Những năm gần đây, ngành hàng không Việt Nam phát triển mạnh mẽ với số lượng sân bay không ngừng gia tăng, góp phần thúc đẩy giao thương, du lịch và dịch vụ. Tuy vậy, dấu ấn về sân bay quốc tế đầu tiên của cách mạng Việt Nam vẫn là một phần lịch sử đặc biệt mà nhiều người nhắc nhớ.

Sân bay Lũng Cò (Tuyên Quang) được xem là dấu mốc quan trọng trong lịch sử cách mạng nước ta. Đây là sân bay đầu tiên do chính quân và dân Việt Nam xây dựng nhằm tiếp nhận máy bay của quân Đồng minh để vận chuyển vũ khí, trang thiết bị và thuốc men phục vụ cách mạng. Với vai trò đó, sân bay Lũng Cò được coi là sân bay quốc tế đầu tiên của cách mạng Việt Nam.

Nhận thấy ý nghĩa đặc biệt của công trình này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp khảo sát và lựa chọn địa điểm xây dựng. Tháng 6/1945, Người quyết định chọn cánh đồng Lũng Cò làm nơi dựng sân bay dã chiến.

Khu vực này nằm trong một thung lũng hẹp, bao quanh bởi núi thấp và cây cối rậm rạp, cách Tân Trào khoảng 7km. Nhờ địa hình kín đáo nhưng thuận lợi cho việc di chuyển và che giấu hoạt động, nơi đây được đánh giá là vị trí phù hợp nhất để xây dựng sân bay phục vụ cách mạng.

Nhiệm vụ tổ chức thi công được giao cho đồng chí Lê Giản và đồng chí Đàm Quang Trung, khi đó đang chỉ huy lực lượng Vệ binh bảo vệ Trung ương Đảng và Bác Hồ tại Tân Trào. Trong bối cảnh chiến tranh khốc liệt, toàn bộ quá trình xây dựng được triển khai khẩn trương và tuyệt đối bí mật.

Khoảng 200 quần chúng là nông dân tích cực tại các xã Thanh La, Trung Yên, Tân Trào (cũ) cùng một đơn vị bộ đội đã được huy động tham gia thi công. Phương tiện lao động khi ấy rất thô sơ, chủ yếu là cuốc, thuổng và các dụng cụ thủ công. 

Ban đầu, công trình dự kiến hoàn thành trong 1 tuần. Tuy nhiên, với tinh thần cách mạng sục sôi, quân và dân làm việc liên tục ngày đêm, phát quang cây cối, san gạt đất đá và hoàn thành sân bay chỉ sau 2 ngày.

Sân bay Lũng Cò có đường băng dài khoảng 400m, rộng 20m, chạy theo hướng Nam - Bắc. Khu vực cuối đường băng phía Bắc có nhiều cây cối rậm rạp, thuận lợi cho việc che giấu máy bay.

Công trình được sử dụng từ tháng 6 đến tháng 8/1945 và từng đón các chuyến bay của quân Đồng minh. Khoảng tháng 7/1945, sân bay còn được dùng để đưa một số người Pháp bị quân Nhật giam giữ tại Tam Đảo trở về nước. Sự ra đời của sân bay dã chiến Lũng Cò đã góp phần quan trọng vào thành công của Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.

Từ năm 1999 đến năm 2000, cùng với quá trình đầu tư, tôn tạo các di tích thuộc Khu di tích lịch sử Nha Công an Trung ương, sân bay Lũng Cò được phục dựng tại khu vực cánh đồng thôn Lũng Cò cũ. Đến năm 2005, nhằm phát huy giá trị lịch sử của di tích, Bộ Công an đã sưu tầm và đưa về trưng bày một máy bay cùng thời với dòng máy bay L5 của Mỹ trong thập niên 1940.

Ngày nay, với những giá trị lịch sử đặc biệt, di tích Sân bay Lũng Cò trở thành điểm đến quan trọng trong hành trình tham quan Khu di tích lịch sử Nha Công an Trung ương, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng và lòng yêu nước cho nhiều thế hệ.