Việc Chính phủ Philippines quyết định tạm dừng nhập khẩu gạo trong 60 ngày từ đầu tháng 9 đang tạo áp lực không nhỏ lên ngành lúa gạo Việt Nam.

Tại sao Philippines tạm dừng nhập khẩu gạo?

Chính phủ Philippines vừa ban hành quyết định tạm dừng nhập khẩu gạo trong vòng 60 ngày, bắt đầu từ ngày 1/9. Quyết định này được Tổng thống nước này thông qua sau khi tham khảo ý kiến các thành viên nội các và căn cứ vào đề xuất của Bộ trưởng Nông nghiệp nhằm bảo vệ ngành sản xuất nội địa trước áp lực giảm giá gạo mạnh.

Giá gạo tại Philippines trong tháng 7 đã giảm gần 16% so với cùng kỳ năm ngoái, chủ yếu do mức thuế nhập khẩu giảm khiến lượng gạo nhập khẩu tăng đột biến. Bộ trưởng Nông nghiệp Philippines cho biết, lượng gạo nhập khẩu quá lớn đang gây thiệt hại nghiêm trọng cho nông dân trong nước.

Dữ liệu từ Cục Công nghiệp Thực vật Philippines (BPI) cho thấy, trong 7 tháng đầu năm 2025, Philippines đã nhập tổng cộng 2,44 triệu tấn gạo, trong đó Việt Nam chiếm ưu thế với 1,876 triệu tấn, tương đương gần 77% thị phần nhập khẩu.

Tác động của lệnh cấm nhập khẩu với gạo Việt Nam

Theo các chuyên gia, lệnh tạm dừng nhập khẩu gạo của Philippines có thể tác động ngắn hạn đến ngành lúa gạo Việt Nam. Trong tháng 8, các nhà nhập khẩu Philippines có thể đẩy mạnh mua dự trữ trước khi lệnh cấm có hiệu lực, làm tăng cầu đột biến. Tuy nhiên, vụ lúa hè thu ở Việt Nam đang bước vào giai đoạn cuối, nguồn cung hạn chế khiến giá gạo trong nước có xu hướng tăng.

Cập nhật mới nhất từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết, sau thông tin Philippines ngừng nhập khẩu, giá gạo Việt Nam đã có dấu hiệu tăng mạnh. Giá gạo 5% tấm đã tăng thêm 9 USD so với đầu tháng 8, lên mức 391 USD/tấn – cao nhất trong khu vực châu Á, vượt Ấn Độ và Thái Lan. Gạo thơm cũng tăng từ 10-15 USD/tấn, hiện ở mức 505-510 USD/tấn và dự kiến tiếp tục tăng do nhu cầu từ Philippines.

Tuy nhiên, ông Đỗ Hà Nam – Chủ tịch VFA – cảnh báo lệnh cấm này sẽ gây khó khăn cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam khi Philippines chiếm tới 40-45% kim ngạch xuất khẩu gạo hàng năm của nước ta. Lệnh cấm kéo dài 2 tháng sẽ khiến các hợp đồng xuất khẩu bị đình trệ, gây tồn kho lớn, áp lực thanh khoản và khả năng giảm giá xuất khẩu, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến giá trong nước và lợi nhuận của nông dân.

Hiệp hội đã đề nghị các chính sách hỗ trợ như tín dụng lãi suất thấp, gia hạn nợ và tạo kho dự trữ chờ xuất khẩu trở lại sau khi lệnh cấm kết thúc. Đồng thời, VFA cũng kiến nghị Bộ Công Thương gửi công hàm đến Bộ Nông nghiệp Philippines để tháo gỡ khó khăn, dựa trên Biên bản ghi nhớ hợp tác thương mại gạo ký ngày 30/1/2024.

Bối cảnh và triển vọng nguồn cung gạo tại Philippines

Thời gian tạm dừng nhập khẩu trùng với vụ thu hoạch cao điểm của Philippines, khi sản lượng lúa hai vụ trong 6 tháng đầu năm đạt 9,08 triệu tấn và mục tiêu sản lượng năm 2025 được đặt ở mức kỷ lục 20,46 triệu tấn. Tồn kho gạo của Philippines cũng đang ở mức cao kỷ lục với 2,8 triệu tấn tính đến ngày 1/7, tăng 27% so với cùng kỳ năm trước.

Trước đó, do giá gạo tăng vọt khiến lạm phát gia tăng, Philippines từng ban bố tình trạng khẩn cấp an ninh lương thực. Tuy nhiên, nguồn cung cải thiện gần đây đã giúp hạ nhiệt giá gạo. Một số chuyên gia nhận định lệnh cấm nhập khẩu sẽ bảo vệ nông dân nội địa trong mùa thu hoạch cao điểm, nhưng cũng có thể gây ra tác động ngược khi làm giảm nguồn cung.

Báo chí Philippines dẫn lời các chuyên gia cho rằng việc ngừng nhập khẩu hoặc áp hạn ngạch có thể gây hại nhiều hơn lợi. Là nước nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới, với kỷ lục 4,7 triệu tấn năm 2024, nếu nguồn cung bị thắt chặt, giá gạo nội địa sẽ tăng trở lại và kéo theo lạm phát tăng.

Dự báo của Bộ Nông nghiệp Mỹ cho biết Philippines sẽ nhập khẩu khoảng 5,4 triệu tấn gạo trong niên vụ 2025-2026, cao nhất thế giới, vượt qua cả Việt Nam và Nigeria.

Giải mã nguyên nhân nhiều ông lớn ngành gạo thua lỗ nợ nần

Ngành gạo đang diễn ra thực trạng "đau buồn"