Giải mã nghịch lý ngành thủy sản: Càng siết thuế, lợi nhuận càng tăng?

Cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt khi các quốc gia xuất khẩu thủy sản như Ấn Độ, Indonesia hay Ecuador nâng cao chất lượng, giảm chi phí và tăng sản lượng, tạo áp lực về giá đối với sản phẩm Việt Nam. Ảnh: Thanh Sơn.

Thách thức kép đè nặng doanh nghiệp

Quý 3/2025 đánh dấu sự phục hồi rõ nét của ngành thủy sản Việt Nam, nhưng các doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức đáng kể. Tổng sản lượng thủy sản ước đạt 2.710,9 nghìn tấn, tăng 3,3% so với cùng kỳ, song rào cản về thuế quan, chi phí đầu vào và các quy định quốc tế vẫn tạo áp lực lớn. Thuế đối ứng 20% từ Mỹ, thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp, cùng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chống khai thác IUU từ EU, khiến hoạt động xuất khẩu gặp nhiều khó khăn.

Nếu nghề khai thác cá không được công nhận tương đương theo Đạo luật MMPA từ 1/1/2026, nhiều sản phẩm có nguy cơ bị cấm nhập khẩu, ảnh hưởng trực tiếp đến kim ngạch xuất khẩu hàng trăm triệu USD. Cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt khi các quốc gia xuất khẩu thủy sản như Ấn Độ, Indonesia hay Ecuador nâng cao chất lượng, giảm chi phí và tăng sản lượng, tạo áp lực về giá đối với sản phẩm Việt Nam. Đồng thời, doanh nghiệp chịu tác động mạnh từ chi phí nguyên liệu, thức ăn, logistics và năng lượng tăng cao, chưa kể các rủi ro từ biến đổi khí hậu, dịch bệnh và ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng và chất lượng sản phẩm.

Thực tế tại các doanh nghiệp đầu ngành minh họa rõ bức tranh này. Sao Ta phải gánh gần 193 tỷ đồng thuế đối ứng, bên cạnh 98 tỷ đồng thuế chống bán phá giá và 60 tỷ đồng thuế chống trợ cấp trong 9 tháng đầu năm. Dù vậy, công ty vẫn ghi nhận lợi nhuận sau thuế tăng 6,7%, đạt 251,2 tỷ đồng nhờ doanh số bán hàng tăng 5% và tối ưu hóa chi phí vốn. Vĩnh Hoàn, doanh nghiệp dẫn đầu ngành cá tra, dù doanh thu lũy kế 9 tháng gần tương đương cùng kỳ, nhưng lợi nhuận sau thuế tăng 39%, đạt 1.206 tỷ đồng nhờ quản trị chi phí và đầu tư tài chính hiệu quả. Minh Phú cũng ghi nhận lợi nhuận gộp tăng 56% trong quý 3 dù doanh thu giảm 13%, nhờ tập trung vào các sản phẩm giá trị gia tăng và tối ưu biên lợi nhuận.

Phụ thuộc lớn vào một số thị trường truyền thống như Mỹ, EU và Trung Quốc khiến doanh nghiệp dễ bị ảnh hưởng bởi biến động chính sách thương mại, tỷ giá, chi phí logistics và rủi ro phi thuế quan. Biến đổi khí hậu, hiện tượng thời tiết cực đoan và ô nhiễm môi trường tác động trực tiếp tới năng suất nuôi trồng và chất lượng nguyên liệu, đồng thời làm gia tăng nguy cơ dịch bệnh. Chi phí năng lượng, vận chuyển, thức ăn và con giống tăng cao cũng gây áp lực lên biên lợi nhuận. Sự tồn tại song song của rủi ro và cơ hội tạo nên nghịch lý: ngành chịu nhiều áp lực nhưng vẫn ghi nhận lợi nhuận tăng trưởng mạnh, đặt ra câu hỏi về chiến lược quản trị chi phí, tối ưu sản xuất và khai thác giá trị gia tăng của doanh nghiệp.

