Những rào cản từ thị trường và biến đổi khí hậu

Ông Trần Gia Long, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, kinh tế thế giới từ đầu năm 2026 đến nay tiếp tục diễn biến phức tạp với nhiều bất ổn địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng và giá năng lượng duy trì ở mức cao. Tình trạng tăng trưởng toàn cầu suy giảm đã gây ra những khó khăn nhất định cho doanh nghiệp trong việc duy trì chuỗi cung ứng ổn định cũng như bảo đảm giá thành cạnh tranh. Tuy vậy, Việt Nam vẫn tận dụng tốt cơ hội để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và đón nhận làn sóng công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo.

Ở góc độ chuyên môn, ông Trần Gia Long đánh giá cao vai trò trụ đỡ của ngành nông nghiệp, tuy nhiên cũng thẳng thắn nhìn nhận những thách thức lớn mà ngành đang phải đối mặt. Cụ thể, ngành chăn nuôi hiện chịu áp lực đáng kể từ chi phí đầu vào tăng cao và nguy cơ dịch bệnh tiềm ẩn. Đối với ngành gỗ, các doanh nghiệp phải đối diện với nhiều thay đổi từ chính sách thuế và các quy định thương mại ngày càng khắt khe tại những thị trường nhập khẩu chủ lực. Bên cạnh đó, xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực như gạo, cà phê và hạt điều có thời điểm ghi nhận sự sụt giảm, đòi hỏi sự linh hoạt tối đa trong khâu quản lý và điều hành.

Thách thức không chỉ dừng lại ở yếu tố thị trường mà còn đến từ những diễn biến bất thường của thời tiết cực đoan. Bà Đặng Thanh Mai, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thuỷ văn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đưa ra cảnh báo rằng dưới tác động của hiện tượng El Nino, nền nhiệt độ tại các khu vực trên phạm vi cả nước trong những tháng cuối năm 2026 sẽ cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5°C. Đặc biệt, trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12 năm 2026, nền nhiệt có thể cao hơn từ 1,0 đến 2,0°C so với quy luật thông thường.

Tại khu vực Bắc Bộ, bao gồm cả Thủ đô Hà Nội, các tháng còn lại của mùa hè năm 2026 có khả năng xuất hiện nhiều đợt nắng nóng gay gắt hơn trung bình nhiều năm. Đáng chú ý, khu vực này có thể ghi nhận những giá trị nhiệt độ vượt lịch sử, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất. Những biến động này đặt ra bài toán khó cho việc duy trì sự ổn định của diện tích rừng trồng mới cũng như năng suất của các ngành nông, lâm, thủy sản trong giai đoạn cao điểm cuối năm. Điều này đòi hỏi các đơn vị chuyên trách phải theo dõi sát sao để đưa ra những dự báo chính xác nhất.

Theo bà Đặng Thanh Mai, hiện tượng El Nino thường gây thiếu hụt lượng mưa phổ biến từ 25-50% trên hầu hết các vùng của cả nước, trong đó tình trạng này diễn ra rõ rệt nhất tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ. Hệ quả tất yếu là nguy cơ rất cao xảy ra khô hạn cục bộ hoặc trên diện rộng. Điều này đe dọa trực tiếp đến nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, các mô hình nuôi trồng thủy sản và lâm nghiệp cũng như nhu cầu sinh hoạt của người dân tại những vùng trọng điểm, buộc toàn ngành phải chủ động chuẩn bị các kịch bản ứng phó từ sớm.

Chiến lược đồng bộ để giữ vững đà tăng trưởng

Trước diễn biến phức tạp của thời tiết và các rào cản thương mại, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp nhấn mạnh rằng Bộ đã chỉ đạo các Cục, Vụ, Viện khẩn trương xây dựng phương án ứng phó với những tình huống bất lợi. Mục tiêu tối thượng của toàn ngành lúc này là bảo vệ thành quả sản xuất, đồng thời quyết liệt triển khai các nhóm giải pháp đồng bộ nhằm duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu ổn định trong những tháng còn lại của năm 2026.

Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp cho biết, Cục Khí tượng Thuỷ văn được giao nhiệm vụ tiếp tục theo dõi sát diễn biến thời tiết, thiên tai để thông tin kịp thời đến các địa phương. Trên cơ sở đó, các tỉnh, thành sẽ có kế hoạch sản xuất phù hợp, chú trọng cơ cấu lại mùa vụ và lựa chọn những giống cây trồng có khả năng chịu hạn, chịu mặn tốt để xuống giống, nhất là tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là bước đi chủ động nhằm giảm thiểu rủi ro cho người dân trước nguy cơ thiên tai cực đoan, đồng thời đảm bảo sản lượng gieo cấy lúa đông xuân không bị ảnh hưởng đáng kể.

Đại diện lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng chỉ đạo Cục Quản lý và xây dựng công trình thuỷ lợi phối hợp chặt chẽ với các tỉnh, thành phố chủ động vận hành hệ thống thuỷ lợi đa mục tiêu. Việc này nhằm bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất tại các khu vực chịu ảnh hưởng của khô hạn. Những nỗ lực từ khâu quản lý cơ sở hạ tầng đến tổ chức mùa vụ đang góp phần giúp ngành nông, lâm, thủy sản giữ vững vai trò là điểm tựa kinh tế quan trọng, đồng thời hỗ trợ tăng trưởng quý II dự kiến đạt 4%.

Về phía thị trường, việc mở rộng và nâng cao chất lượng vẫn là ưu tiên hàng đầu. Tính đến hết tháng 5/2026, cả nước có khoảng 9.540 mã số vùng trồng và 1.525 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Riêng thị trường Trung Quốc đã phê duyệt 4.323 mã số vùng trồng và 1.332 cơ sở đóng gói. Đối với mặt hàng sầu riêng, hiện có 1.191 mã số vùng trồng và 128 cơ sở đóng gói đang hoạt động; đồng thời Trung Quốc đang xem xét cấp thêm 798 mã số vùng trồng và 264 cơ sở đóng gói, tạo dư địa quan trọng để thúc đẩy xuất khẩu trong những tháng cuối năm.

Đánh giá về bức tranh xuất khẩu, ông Trần Gia Long cho biết tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản đến tháng 6/2026 đạt 30,69 tỷ USD, tăng 9,2% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, số liệu của Cục Hải quan cho thấy 5 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 29,82 tỷ USD, tăng 6,1% so với cùng kỳ năm 2025. Xuất siêu toàn ngành đạt 7,54 tỷ USD, đóng góp quan trọng vào cân bằng thương mại quốc gia trong bối cảnh nền kinh tế vẫn còn nhiều thách thức.

Hướng tới mục tiêu xuất khẩu từ 73-74 tỷ USD trong năm nay, ngành nông, lâm, thủy sản xác định tiếp tục tái cơ cấu gắn với nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và an toàn thực phẩm. Việc đẩy mạnh hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản sẽ là chìa khóa giúp nâng cao uy tín thương hiệu Việt trên trường quốc tế. Với sự chuẩn bị bài bản và các kịch bản ứng phó linh hoạt, ngành hoàn toàn có khả năng vượt qua thách thức, qua đó khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế chung.