Tọa lạc tại phường Thuận Hóa, Huế, chùa Viên Giác đang trở thành điểm đến thu hút đông đảo người dân và du khách sau khi được đại trùng tu quy mô lớn. Không chỉ mang giá trị lịch sử hơn 3 thế kỷ, ngôi chùa còn gây ấn tượng với kiến trúc khác biệt hiếm thấy giữa quần thể chùa cổ tại Cố đô.

Dấu ấn lịch sử từ thời chúa Nguyễn

Theo tài liệu Phật giáo, chùa Viên Giác được thiền sư Liễu Quán xây dựng trong khoảng thời gian từ năm 1722 đến 1742, khi ông tu hành và truyền bá Phật pháp tại vùng đất Phú Xuân xưa. Ban đầu, nơi đây chỉ là một thảo am nhỏ mang tên “Cát Tường”, được vị thiền sư để lại cho các đệ tử kế tục.

Thiền phái do ông sáng lập - dòng Thiền phái Liễu Quán, được xem là một trong những dòng thiền thuần Việt tiêu biểu, hình thành vào đầu thế kỷ XVIII tại Đàng Trong.

Đến thời Minh Mạng, chùa được đại sư Long Hưng trùng hưng, đổi tên thành Viên Giác tự. Năm 1848, công chúa Diên Phước Nguyễn Phước Tĩnh Hảo - con gái vua Thiệu Trị đã phát tâm cúng dường, mở rộng quy mô chùa, góp phần đưa nơi đây trở thành một trong những cổ tự trang nghiêm, có danh tiếng ở Huế.

Tuy nhiên, trải qua biến động lịch sử, đặc biệt sau năm 1945, chùa Viên Giác dần xuống cấp và trở thành một ngôi chùa tư ít người biết đến.  

Năm 2013, ngôi chùa hơn 300 năm tuổi được giao lại cho Giáo hội Phật giáo tỉnh Thừa Thiên Huế quản lý. Hòa thượng Thích Hải Ấn - đời thứ 10 pháp phái Liễu Quán được bổ nhiệm làm trụ trì và đảm nhiệm việc trùng tu chùa tổ.

Công cuộc đại trùng tu bắt đầu khởi công từ tháng 4/2023. Sau hơn 2 năm xây dựng, đến dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, chùa Viên Giác đã cơ bản hoàn thiện và mở cửa đón người dân, du khách đến tham quan, chiêm bái.

Công trình mới được xây dựng khang trang, quy mô lớn hơn nhưng vẫn giữ được tinh thần kiến trúc truyền thống. Đặc biệt, hệ mái ngói liệt - nét đặc trưng của kiến trúc Cố đô Huế được sử dụng xuyên suốt, tạo nên sự hài hòa giữa những giá trị truyền thống và hơi thở kiến trúc đương đại. 

Kiến trúc “vòng tròn” hiếm thấy

Điểm nhấn nổi bật nhất của chùa Viên Giác sau trùng tu chính là hệ thống hành lang được thiết kế theo dạng hình tròn - một kiểu kiến trúc hiếm gặp tại các ngôi chùa ở Huế.

Các công trình trong khuôn viên được kết nối liên hoàn, tạo thành một không gian khép kín nhưng thông thoáng. Hành lang kết hợp giữa tường gạch mộc và gạch men màu vàng, vừa mang vẻ cổ kính, vừa tạo cảm giác hiện đại.

Chánh điện được xây dựng trang nghiêm với hệ thống tượng Phật đầy đủ, là nơi diễn ra các hoạt động lễ bái chính. Phía sau là tòa bảo tháp cao 3 tầng, trong đó tầng 1 là nơi thờ xá lợi và tro cốt, tầng trên lưu giữ nhiều hiện vật quý.

Đáng chú ý, trên tầng cao nhất của bảo tháp đang thờ tượng Phật Thích Ca Mâu Ni bằng gỗ sơn son thếp vàng, được chế tác từ thời nhà Nguyễn. Ngoài ra, chùa còn lưu giữ 5 long vị cổ thờ thiền sư Liễu Quán và các vị kế nhiệm.

Một chi tiết khiến nhiều người tò mò là sự tồn tại của một ngôi mộ cổ trong khuôn viên chùa. Do tấm bia trên bảo tháp đã bị mất, danh tính và niên đại của ngôi mộ này hiện vẫn chưa được xác định.

Bên cạnh đó, chùa còn lưu giữ bức hoành “Viên Giác tự” có từ thời vua Minh Mạng. Hiện vật này đang được đặt tạm tại tầng 2 của bảo tháp.

Điểm đến mới thu hút giới trẻ và phật tử

Dù chưa hoàn thiện toàn bộ, chùa Viên Giác đã nhanh chóng trở thành điểm đến được nhiều người tìm đến. Không gian rộng rãi, nhiều cây xanh cùng kiến trúc độc đáo khiến nơi đây vừa mang vẻ tĩnh lặng của chốn thiền, vừa trở thành địa điểm check-in được yêu thích.

Không chỉ tham quan, người dân còn đến chùa vào các ngày rằm, mùng 1 để lễ Phật, cầu an. Sự kết hợp giữa giá trị tâm linh, lịch sử và kiến trúc đã giúp chùa Viên Giác dần lấy lại vị thế của một ngôi chùa tổ quan trọng tại Huế.

Việc trùng tu chùa Viên Giác không chỉ đơn thuần là phục dựng một công trình kiến trúc, mà còn là hành trình khôi phục một phần di sản văn hóa - tâm linh của vùng đất Cố đô. Từ một thảo am nhỏ mang tên Cát Tường, đến một ngôi cổ tự danh tiếng, rồi rơi vào quên lãng và nay được hồi sinh, chùa Viên Giác là minh chứng sống động cho sự tiếp nối của truyền thống qua nhiều thế hệ.

Với diện mạo mới, ngôi chùa không chỉ là nơi tu tập, chiêm bái mà còn trở thành điểm giao thoa giữa lịch sử, kiến trúc và đời sống đương đại - một điểm đến đáng chú ý trên bản đồ du lịch tâm linh của Huế.