Lăng mộ Tần Thủy Hoàng từ lâu được xem là một trong những công trình đồ sộ và bí ẩn bậc nhất trong lịch sử Trung Quốc cổ đại. Không chỉ là nơi an nghỉ của vị hoàng đế đầu tiên thống nhất Trung Hoa, quần thể này còn được coi là biểu tượng cho quyền lực, trình độ kỹ thuật xây dựng và năng lực tổ chức của triều đại nhà Tần cách đây hơn 2.000 năm.

Công trình nằm dưới chân núi Ly Sơn, thuộc huyện Lâm Đồng, thành phố Tây An, tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc. Đây là một trong những Di sản Văn hóa thế giới đầu tiên của Trung Quốc được UNESCO công nhận, đồng thời là di tích văn hóa trọng điểm cấp quốc gia và điểm du lịch nổi tiếng của nước này.

Theo sử liệu Trung Quốc, việc xây dựng lăng mộ bắt đầu từ năm 247 trước Công nguyên, thời điểm Tần Thủy Hoàng lên ngôi vua nước Tần khi mới 13 tuổi và kéo dài đến năm 208 trước Công nguyên dưới thời Tần Nhị Thế, tổng cộng 38 năm. Điều này đồng nghĩa công trình được thi công gần như suốt cuộc đời trị vì của vị hoàng đế nổi tiếng này.

Các tài liệu lịch sử cho biết lăng mộ Tần Thủy Hoàng là lăng mộ hoàng gia hoàn chỉnh đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc. Gò mộ chính cao khoảng 51m, chu vi phần chân vượt quá 1.700m. Bao quanh khu lăng mộ là hệ thống cung điện, thành quách, vườn lăng, công trình ngầm và hàng loạt hố chôn phụ với quy mô lớn.

Đến nay, các nhà khảo cổ đã phát hiện hơn 400 hố chôn và lăng mộ phụ cận với nhiều hình thức khác nhau. Nổi tiếng nhất là đội quân đất nung binh mã dũng, được mệnh danh là “Kỳ quan thứ tám của thế giới”. Những tượng binh sĩ, chiến mã và xe ngựa bằng đất nung có kích thước như người thật đã trở thành biểu tượng khảo cổ học nổi tiếng toàn cầu.

Không chỉ gây chú ý bởi quy mô, lăng mộ Tần Thủy Hoàng còn khiến nhiều người tò mò về tổng chi phí xây dựng. Tuy nhiên, giới nghiên cứu cho rằng gần như không thể xác định chính xác số tiền mà triều đại nhà Tần đã bỏ ra cho công trình này.

Theo các ghi chép lịch sử, chỉ có hai thông tin tương đối rõ ràng liên quan đến quá trình xây dựng lăng mộ: Thời gian thi công kéo dài 38 năm và khoảng 720.000 người từng tham gia xây dựng, phần lớn là tù nhân và lao dịch. Ngoài ra, không có tài liệu nào ghi cụ thể tổng kinh phí thực hiện công trình.

Sử sách cho biết việc xây dựng lăng mộ được chia thành ba giai đoạn lớn. Giai đoạn đầu kéo dài 26 năm, từ khi Tần Thủy Hoàng lên ngôi cho tới khi thống nhất 6 nước, chủ yếu tập trung xây dựng phần nền móng và hệ thống bao quanh khu lăng mộ.

Giai đoạn thứ hai diễn ra trong khoảng 9 năm sau khi nhà Tần hoàn thành việc thống nhất Trung Hoa. Đây được xem là thời kỳ xây dựng quy mô lớn nhất, khi khoảng 720.000 nhân công được huy động để thi công phần lăng mộ chính và các công trình phụ trợ.

Giai đoạn cuối kéo dài hơn 3 năm, từ năm thứ 35 triều đại Tần Thủy Hoàng đến năm thứ hai thời Tần Nhị Thế, nhằm hoàn thiện các hạng mục còn lại trước khi công trình kết thúc.

Theo phân tích được đăng tải trên Sohu, nếu quy đổi theo chi phí xây dựng hiện đại và tính toán dựa trên các khoản chi cho vật liệu, nhân công, vận chuyển, chống thấm, quản lý và hậu cần, tổng kinh phí xây dựng lăng mộ có thể lên tới khoảng 29,2 tỷ nhân dân tệ, khoảng 113.419 tỷ đồng.

Nguồn phân tích này cho rằng riêng giai đoạn đầu đã tiêu tốn khoảng 1/5 ngân khố quốc gia của triều đại nhà Tần, tương đương 10 tỷ nhân dân tệ theo cách quy đổi hiện nay. Sau khi thống nhất 6 nước và gia tăng sức mạnh quốc gia, triều đình tiếp tục chi khoảng 18 tỷ nhân dân tệ cho giai đoạn xây dựng quy mô lớn. Giai đoạn cuối tiêu tốn thêm khoảng 1,2 tỷ nhân dân tệ.

Dù các con số trên chỉ mang tính ước tính và chưa thể kiểm chứng tuyệt đối, nhiều chuyên gia cho rằng quy mô đầu tư cho lăng mộ Tần Thủy Hoàng thực sự là một gánh nặng khổng lồ đối với nền tài chính của triều đại nhà Tần thời bấy giờ.

Cho đến nay, khu lăng mộ vẫn còn nhiều bí ẩn chưa được giải mã hoàn toàn. Nhiều phần trong khu lăng mộ Tần Thủy Hoàng hiện vẫn chưa được khai quật do giới khảo cổ lo ngại công nghệ hiện đại chưa đủ khả năng bảo tồn nguyên trạng các hiện vật quý giá bên trong. Điều này càng khiến công trình trở thành một trong những di tích khảo cổ bí ẩn và thu hút sự quan tâm lớn nhất thế giới.