Hiệp hội đề xuất nhanh chóng ban hành hướng dẫn rõ ràng, thống nhất quy trình cấp HC theo Nghị định 148/2025/NĐ-CP, nhằm tháo gỡ khó khăn trước mắt và tạo nền tảng pháp lý ổn định cho hoạt động xuất khẩu lâu dài.

Thay đổi quy định, thiếu hướng dẫn: Doanh nghiệp rơi vào thế bị động

Từ ngày 1-7-2025, theo quy định tại Nghị định 148/2025/NĐ-CP, thẩm quyền cấp giấy chứng nhận y tế (HC) cho hàng hóa xuất khẩu được chuyển giao từ Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) sang các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh hoặc đơn vị được UBND tỉnh chỉ định. Trước đó, thủ tục này được thực hiện theo Thông tư 52/2015/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành.

Tuy nhiên, quá trình chuyển giao thực tế đang vướng mắc nghiêm trọng. Một số Sở Y tế địa phương, trong đó có TP.HCM, hiện vẫn chưa nhận được hướng dẫn cụ thể về quy trình cấp HC theo quy định mới. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp hồ tiêu rơi vào cảnh “chờ đợi trong vô định”, chưa thể hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu.

Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA) cho biết, trong thời gian qua, đơn vị này liên tục nhận được phản ánh từ các doanh nghiệp hội viên về tình trạng trên. Nhiều trường hợp hàng hóa xuất khẩu đã cận kề ngày giao hàng, nhưng vẫn chưa thể có được HC để thông quan.

Điển hình, một doanh nghiệp đang xuất khẩu container hồ tiêu sang Morocco với lịch cập cảng Casablanca vào ngày 5-9-2025. Dù phía khách hàng yêu cầu HC để làm thủ tục thông quan, doanh nghiệp lại chưa thể hoàn tất hồ sơ vì vướng mắc từ phía cơ quan cấp giấy. Một trường hợp tương tự cũng xảy ra với một doanh nghiệp xuất khẩu sang Hong Kong.

Tình trạng này đã kéo dài hơn một tháng, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng chảy hàng hóa và uy tín của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.

Kiến nghị khẩn, lo ngại thiệt hại và mất cơ hội xuất khẩu

Trước nguy cơ hàng bị trả lại, VPSA đã gửi kiến nghị khẩn cấp lên Chính phủ, Bộ Y tế và các cơ quan chức năng. Hiệp hội đề xuất nhanh chóng ban hành hướng dẫn rõ ràng, thống nhất quy trình cấp HC theo Nghị định 148/2025/NĐ-CP, nhằm tháo gỡ khó khăn trước mắt và tạo nền tảng pháp lý ổn định cho hoạt động xuất khẩu lâu dài.

Theo VPSA, việc cấp HC không chỉ là yêu cầu bắt buộc trong thông quan hàng hóa mà còn là yếu tố khẳng định chất lượng sản phẩm, giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp. Việc chậm trễ sẽ dẫn đến nguy cơ mất uy tín, giảm sức cạnh tranh và ảnh hưởng đến chiến lược phát triển bền vững của ngành hồ tiêu Việt Nam.

Đáng chú ý, tình trạng đình trệ cấp HC không chỉ xảy ra với hồ tiêu. Trước đó, các mặt hàng như thanh long, hồ tiêu xuất khẩu sang thị trường châu Âu cũng từng bị ách tắc do quy trình cấp chứng thư an toàn thực phẩm thiếu thống nhất giữa ngành nông nghiệp và UBND các địa phương.

Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam trong tháng 7-2025 ước đạt 22.000 tấn, trị giá 143 triệu USD. So với tháng trước, lượng xuất khẩu giảm 5,8% và kim ngạch giảm 9,4%. Tuy nhiên, nếu so với cùng kỳ năm 2024, sản lượng tăng nhẹ 1% và kim ngạch tăng 10,4%.

Tính chung 7 tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã xuất khẩu 145.000 tấn hồ tiêu, thu về gần 991 triệu USD. Dù sản lượng giảm 11,6% so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng kim ngạch lại tăng mạnh tới 29,9%. Sự tăng trưởng này chủ yếu nhờ giá xuất khẩu bình quân cao hơn gần 47%, đạt mức 6.823 USD/tấn.

Những con số này cho thấy nhu cầu thị trường thế giới với hồ tiêu Việt Nam vẫn rất lớn, nhưng nếu các rào cản hành chính không được tháo gỡ kịp thời, ngành hồ tiêu có thể đánh mất lợi thế đang có.

Vướng mắc trong việc cấp HC đang là nút thắt lớn cản trở xuất khẩu hồ tiêu, đặc biệt trong bối cảnh doanh nghiệp đã có đơn hàng nhưng không thể hoàn tất thủ tục. Để đảm bảo quyền lợi doanh nghiệp và duy trì đà tăng trưởng kim ngạch, việc ban hành hướng dẫn cấp HC sớm và đồng bộ là điều cấp thiết.

Giá tiêu trong nước giảm mạnh, lập đáy 4 tháng do lo ngại chính sách thuế Mỹ

Tiêu giảm giá trên diện rộng, thị trường xuất khẩu chững lại

Giá tiêu trong nước lập đỉnh mới, ngành hồ tiêu Việt Nam cần chiến lược dài hơi để giữ đà tăng