất khẩu đáng tin cậy, minh bạch và có trách nhiệm trong chuỗi cung ứng toàn cầu. “Tuân thủ quy tắc xuất xứ chính là cam kết dài hạn của doanh nghiệp đối với giá trị thương hiệu Việt Nam,” ông Bình khẳng định.
