Trung Quốc được biết đến là một trong những quốc gia sở hữu nhiều công trình lịch sử và kiến trúc có quy mô đồ sộ. Bên cạnh những cái tên nổi tiếng như Tử Cấm Thành, Lăng mộ Tần Thủy Hoàng hay Vạn Lý Trường Thành, quốc gia này còn sở hữu nhiều công trình quy mô lớn với giá trị lịch sử đặc biệt khác từng khiến giới nghiên cứu và du khách không khỏi kinh ngạc.

Một trong số đó chính là Chiêu Lăng, lăng mộ của Đường Thái Tông - Lý Thế Dân, quy mô lớn gấp 3 lăng mộ của Tần Thủy Hoàng, theo Sohu. Công trình này được xây dựng và mở rộng trong suốt 107 năm, chôn cất 193 người, đến nay địa cung vẫn chưa từng được khai mở. Bên trong đang cất giấu những gì, ngay cả giới chuyên gia cũng không dám khẳng định chắc chắn.

Theo sử liệu, trong thời gian trị vì, Đường Thái Tông Lý Thế Dân đã đi khắp vùng Quan Trung và đặc biệt yêu thích núi Cửu Tung. Ngọn núi này cao hơn 1.100m so với mực nước biển. Xung quanh có 9 dãy núi trông như 9 con rồng đang chầu quanh một viên ngọc. Đứng trên đỉnh núi có thể bao quát toàn bộ bình nguyên sông Vị. 

Lúc đó, Đường Thái Tông luôn canh cánh về việc hầu hết các lăng mộ hoàng đế thời Hán đều từng bị đào trộm. Một vị đại thần từng khuyên ông rằng các đế lăng nhà Hán thường được xây dựng ngay từ khi hoàng đế mới đăng cơ. Có thời kỳ, 1/3 ngân khố quốc gia được đổ vào việc xây lăng, vàng bạc châu báu chất thành núi. Đến khi thiên hạ loạn lạc, nơi đầu tiên mà bọn trộm mộ tìm đến chính là các đế lăng. Thậm chí hài cốt hoàng đế cũng từng bị quăng ra ngoài. Ông cho rằng thay vì đắp một gò đất khổng lồ để báo cho cả thiên hạ biết nơi có châu báu, chi bằng khoét núi làm lăng, để chính ngọn núi trở thành phần mộ.

Lời khuyên ấy đã tác động sâu sắc tới Đường Thái Tông. Năm Trinh Quán thứ 10, Trưởng Tôn Hoàng hậu lâm bệnh nặng. Trước khi qua đời, bà để lại lời dặn cuối cùng với ý rằng, chôn cất là cất giấu, khi không ai nhìn thấy mới là đúng nghĩa, không cần vàng ngọc, không cần xa hoa, cứ dựa vào núi mà táng. Đường Thái Tông làm theo di nguyện ấy, đưa bà an táng trong hang đá mới khai mở tại núi Cửu Tung và đặt tên lăng là Chiêu Lăng. Từ đó trở đi, công trình được xây dựng, mở rộng và hoàn thiện trong suốt 107 năm, với hàng nghìn nhân công được huy động, trải qua 6 đời hoàng đế nhà Đường mới cơ bản hoàn thành.

Người thiết kế Chiêu Lăng là anh em Diêm Lập Đức và Diêm Lập Bản. Hai người gần như đưa toàn bộ nguyên mẫu bố cục kinh thành Trường An vào trong khu lăng mộ. Trường An có 3 vòng thành gồm cung thành, hoàng thành và ngoại quách thành. Chiêu Lăng cũng được bố trí theo 3 lớp tương tự.

Phần đỉnh chính của núi là nơi đặt phần mộ hoàng đế, tương ứng với cung thành. Tường bao quanh tượng trưng cho hoàng thành. Khu lăng tẩm phụ táng trải rộng về phía Nam tương ứng với các nha môn và khu dân cư. Mối quan hệ quân thần của đế quốc nhà Đường được cố định vĩnh viễn bằng đất đá trong lòng núi. Toàn bộ khu lăng viên rộng khoảng 200km², chu vi khoảng 60km. Một người trưởng thành nếu đi bộ liên tục không nghỉ cũng phải mất gần một ngày mới đi hết vòng ngoài.

Các tài liệu lịch sử có ghi chép lại, địa cung được đục thẳng từ sườn núi vào bên trong. Độ sâu của công trình tương đương khoảng 250m tính theo đơn vị hiện đại, gần bằng chiều cao của một tòa nhà hơn 80 tầng nhưng được đào ngang xuyên vào khối núi đá. Riêng số đá dùng để phong kín đường vào lăng đã có tổng trọng lượng hơn 6.000 tấn. Để đưa linh cữu vào địa cung, các thợ thủ công thời Đường đã đục một con đường ván treo dài hơn 400m bám vào vách núi dựng đứng.

Sau khi Đường Thái Tông qua đời và được an táng, con trai ông là Đường Cao Tông Lý Trị đã hạ lệnh phá bỏ toàn bộ con đường này. Những tấm ván lần lượt bị tháo dỡ, các lỗ khoan được lấp kín. Từ đó, địa cung nằm lơ lửng giữa sườn núi, không còn ai đặt chân tới khu vực địa cung nữa.

Sau đó, các công trình bên ngoài vẫn tiếp tục được hoàn thiện trong hàng chục năm.

Đến nay, các nhà khảo cổ đã xác nhận có 193 ngôi mộ phụ táng quanh Chiêu Lăng. Đây là con số lớn trong tất cả các đế lăng từng được biết đến trong lịch sử Trung Quốc. Phần lớn trong số 24 công thần Lăng Yên Các đều được an táng tại đây. Khu vực phía Bắc lăng còn có tượng đá của 14 thủ lĩnh ngoại tộc. Những pho tượng này phản ánh chân thực phạm vi ảnh hưởng của triều đại Trinh Quán.

Địa cung Chiêu Lăng nằm sâu khoảng 250m trong lòng núi và đã được niêm phong gần 1.400 năm. Các nhà khoa học cho rằng nơi đây đã hình thành một hệ sinh thái vi mô hoàn toàn độc lập. Với trình độ công nghệ hiện nay, chưa ai có thể bảo đảm những hiện vật bên trong sẽ được bảo tồn nguyên vẹn sau khi mở cửa địa cung. Vì vậy, Chiêu Lăng vẫn tiếp tục được giữ nguyên trạng.