Những năm gần đây, du lịch bảo tàng tại Trung Quốc phát triển mạnh, đặc biệt thu hút đông đảo giới trẻ. Trong số các điểm đến văn hóa - lịch sử, Tử Cấm Thành (Bảo tàng Cung điện) luôn được xem là một trong những di tích có sức hấp dẫn và ảnh hưởng lớn nhất. 

Với lịch sử hơn 600 năm, Tử Cấm Thành không chỉ là công trình kiến trúc cung điện tiêu biểu của Trung Hoa cổ đại mà còn là kho tàng văn hóa - lịch sử vô giá. Nơi đây lưu giữ khối lượng hiện vật đồ sộ, phản ánh gần như toàn bộ tiến trình phát triển của nền văn minh Trung Hoa, từ nghệ thuật, thủ công mỹ nghệ cho đến đời sống cung đình qua nhiều triều đại.

Tuy nhiên, ít người biết rằng công trình tráng lệ này từng trải qua giai đoạn suy tàn kéo dài. Từ cuối triều đại nhà Thanh, chiến tranh liên miên cùng với sự quản lý lỏng lẻo đã khiến nhiều hạng mục trong cung điện xuống cấp nghiêm trọng. Không gian từng uy nghiêm dần trở nên hoang phế, nhiều khu vực bị bỏ mặc và tích tụ rác thải.

Đến năm 1949, khi Bắc Kinh được giải phóng trong hòa bình, Tử Cấm Thành mới bắt đầu bước sang một giai đoạn mới. Chính quyền đã huy động khoảng 70.000 người tiến hành chiến dịch tổng vệ sinh quy mô lớn, kéo dài khoảng 9 tháng. Công việc kéo dài trong nhiều tháng không chỉ bao gồm dọn dẹp rác thải mà còn phải phân loại, kiểm tra và bảo vệ các hiện vật văn hóa có giá trị. Trong quá trình này, hơn 250.000m3 rác thải đã được thu dọn, cho thấy mức độ xuống cấp nghiêm trọng cũng như khối lượng công việc khổng lồ cần xử lý.

Lý do khiến quá trình dọn dẹp Tử Cấm Thành sau năm 1949 kéo dài và phức tạp hơn nhiều so với tưởng tượng là bởi công trình này đã bị bỏ hoang trong thời gian dài, đồng thời chịu sự xuống cấp nghiêm trọng về cả môi trường lẫn kiến trúc. Với diện tích hơn 720.000m2, toàn bộ khu di tích bao gồm hàng trăm công trình lớn nhỏ, đòi hỏi mỗi khu vực phải được xử lý một cách tỉ mỉ và khoa học, không thể làm ồ ạt.

Hơn nữa, tình trạng xuống cấp của các kiến trúc cổ cũng khiến công tác vệ sinh trở nên đặc biệt khó khăn. Nhiều chi tiết trang trí, kết cấu gỗ và đá đã bị hư hại theo thời gian; chỉ một sai sót nhỏ trong quá trình làm sạch cũng có thể gây tổn thương không thể phục hồi. Công việc cũng không chỉ dừng lại ở việc dọn rác mà còn bao gồm phân loại, kiểm kê và bảo vệ hệ thống di vật văn hóa quy mô rất lớn. Vì vậy, lực lượng tham gia phải làm việc dưới sự giám sát chặt chẽ của các chuyên gia lịch sử và kiến trúc, đặc biệt tại những khu vực trọng điểm.

Tử Cấm Thành hiện lưu giữ hơn 1,8 triệu hiện vật, trong đó phần lớn là các bảo vật có giá trị lịch sử cao. Nhiều hiện vật trong số này rất dễ vỡ do điều kiện bảo quản trước đó không đảm bảo, buộc nhân viên phải được đào tạo kỹ lưỡng trước khi tiếp xúc hoặc di chuyển. Mọi thao tác đều phải tuân thủ quy trình nghiêm ngặt nhằm tránh rủi ro hư hỏng.

Song song với đó, một phần công việc quan trọng khác là trùng tu kiến trúc. Các chuyên gia phải tiến hành khảo sát, thảo luận và xây dựng phương án phục hồi mang tính khoa học trước khi thực hiện. Sau đó, đội ngũ kiến trúc sư từ nhiều địa phương đã tham gia khôi phục từng hạng mục, nhằm trả lại diện mạo vốn có cho quần thể cung điện.

Việc xử lý cỏ dại, lớp đất phủ và các hạng mục lát đá cũng tiêu tốn rất nhiều công sức, bởi rễ cây có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nền móng cổ. Những viên gạch, ngói bị hư hại cũng phải được kiểm tra, phân loại và bảo quản cẩn thận để phục vụ công tác phục chế sau này.

Sau khi đợt trùng tu lớn hoàn tất, Tử Cấm Thành dần lấy lại vẻ trang nghiêm vốn có và trở thành biểu tượng văn hóa được bảo tồn chặt chẽ. Chính phủ cũng thiết lập cơ chế quản lý chuyên biệt, phân bổ ngân sách cho việc bảo trì và tu sửa định kỳ.

Bước sang thế kỷ 21, công tác bảo tồn được nâng lên tầm cao mới với cách tiếp cận khoa học và hệ thống hơn. Năm 2015, Bảo tàng Cung điện đề xuất mô hình bảo tồn dựa trên nghiên cứu, kết hợp giữa tu sửa kiến trúc và nghiên cứu học thuật. Chương trình kéo dài nhiều năm đã đạt được kết quả quan trọng, tiêu biểu là việc phục hồi các hạng mục kiến trúc trọng điểm, trở thành mô hình tham khảo trong lĩnh vực bảo tồn di sản.

Hiện nay, công tác quản lý được thực hiện đến từng chi tiết nhỏ, từ kết cấu khung gỗ, hệ thống mái đến các hoa văn trang trí đều được kiểm tra và bảo dưỡng định kỳ. Bảo tàng cũng tăng cường hợp tác quốc tế với nhiều tổ chức nghiên cứu để nâng cao hiệu quả bảo tồn, áp dụng các kỹ thuật hiện đại vào việc gìn giữ di sản.

Nhờ những nỗ lực kéo dài qua nhiều thập kỷ, Tử Cấm Thành ngày nay đã được bảo vệ tốt hơn và tránh khỏi nguy cơ xuống cấp nghiêm trọng. Công trình vĩ đại này trở thành điểm đến nổi tiếng nhất Trung Quốc, thu hút hàng triệu người đến tham quan mỗi năm.

Nguồn: Sohu