Tự hào cây trồng bản địa 

Về thăm vùng quê chiêm trũng Phú Xuyên (Hà Nội) nơi trồng rất nhiều chuối bởi chất đất phù sa do sông Hồng mang lại rất hợp với sự phát triển của cây, chúng tôi còn được biết nơi đây đang sản xuất ra những sản phẩm rất độc đáo từ sợi chuối như túi xách, lọ hoa, chổi lau bụi, thảm trải nhà, chao đèn... các mặt hàng này hiện đã được công ty Musa Pacta bao tiêu và xuất khẩu đi các nước. Hiện nay, Musa Pacta đang liên kết với 10 HTX trồng chuối tại các tỉnh thành phía Bắc trong việc tạo vùng nguyên liệu và sản xuất tại chỗ, tạo việc làm cho từ 400 – 600 lao động với mức thu nhập từ 5 – 8 triệu đồng/người/tháng.

Anh Bùi Khánh Dũng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Musa Pacta cho biết, từ thế kỷ thứ VI người Việt đã cống nạp vải tiêu cát tức vải sợi chuối cho triều đình phương Bắc, thứ chất liệu này sánh ngang với ngà voi, sừng tê hay những cống phẩm quý giá khác. Có sử gia Trung Quốc từng viết rằng, vải tiêu cát chất lượng như tơ tằm nhưng còn mát hơn rất nhiều.

"Đặc tính của chúng là loại sợi libe, có cấu trúc hình ống rỗng, chịu lực kéo và lực nén tốt, rất bền vững, có khả năng dẫn chuyền rất dai. Sợi chuối hiện nay là nguyên liệu cho nhiều hàng thủ công mỹ nghệ và tiến tới phục vụ cho ngành công nghiệp may mặc", anh Dũng chia sẻ.

Năm 2015 anh Dũng sang Nhật Bản làm việc và đến năm 2019, anh quyết định trở về nước thành lập công ty. Thời gian ở Nhật, vị giám đốc nhận thấy cây chuối người dân bản địa trồng không cho quả, chỉ lấy được rất ít sợi từ thân. Song, họ biết cách tận dụng giá trị từ chỗ nguyên liệu ít ỏi đó để biến chúng thành những sản phẩm có giá hàng chục đô-la. Thậm chí, họ còn làm tiền bằng sợi chuối, ngược lại ở Việt Nam thì thân chuối rất dồi dào nhưng chỉ dùng cho lợn ăn.

Theo tính toán của anh Dũng, trung bình mỗi ha chuối cho thu hoạch khoảng 40 tấn thân, sau khi sơ chế thu được khoảng 400kg sợi với giá bình quân 80.000 đồng/kg, còn thân tươi thu mua khoảng 450.000 đồng/tấn. Người trồng mỗi năm (hai vụ) sẽ thu được khoảng 64 triệu đồng/ha/năm, giúp tăng giá trị kinh tế của cây chuối lên 2,5 lần so với thu quả thông thường.

Sáng chế kỹ thuật – biến sợi chuối thành "sợi vàng"

Anh Dũng vốn tốt nghiệp Khoa Văn, Đại học Tổng hợp (cũ) sau đó có thời gian dài làm truyền hình, báo chí. Vốn không theo học chuyên ngành về cơ khí nhưng anh đã tự mày mò, nghiên cứu và chế tạo thành công máy tách sợi chuối trong vòng 6 tháng. Trước đó, cựu nhà báo định đặt hàng máy từ các công ty cơ khí nhưng do muốn làm chủ kỹ thuật, anh đã đầu tư xây dựng Nhà máy cơ khí chính xác GMF. Bắt tay vào nghiên cứu với kiến thức nghề báo, người sáng lập Musa Pacta đã dày công thiết kế bản vẽ trước khi đưa vào gia công sản xuất.

Chia sẻ về chiếc máy độc nhất vô nhị hiện chưa có trên thị trường này, anh Dũng cho biết, sợi chuối rất mảnh, còn bé hơn sợi chỉ nên yêu cầu kỹ thuật vòng quay máy phải đạt trên 1.400 vòng/phút. Chỉ cần chế tạo bộ phận tách không chính xác thì sẽ làm đứt cấu trúc và cho ra bã chứ không phải thành phẩm. Máy tách sợi được anh thiết kế sử dụng các lưỡi dao dạng hình chữ U có các mép dao bo tròn và nằm cách đều, song song với trục quay của dao. Lúc máy chạy cũng là lúc dùng lực đập của dao để giúp đánh bay phần thịt bẹ, đồng thời giữ lại sợi tơ. Sau đó máy sẽ kéo ngược lại để lấy nguyên liệu ra dễ dàng. "Máy của tôi có giá thành rẻ bằng ½ máy nhập khẩu từ nước ngoài, dễ sử dụng và an toàn với người làm", anh Dũng nhấn mạnh.

