Tọa lạc tại ấp Tân Thành, xã Chợ Gạo, tỉnh Đồng Tháp (trước đây là xã Tân Thuận Bình, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang), di chỉ khảo cổ Gò Thành được xác định thuộc nền văn hóa Óc Eo - một nền văn minh cổ từng phát triển rực rỡ ở khu vực Nam Bộ trong khoảng từ thế kỷ I đến thế kỷ VIII.

Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và khảo cổ học, di tích khảo cổ Gò Thành không chỉ là di sản quý của tỉnh Đồng Tháp mà còn là nguồn tư liệu sinh động, có tiềm năng gắn kết với hoạt động giáo dục và phát triển du lịch bền vững tại địa phương.

Theo thông tin đăng tải trên TTXVN, Thạc sỹ Lê Ái Siêm, nguyên Giám đốc Bảo tàng tỉnh Tiền Giang (nay là Bảo tàng tỉnh Đồng Tháp) cho biết, trong giai đoạn 1988-1989, Bảo tàng Tiền Giang (cũ) đã phối hợp với Trung tâm Khảo cổ học (thuộc Viện Khoa học xã hội và Nhân văn Quốc gia tại Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức 2 đợt khai quật cùng một đợt đào thám sát tại khu vực di tích này.

Ông Phan Văn Hòa, 58 tuổi, Bí thư Chi bộ ấp Đăng Phong Dưới, xã Chợ Gạo, tỉnh Đồng Tháp - người trực tiếp chứng kiến quá trình khai quật năm 1988 khi còn công tác tại Công an huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang trước đây chia sẻ với TTXVN rằng số lượng hiện vật phát hiện tại di tích Gò Thành rất phong phú. Trong đó có hơn 100 hiện vật bằng vàng, gồm cả nguyên vẹn và vỡ thành nhiều mảnh nhỏ, với các hình dạng như vòng đeo gắn hình lá cây, hạt chuỗi hình trái xoan, hoa văn bông mai 6 cánh, hình tứ giác có chạm khắc hình voi.

Bên cạnh đó, các nhà khảo cổ còn tìm thấy 6 hiện vật bằng đồng, gồm 2 chiếc nhẫn, 1 ống đồng nhỏ và 2 mảnh đồng hình thang. Đối với hiện vật bằng đá, có tổng cộng 22 hiện vật, đáng chú ý là một tượng thần Vishnu (thần Bảo vệ) còn nguyên vẹn. Ngoài ra, nhiều hiện vật bằng đất nung cũng được phát hiện, bao gồm các mảnh vòi bình, gốm thô và gốm mịn với màu đỏ hoặc nâu, có hoa văn trang trí.

Thông tin trên Báo Đồng Tháp dẫn lời chị Nguyễn Khắc Diệp, cán bộ thuyết minh Khu di tích khảo cổ Gò Thành, cho biết trước khi được khai quật, khu vực này chỉ là một sân bóng tự phát của người dân xã Tân Thuận Bình. Sau một trận mưa lớn, người dân tình cờ phát hiện những mảnh vàng nhỏ, mỏng, kích thước chỉ bằng một phần móng tay. Đồng thời, trên bề mặt đất xuất hiện các vỉa gạch, mảnh gốm có màu hoặc không màu, cùng một số mảnh tượng vỡ và nhiều viên đá cuội.

Qua các đợt khai quật, trùng tu và tôn tạo, giới khảo cổ xác định khu vực ruộng thấp phía Tây và Tây Nam của gò cao là nơi cư trú của cư dân xưa. Ở độ sâu từ 1,5 đến 3m, phát hiện nhiều mảnh gốm cổ bị vỡ, vòi bình, di cốt động vật như trâu, bò, heo, xương cá, cùng dấu tích tro, than, vỏ trái cây, lá dừa nước và một số cọc gỗ có dấu vết gia công.

Tại trung tâm gò cao là hệ thống đền tháp xây bằng gạch nằm liền kề nhau, hiện chỉ còn phần nền. Chính giữa các đền tháp là các hố thờ dạng giếng vuông, có độ sâu từ 1,5 đến 3m với nhiều kiểu cấu trúc khác nhau. Ở đáy hố, các nhà khảo cổ ghi nhận sự xuất hiện của những mảnh vàng hình vuông hoặc hình tròn, có chạm khắc hình động vật, chủ yếu là hình voi, cùng với tro, các thanh gỗ xếp chồng theo hình vuông, xen kẽ các lớp cát vàng và đá cuội. Nền tháp được xây dựng chắc chắn với nhiều lớp gạch có kích thước khác nhau.

Ngoài các di chỉ cư trú và kiến trúc, Gò Thành còn lưu giữ một loại hình di chỉ đặc biệt là di chỉ mộ táng. Tại đây, các nhà khảo cổ phát hiện 12 ngôi mộ có huyệt dạng giếng vuông phân bố rải rác trên mặt gò. Theo ghi nhận, cư dân Phù Nam có tục hỏa táng. Phần trên các ngôi mộ thường được đắp bằng gạch nguyên hoặc gạch vỡ, tạo thành gò nổi có diện tích hơn 100m², dù một số mộ không có cấu trúc này.

Phần lớn các huyệt mộ được lấp bằng lớp đá cuội xen kẽ cát xám, phía trên phủ gạch. Ở đáy huyệt, có các hộc tứ giác được xây bằng gạch hoặc gỗ, bên trong chứa cát, tro than và các hiện vật bằng vàng lá mỏng.

Các chuyên gia nhận định đây là một di tích mang tính đặc thù, vừa đa dạng về loại hình di chỉ, vừa phong phú về hiện vật, phản ánh rõ nét một nền văn minh cổ được hình thành sớm ở khu vực Đông Nam Á. Năm 1994, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã công nhận di tích khảo cổ Gò Thành là Di tích Quốc gia.

Đáng chú ý, tượng thần Vishnu tại di tích đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật Quốc gia vào năm 2017. Tiếp đó, bộ sưu tập 18 lá vàng chạm khắc hình voi cũng được công nhận là Bảo vật Quốc gia vào năm 2021. Hiện các bảo vật này đang được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Đồng Tháp.

Trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, khu di tích Gò Thành ngày càng được hoàn thiện về hạ tầng, trở thành điểm đến thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tham quan, tìm hiểu giá trị lịch sử và văn hóa của vùng đất Nam Bộ.

Ảnh: Sưu tầm

Nội dung: Tổng hợp