NSƯT Nguyễn Tiến Hợi sinh ngày 08/08/1959, quê cha tại Nghệ An, quê mẹ ở Hà Nội. Ngay từ nhỏ, ông đã bộc lộ năng khiếu nghệ thuật. Năm 1978, khi đứng trước lựa chọn nghề nghiệp, chàng trai tuổi Kỷ Hợi với gương mặt sáng sân khấu, dáng vẻ thư sinh đã trúng tuyển vào lớp đào tạo diễn viên kịch nói của Trường Văn hóa - Nghệ thuật Quân đội.

Sau khi tốt nghiệp, ông về công tác tại Đoàn Nghệ thuật Trường Sơn (Quân khu 2), chính thức bắt đầu con đường diễn xuất với những vai diễn đầu tiên trên sân khấu.

Trong hơn 30 năm hoạt động nghệ thuật, NSƯT Nguyễn Tiến Hợi đã hơn 40 lần đảm nhận vai Chủ tịch Hồ Chí Minh trên nhiều loại hình như sân khấu, truyền hình, điện ảnh và các chương trình lễ hội. Việc thể hiện hình tượng lãnh tụ trong nhiều không gian nghệ thuật khác nhau đã giúp ông trở thành một trong những nghệ sĩ gắn bó sâu sắc với vai diễn này.

Cơ duyên đến với vai Chủ tịch Hồ Chí Minh của ông bắt đầu từ năm 1987, khi tham gia vở kịch “Đêm trắng” của tác giả Lưu Quang Hà do NSND Doãn Hoàng Giang đạo diễn tại Đoàn Nghệ thuật Trường Sơn. Ban đầu, đoàn dự kiến mời một diễn viên giàu kinh nghiệm đảm nhận vai diễn đặc biệt này.

Tuy nhiên, do điều kiện biểu diễn thường xuyên tại các địa bàn miền núi, việc mời diễn viên bên ngoài gặp nhiều trở ngại, nên đoàn quyết định lựa chọn lực lượng tại chỗ. Trong quá trình thử vai, nghệ sĩ Nguyễn Tiến Hợi khi đó mới chỉ 28 tuổi đã gây ấn tượng nhờ sự tương đồng với hình ảnh Bác Hồ ngay từ lần hóa trang đầu tiên dưới bàn tay của nghệ sĩ hóa trang Nhữ Đình Nguyên.

Với lợi thế là người con đất Vinh (Nghệ An), nơi cách quê Bác chỉ 20km, NSƯT Tiến Hợi dễ dàng bắt chước được ngữ điệu và giọng nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đặc biệt, ông dành nhiều thời gian tìm hiểu tư liệu, luyện tập giọng nói, phong thái, cử chỉ cũng như cách làm việc của Bác. Lịch trình làm việc được sắp xếp chặt chẽ với các buổi tập cùng đoàn, xem phim tư liệu, nghe băng ghi âm và tự luyện tập, nhằm đảm bảo sự chính xác trong từng chi tiết biểu đạt.

Nhờ kịch bản hấp dẫn cùng sự đầu tư công phu của ê-kíp sáng tạo, vở “Đêm trắng” sau khi công diễn đã tạo dấu ấn rõ nét, đạt hơn 300 buổi biểu diễn trong giai đoạn 1987-1988 và nhận được sự đón nhận của đông đảo khán giả.

Năm 1988, NSƯT Nguyễn Tiến Hợi chuyển về công tác tại Nhà hát Kịch Hà Nội, tiếp tục tham gia nhiều vở diễn như “Xin lĩnh án tử hình”, “Vòng đời”, “Những người con Hà Nội”. Dù đảm nhận nhiều dạng vai khác nhau, ông cho biết bản thân phù hợp với các vai chính kịch, trong đó hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất hiện xuyên suốt trong nhiều tác phẩm, phản ánh các giai đoạn lịch sử khác nhau.

Năm 1989, ông lần đầu tham gia điện ảnh với vai Nguyễn Tất Thành trong bộ phim “Hẹn gặp lại Sài Gòn”. Dù mới có hơn 2 năm kinh nghiệm sân khấu, ông đã dành nhiều thời gian nghiên cứu bối cảnh lịch sử, trang phục, phong tục cũng như phong thái của nhân vật trong giai đoạn năm 1911. Ông trực tiếp đến Huế để tìm hiểu đời sống thanh niên đương thời, phục vụ cho việc xây dựng vai diễn.

Đến năm 1996, khi tham gia bộ phim “Hà Nội mùa Đông năm 46”, ông tiếp tục thể hiện hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh trong giai đoạn năm 1946. Nhờ quá trình nghiên cứu sâu về lịch sử và hoạt động của Bác từ Hà Nội đến Việt Bắc, vai diễn đã tạo hiệu ứng tích cực. Bộ phim ra mắt năm 1997 và giành giải Bông Sen Bạc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ XII.

Không chỉ hoạt động trên sân khấu và điện ảnh, NSƯT Nguyễn Tiến Hợi còn tham gia hàng trăm chương trình lễ hội, sự kiện lớn với vai trò hóa thân thành Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong quá trình này, ông nhận được sự hỗ trợ từ nghệ sĩ Vương Đạm Thủy, người bạn đời đồng hành trong công việc hóa trang. Cả hai đã kế thừa và phát triển kỹ năng từ nghệ sĩ Nhữ Đình Nguyên để hoàn thiện hình ảnh nhân vật.

Sinh thời, NSƯT Nguyễn Tiến Hợi luôn xác định việc thể hiện hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhiệm vụ đặc biệt. Ông chú trọng không chỉ yếu tố ngoại hình mà còn tập trung thể hiện nội tâm, cảm xúc và tinh thần của nhân vật qua từng vai diễn. Những nỗ lực này đã giúp ông trở thành nghệ sĩ thể hiện hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều nhất ở các loại hình nghệ thuật được ghi nhận trong Kỷ lục Guinness Việt Nam năm 2013.

Trong sự nghiệp, ông giành Huy chương Vàng tại Hội diễn Sân khấu toàn quốc năm 1992 với vai diễn trong vở “Xin lĩnh án tử hình”, cùng Huy chương Bạc tại Liên hoan Sân khấu toàn quốc năm 2018 với vai ông Sinh trong vở “Vùng lạnh”.

Ngày 10/02/2022, NSƯT Nguyễn Tiến Hợi qua đời ở tuổi 63, sau 6 ngày phát hiện mắc ung thư phổi. Sự ra đi của ông để lại niềm tiếc thương đối với gia đình, đồng nghiệp và khán giả.

Tổng hợp

Ảnh: Sưu tầm