Chiến lược bứt phá trong bối cảnh thách thức

Ngành thủy sản Việt Nam vừa duy trì kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng, vừa tạo lợi nhuận ổn định ngay trong bối cảnh thuế quan và chi phí leo thang, giải mã phần nào nghịch lý “càng bị siết thuế, lợi nhuận càng tăng”.. Ảnh: TTXVN

Để vượt qua áp lực từ thuế quan, chi phí và cạnh tranh, các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam triển khai nhiều chiến lược đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh và giá trị gia tăng. Việc tối ưu chi phí đầu vào và quản trị sản xuất đóng vai trò then chốt. Sao Ta ghi nhận doanh thu thuần quý 3 tăng 5%, nhưng nhờ giá vốn chỉ tăng nhẹ, lợi nhuận gộp tăng 36%. Vĩnh Hoàn tối ưu chi phí tài chính, giảm 73% chi phí vay, đồng thời trích lập dự phòng hợp lý cho hàng tồn kho, giúp lợi nhuận sau thuế quý 3 tăng gần 34%. Minh Phú tập trung sản xuất các sản phẩm giá trị gia tăng, nâng biên lợi nhuận gộp từ 8,85% lên 15,8%, dù doanh thu giảm.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp tận dụng cơ hội từ thị trường mới và các hiệp định thương mại tự do. Ngoài thị trường truyền thống, xuất khẩu sang ASEAN, Trung Đông, Nam Mỹ và khối CPTPP được đẩy mạnh. Xu hướng tiêu dùng thực phẩm chế biến sẵn, giàu dinh dưỡng tại các thị trường này tăng nhanh, giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị gia tăng, giảm cạnh tranh thuần túy về giá. Khai thác CPTPP, EVFTA, RCEP không chỉ mở rộng thị trường mà còn giảm thiểu rủi ro khi Mỹ và EU siết chặt rào cản kỹ thuật.

Quản trị tài chính hiệu quả và cơ cấu đầu tư thông minh cũng là điểm sáng. Vĩnh Hoàn tăng gấp đôi doanh thu tài chính quý 3 nhờ lãi tiền gửi và đầu tư ngắn hạn, trong khi nợ vay giảm mạnh. Sao Ta tăng doanh thu tài chính lên 121,6 tỷ đồng nhờ lãi tiền gửi và chênh lệch tỷ giá. Duy trì lượng tiền và dự trữ tài chính ổn định giúp doanh nghiệp linh hoạt trong thanh toán thuế, chi phí và đầu tư sản xuất, giảm áp lực nợ vay và chi phí lãi suất. Ngoài ra, doanh nghiệp chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển chuỗi giá trị bền vững và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Sản xuất theo hướng “xanh – sạch – truy xuất nguồn gốc” vừa tăng giá trị gia tăng, vừa cải thiện uy tín thương hiệu tại các thị trường khó tính. Các sản phẩm chế biến sẵn, tiện lợi, giàu dinh dưỡng được phát triển để khai thác mùa cao điểm quý 4, tận dụng hiệp định thương mại và thị hiếu toàn cầu. Đồng thời, ứng dụng công nghệ trong nuôi trồng, chế biến và truy xuất nguồn gốc giúp nâng cao năng suất, giảm lãng phí, cải thiện hiệu quả chi phí và tăng biên lợi nhuận. Nhờ những chiến lược này, ngành thủy sản Việt Nam vừa duy trì kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng, vừa tạo lợi nhuận ổn định ngay trong bối cảnh thuế quan và chi phí leo thang, giải mã phần nào nghịch lý “càng bị siết thuế, lợi nhuận càng tăng”.

Từ ưu đãi thuế quan đến ưu thế niềm tin: Hành trình mới của nông sản Việt

Từ vườn hữu cơ đến siêu thị Mỹ: Hành trình xanh của vú sữa Việt

Xuất khẩu nông sản lập kỷ lục: Đạt hơn 58 tỷ USD sau 10 tháng

Sản phẩm OCOP khẳng định giá trị trong kinh tế nông nghiệp

Phát huy tiềm năng vùng núi, phát triển kinh tế lâm - nông nghiệp và dịch vụ