Tiềm năng lớn nhưng giá trị xuất khẩu còn thấp

Theo báo Phú Thọ, từ xa xưa, cây chè đã xuất hiện ở vùng trung du và trở thành một trong những loại cây trồng chủ lực của vùng Đất Tổ. Ngày 20/7/1958, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã về thăm Nhà máy chè Phú Thọ tại xã Đào Giã, huyện Thanh Ba (cũ), tạo động lực to lớn cho ngành chè phát triển. Ngày nay, Phú Thọ được xem là một trong những trung tâm sản xuất chè lớn của cả nước. Ngoài viện nghiên cứu chuyên sâu về cây chè, toàn tỉnh hiện có 76 doanh nghiệp chế biến quy mô lớn, 18 làng nghề truyền thống cùng 12 hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực này.

Trên địa bàn toàn tỉnh hiện có 58 xã trồng chè với diện tích 14,5 nghìn ha, sản lượng búp tươi hằng năm đạt trên 193.000 tấn, đứng thứ 2 cả nước. Trong đó, gần một nửa diện tích trồng tập trung và hơn 3.800 ha đã được cấp mã số vùng trồng. Không chỉ tạo sinh kế bền vững cho người dân, những đồi chè xanh ngát tại Long Cốc, Mỹ Thuận, Minh Đài, Yên Kỳ còn mở ra tiềm năng to lớn để phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với du lịch trải nghiệm sinh thái.

Những năm gần đây, ngành chè Phú Thọ đã có nhiều bước chuyển biến tích cực theo hướng tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm thiên nhiên phục vụ người tiêu dùng. Tỉnh hiện có gần 40 sản phẩm chè đạt chứng nhận OCOP 3 - 4 sao, trong đó nổi bật là Chè Đinh cao cấp Hoài Trung và Chè Búp tím Thanh Ba UT đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia. Điều này khẳng định quá trình chuyển đổi mạnh mẽ từ sản xuất theo số lượng sang chú trọng chất lượng, giá trị gia tăng và định hình thương hiệu.

Minh chứng cho sự đổi thay này, bà Hà Thị Thanh Nguyện - Bí thư Chi bộ khu Dụ, xã Xuân Đài cho biết: “Từ khi được hỗ trợ máy móc, trang thiết bị chế biến sản phẩm chè sương sớm Xuân Sơn và hướng dẫn làm bao bì, nhãn mác hoàn chỉnh, giá trị búp chè của địa phương đã tăng lên rõ rệt. Nhân dân phấn khởi, bởi sản phẩm có đầu ra ổn định, giá bán cao hơn giúp nâng cao đời sống.”

Tuy nhiên, những tiềm năng lớn của địa phương hiện vẫn chưa được khai thác tương xứng với vị thế. Hiện nay, giá chè xuất khẩu bình quân của tỉnh mới chỉ bằng khoảng 60% so với mức bình quân chung của thế giới. Đáng chú ý, gần 70% sản lượng vẫn là chè đen xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô hoặc mang thương hiệu riêng của từng doanh nghiệp. Thực tế này khiến hình ảnh, bản sắc chè Phú Thọ chưa thực sự tạo được dấu ấn trên thị trường quốc tế, đòi hỏi phải có bước chuyển mình chiến lược mạnh mẽ hơn.

Chiến lược tạo bước đột phá nâng tầm thương hiệu

Xuất phát từ đó, UBND tỉnh xây dựng dự thảo Đề án “Phát triển thương hiệu Trà Đất Tổ” giai đoạn 2026 - 2030 nhằm tạo bước chuyển mạnh mẽ cho ngành chè. Quan điểm xuyên suốt là Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, doanh nghiệp làm hạt nhân dẫn dắt chuỗi giá trị, hợp tác xã và người nông dân là nền tảng vững chắc. Thể hiện vai trò hạt nhân này, bà Lê Thị Hồng Phương - Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Trà UT cho biết: “Công ty đã mạnh dạn đầu tư thiết bị, cải tiến công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm trà. Nhờ đó, hoạt động sản xuất từng bước ổn định, tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương và mở rộng thị trường tiêu thụ.”

Mục tiêu phấn đấu đến năm 2030, Phú Thọ duy trì ổn định 14.000 ha chè, thay thế 2.500 ha diện tích già cỗi bằng giống mới năng suất, chất lượng vượt trội. Tỉnh phấn đấu đưa 80% diện tích áp dụng nghiêm ngặt quy trình an toàn như VietGAP, GlobalGAP, Rainforest Alliance và canh tác hữu cơ; trên 70% vùng chè tập trung có mã số vùng trồng. Đồng thời, địa phương phấn đấu 50% vùng nguyên liệu tập trung được đầu tư hệ thống giao thông nội đồng và thủy lợi đồng bộ.

Điểm nhấn đột phá của đề án là xây dựng logo “Trà Đất Tổ” độc quyền gắn với biểu tượng văn hóa Hùng Vương, khơi dậy niềm tự hào dân tộc. Tỉnh sẽ chuẩn hóa quy trình kỹ thuật, phát triển ít nhất 15 doanh nghiệp, hợp tác xã nòng cốt được cấp quyền sử dụng thương hiệu chung, đảm bảo 100% dòng trà cao cấp và OCOP từ 4 sao trở lên dán nhãn thống nhất. Cơ cấu sản phẩm điều chỉnh mạnh mẽ, nâng tỷ lệ chè xanh chất lượng cao, trà Ô long, Matcha lên trên 40%. Đề án còn chú trọng bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống bằng việc lập hồ sơ công nhận “Cây di sản Việt Nam” cho quần thể chè Shan tuyết cổ thụ tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn, Pà Cò, tạo dựng sinh kế bền vững.

Đồng thời, địa phương nghiên cứu xây dựng Nghi thức thưởng Trà Đất Tổ phục vụ đối ngoại và định hướng đưa Lễ hội Trà Đất Tổ trở thành sự kiện văn hóa thường niên gắn với dịp Giỗ Tổ Hùng Vương. Song song với đó là việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong sản xuất qua công nghệ GIS, nhật ký điện tử và hệ thống cảm biến IoT theo dõi môi trường. Ngành Công Thương tích cực kết nối mở rộng thị trường nội địa qua siêu thị, sàn thương mại điện tử; chủ động xúc tiến xuất khẩu sang EU, Nhật Bản, Đài Loan, Nga và các quốc gia Hồi giáo qua chứng nhận Halal. Từ đó, thương hiệu “Trà Đất Tổ” kỳ vọng trở thành biểu tượng mới của nông nghiệp Phú Thọ.