Sau nhiều tháng đưa ra những lời cảnh báo đanh thép về tình trạng biến động "đầu cơ" và "một chiều", Bộ Tài chính Nhật Bản dường như đã quyết định chuyển từ lời nói sang hành động. Các động thái can thiệp mạnh tay vào thị trường tiền tệ diễn ra liên tiếp đang cho thấy quyết tâm của Tokyo trong việc bảo vệ đồng yên. 

Những đòn "không kích" bất ngờ

Theo dữ liệu từ LSEG, đợt can thiệp đầu tiên được ghi nhận vào ngày 30/4, ngay sau khi đồng yên chạm ngưỡng nhạy cảm về mặt chính trị là 160 JPY/USD. Đây là chiến dịch mua vào đồng nội tệ đầu tiên của nước này kể từ tháng 7/2024. Kết quả, đồng nội tệ Nhật Bản đã có cú lội ngược dòng ngoạn mục khi tăng giá tới 3% trong ngày.

Dẫn nguồn tin từ Reuters, giới phân tích ước tính Bộ Tài chính Nhật Bản đã chi ra khoảng 5,48 nghìn tỷ yên (tương đương 35 tỷ USD) cho riêng ngày 30/4. Con số này chỉ thấp hơn một chút so với mức 36,8 tỷ USD mà họ từng chi ra vào mùa hè năm ngoái.

Chưa dừng lại ở đó, thị trường tiếp tục chứng kiến một đợt sóng lớn vào ngày 6/4 (thứ Tư). Đồng yên đột ngột tăng mạnh gần 2%, từ mức 157,87 vọt lên 155,02 JPY/USD. Dù giới chức Tokyo vẫn không xác nhận trực tiếp, nhưng các chuyên gia tài chính khẳng định đây chính là dấu vết của đợt can thiệp thứ hai.

"Các hành động giá gợi ý rất rõ về sự can thiệp," ông Hirofumi Suzuki, Trưởng bộ phận nghiên cứu FX tại SMBC, nhận định. "Điều này cho thấy nhà chức trách quyết tâm bảo vệ đồng yên ngay cả trong những ngày nghỉ lễ".

"Kho đạn" 1.160 tỷ USD liệu có đủ?

Câu hỏi đặt ra hiện nay là Nhật Bản có thể trụ vững trong cuộc chiến này bao lâu? Tính đến cuối tháng 3, dự trữ ngoại hối của Nhật Bản đứng ở mức 1,16 nghìn tỷ USD.

Ông Francis Tan, chiến lược gia trưởng khu vực châu Á tại Indosuez Wealth Management, làm một phép tính đơn giản: Nếu mỗi lần can thiệp tiêu tốn khoảng 34,5 tỷ USD, Tokyo có thể thực hiện thêm 32 lần tương tự. "Nhật Bản vẫn còn rất nhiều đạn, dự trữ không phải là vấn đề quá lớn vào lúc này", ông Tan cho biết.

Tuy nhiên, rào cản không chỉ nằm ở tiền bạc mà còn ở các quy tắc quốc tế. Theo phân loại của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) về hệ thống tỷ giá thả nổi tự do, Nhật Bản chỉ còn khoảng 2 lần can thiệp nữa từ nay đến tháng 11 nếu không muốn bị đưa vào tầm ngắm thẩm định gắt gao hơn.

Đáp lại lo ngại này, ông Atsushi Mimura, quan chức phụ trách tiền tệ hàng đầu của Nhật Bản, khẳng định định danh của IMF không giới hạn số lần nhà chức trách can thiệp để ổn định thị trường.

"Vừa đạp phanh, vừa nhấn ga"

Dù các đợt can thiệp đã giúp đồng yên mạnh lên tức thời, nhưng chúng không thể xoay chuyển được xu hướng giảm dài hạn. Chỉ sau 3 phiên kể từ ngày 30/4, đồng yên đã bắt đầu suy yếu trở lại.

Nguyên nhân gốc rễ nằm ở hố sâu ngăn cách giữa chính sách tiền tệ của hai bờ đại dương. Trong khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì lãi suất ở mức 3,50% - 3,75%, thì Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) chỉ mới nhích lãi suất lên 0,75%. Khoảng cách 300 điểm cơ bản này đã tạo điều kiện hoàn hảo cho chiến thuật "Yen carry trade" (giao dịch chênh lệch lãi suất). Các nhà đầu tư vay đồng yên rẻ để đổ vào các tài sản có lợi suất cao hơn bằng đồng USD.

Ông Jesper Koll, Giám đốc chuyên môn tại Monex Group, đánh giá dòng vốn tháo chạy khỏi Nhật Bản là "tàn khốc". Khi lãi suất thực trong nước vẫn ở mức âm, cả nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức đều không mặn mà với việc giữ tiền tại quê nhà.

"Can thiệp mà không thay đổi chính sách tiền tệ giống như bạn vừa nhấn phanh vừa đạp lút ga vậy. Cùng lắm thì hành khách thấy thú vị một chút, còn tệ nhất là bạn sẽ cháy sạch má phanh của mình," ông Koll ví von đầy hình ảnh về thế tiến thoái lưỡng nan của Nhật Bản.

Áp lực đè nặng lên vai BOJ

Để đồng yên thực sự hồi phục, gánh nặng hiện đang dồn lên vai Ngân hàng Trung ương Nhật Bản. Tuy nhiên, việc tăng lãi suất để cứu tỷ giá là "con dao hai lưỡi". Lãi suất cao hơn sẽ bóp nghẹt nền kinh tế vốn vừa mới thoát khỏi suy thoái kỹ thuật (tăng trưởng quý cuối 2025 đạt 0,3%) và đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ lên cao. Hiện tại, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Nhật Bản đã chạm mốc 2,537%, mức cao nhất trong gần 3 thập kỷ.

Dẫu vậy, áp lực từ phía người dân đang tăng lên. Một khảo sát của BOJ cho thấy hơn 83% người dân kỳ vọng giá cả sẽ tiếp tục tăng trong năm tới. Đồng yên yếu làm trầm trọng thêm chi phí nhập khẩu năng lượng và thực phẩm - những mặt hàng thiết yếu mà Nhật Bản phụ thuộc nặng nề vào nước ngoài.

Tuần tới, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent dự kiến sẽ có chuyến thăm và làm việc với người đồng cấp Satsuki Katayama cùng Thủ tướng Sanae Takaichi. Vấn đề ổn định tỷ giá chắc chắn sẽ là trọng tâm của chương trình nghị sự.

Giới phân tích cho rằng, cho đến khi BOJ có những bước đi cứng rắn hơn (hawkish) để thu hẹp khoảng cách lãi suất với Mỹ, những "khẩu bazooka" tiền tệ của Bộ Tài chính có lẽ cũng chỉ mang lại những quãng nghỉ ngắn ngủi trong một xu thế giảm giá chưa có hồi kết.