Đặc biệt, Thiết bị tách sợi thân cây chuối của doanh nghiệp đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bằng độc quyền giải pháp hữu ích ngày 22-3-2022 và Phương pháp xử lý sợi từ thân cây chuối đăng ký bằng độc quyền giải pháp hữu ích ngày 31-7-2024. Ngoài ra, còn 3 phát minh nữa đã được gửi đơn đăng ký và đã được chấp nhận, hiện đang trong quá trình thẩm định.

Hiện nay diện tích trồng chuối ở Việt Nam khoảng 150.000 ha với sản lượng hơn 2 triệu tấn/năm và hiện xếp thứ 3 trong xuất khẩu nông sản nước ta. Đây là nguồn nguyên liệu dồi dào để chế biến sợi, từ đó làm ra các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, xuất khẩu ra nước ngoài thay vì chỉ xuất khẩu quả. "Bã chuối sau quá trình tách sợi được mang đi ủ thành phân hữu cơ bón cho cây trồng, giúp giảm một lượng lớn phế phẩm nông nghiệp ra môi trường", anh Dũng thông tin thêm.

Tạo dựng thương hiệu trên thương trường quốc tế

Tìm hiểu sâu về thị trường sử dụng sợi chuối, anh Dũng cho biết các hãng thời trang nổi tiếng thế giới đã sử dụng chất liệu này trong may mặc, đặc biệt là giới thượng lưu. Vì vậy, công ty đã tiếp cận thị trường và xuất khẩu vải sợi chuối sang các nước Nhật Bản, Pháp, Canada, Ấn Độ, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất...

Dự án trồng chuối lấy sợi của anh Dũng đã và đang đồng hành ở vùng nông thôn của các tỉnh thành Hà Nội, Phú Thọ, Lào Cai, Ninh Bình… trong gần 4 năm qua, góp phần thay đổi bộ mặt kinh tế của địa phương, nông dân nô nức giữ vườn, trồng mới diện tích canh tác. "Chúng tôi đang đầu tư 2 nhà máy sản xuất sợi dệt và tinh bột chuối tại Thanh Hóa với tổng vốn đầu tư gần 500 tỷ đồng và nhà máy tại Lào Cai với tổng vốn đầu tư gần 400 tỷ đồng, hy vọng sẽ đưa ngành chế biến sâu trở thành một ngành giúp nâng tầm giá trị cây chuối Việt Nam", anh Dũng bày tỏ.

Các sản phẩm từ sợi chuối do bà con dân tộc thiểu số làm ra rất đẹp, công phu và bền, đặc biệt mang nhiều nét văn hóa truyền thống, góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam đến bạn bè năm châu. Anh Dũng đặc biệt quan tâm đến xây dựng thương hiệu mang đậm cốt cách, giá trị bản địa, với anh mang sợi chuối ra thế giới không chỉ là mang một sản phẩm mà còn giúp tinh hoa dân tộc lan tỏa trên cộng đồng quốc tế.

Ông Đào Văn Hùng, thành viên HTX Thương mại và dịch vụ nông nghiệp Khai Thái, Hà Nội cho biết: “Ngày trước, chúng tôi chỉ biết dùng thân chuối cho lợn ăn còn nếu không chỉ có vứt đi ngoài đê. Từ ngày biết đến cách lấy sợi làm đồ thủ công của Musa Pacta, bà con rất phấn khởi, mở rộng diện tích trồng để cung cấp nguyên liệu cho nhà máy làm sản phẩm xuất khẩu ra nước ngoài. Nhờ đó, nông dân, người cao tuổi có việc làm đều đặn, thu nhập tăng đáng kể”.

Chia sẻ về dự định sắp tới, anh Dũng tiết lộ, ngoài mở rộng sản xuất và xuất khẩu, Musa Pacta tập trung nghiên cứu sản phẩm mới như miến củ chuối, bột quả chuối, trà hoa chuối và lai tạo giống mới cho năng suất sợi, quả cao hơn, mang lại nhiều lợi ích hơn cho người nông dân trồng chuối. "Tạo thêm công ăn việc làm cho nông dân, tạo ra sản phẩm hữu ích cho cuộc sống, góp phần bảo vệ môi trường đem lại niềm vui cho tôi mỗi ngày", nhà sáng lập tâm sự.