Trong thông báo mới nhất, NASA cho biết sẽ hủy kế hoạch triển khai trạm không gian quay quanh Mặt Trăng (Lunar Gateway), thay vào đó tận dụng các cấu phần sẵn có để xây dựng một căn cứ trực tiếp trên bề mặt với tổng vốn ước tính khoảng 20 tỷ USD.

Quyết định này được công bố bởi Giám đốc NASA Jared Isaacman, người nhấn mạnh cơ quan này sẽ chuyển trọng tâm sang xây dựng hạ tầng phục vụ hoạt động dài hạn trên Mặt Trăng, thay vì phụ thuộc vào một trạm trung chuyển trên quỹ đạo như kế hoạch ban đầu.

Theo định hướng mới, NASA sẽ tăng số lượng tàu đổ bộ không người lái, triển khai đội máy bay không người lái và từng bước đặt nền móng cho việc sử dụng năng lượng hạt nhân trên bề mặt Mặt Trăng trong vài năm tới. Mục tiêu cuối cùng vẫn là đưa phi hành gia quay lại Mặt Trăng vào năm 2028, trước khi Trung Quốc thực hiện sứ mệnh tương tự dự kiến vào khoảng năm 2030.

Hợp đồng 180 triệu USD đưa thiết bị lên cực Nam Mặt Trăng

Song song với thay đổi chiến lược, NASA cũng tăng tốc triển khai các nhiệm vụ cụ thể. Mới đây, cơ quan này đã trao hợp đồng trị giá 180,4 triệu USD cho công ty Intuitive Machines để vận chuyển 7 thiết bị khoa học và công nghệ lên khu vực cực Nam Mặt Trăng.

Nhiệm vụ này nằm trong chương trình ​​Dịch vụ Vận chuyển Hàng hóa Thương mại lên Mặt Trăng (CLPS), thuộc khuôn khổ Artemis. Đáng chú ý, chuyến đi sẽ mang theo một xe tự hành do Cơ quan Vũ trụ Australia phát triển, cùng các công nghệ của Honeybee Robotics, đơn vị thuộc Blue Origin.

Đây là nhiệm vụ thứ 5 của Intuitive Machines trong chương trình này, với điểm đến dự kiến là Mons Malapert, một sườn núi gần cực Nam Mặt Trăng, được đánh giá có vị trí chiến lược cho cả thám hiểm robot lẫn con người trong tương lai.

Tham vọng vươn tới Sao Hỏa bằng năng lượng hạt nhân
Không dừng lại ở Mặt Trăng, NASA còn công bố kế hoạch phóng tàu vũ trụ sử dụng động cơ điện hạt nhân mang tên Space Reactor 1 Freedom trước cuối năm 2028. Sứ mệnh này nhằm thử nghiệm công nghệ đẩy tiên tiến trong không gian sâu, mở đường cho các chuyến bay dài ngày tới Sao Hỏa.

Khi đến hành tinh đỏ, tàu dự kiến sẽ triển khai các trực thăng thám hiểm, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc đưa công nghệ hạt nhân từ phòng thí nghiệm ra ứng dụng thực tế ngoài không gian.

Thách thức từ tiến độ và cạnh tranh
Dù tham vọng lớn, chương trình Artemis vẫn đối mặt nhiều trở ngại. Hai dự án tàu đổ bộ chở người do SpaceX và Blue Origin phát triển đều đang chậm tiến độ so với kế hoạch ban đầu. Báo cáo gần đây cho thấy SpaceX đã trễ khoảng 2 năm, trong khi cả hai công ty đều phải giải quyết hàng loạt thách thức kỹ thuật phức tạp trước khi có thể đưa con người lên Mặt Trăng.

Trước tình hình này, NASA cho biết sẽ linh hoạt hơn trong việc lựa chọn đối tác, ưu tiên sử dụng hệ thống nào hoàn thiện trước thay vì giữ thứ tự phân công nhiệm vụ như trước đây.

Tái định hình hợp tác quốc tế
Việc từ bỏ trạm Lunar Gateway cũng đặt ra dấu hỏi lớn cho vai trò của các đối tác quốc tế như Nhật Bản, Canada hay Cơ quan Vũ trụ châu Âu, những bên trước đó đã cam kết đóng góp phần cứng cho dự án trạm quỹ đạo.

Dù vậy, NASA cho biết vẫn có thể tận dụng các thiết bị và cam kết hiện có để phục vụ mục tiêu xây dựng căn cứ trên bề mặt, dù đây là một thách thức không nhỏ về kỹ thuật lẫn điều phối.

Cuộc đua không gian bước vào giai đoạn mới
Khởi động từ năm 2017, chương trình Artemis được xem là bước tiếp nối các sứ mệnh Apollo program từng đưa con người lên Mặt Trăng trước năm 1972. Tuy nhiên, với những điều chỉnh lớn hiện nay, Artemis không chỉ đơn thuần là “trở lại”, mà còn hướng tới hiện diện lâu dài và mở rộng hoạt động của con người ra không gian sâu.

Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng và Trung Quốc đẩy nhanh kế hoạch đổ bộ Mặt Trăng, các quyết định mới của NASA đang định hình lại toàn bộ cuộc đua không gian trong thập kỷ tới.