Bối cảnh bất ổn và sự cần thiết phải đa dạng hóa nguồn cung

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình kinh doanh xăng dầu trên thế giới và tại Việt Nam. Cụ thể, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa khiến khoảng 20 triệu thùng dầu thô mỗi ngày từ khu vực Trung Đông không thể vận chuyển đến các nhà máy lọc dầu, nhất là tại châu Á. Hậu quả là nhiều nhà máy lọc dầu trong khu vực phải cắt giảm công suất, sử dụng nguồn dự trữ dầu thô và hạn chế xuất khẩu sản phẩm xăng dầu, khiến giá nhiên liệu tiếp tục bị đẩy lên cao, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung.

Tại thị trường trong nước, hiện nguồn xăng dầu nhập khẩu chủ yếu từ ASEAN và Hàn Quốc với mức thuế đa phần là 0% theo các cam kết FTA. Tuy nhiên, trong bối cảnh chung của thế giới, việc mua xăng thành phẩm từ hai khu vực này cũng có thể gặp khó khăn. Nếu tiếp tục duy trì tình trạng trên, nguồn cung nội địa có thể gặp trở ngại, gây bất lợi cho Việt Nam trong việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Do đó, Bộ Tài chính cho biết đang xây dựng nghị định sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với một số mặt hàng xăng dầu, nguyên liệu sản xuất xăng dầu tại Biểu thuế ban hành kèm theo Nghị định số 26/2023/NĐ-CP của Chính phủ. Mục đích nhằm bảo đảm cân đối nhu cầu sử dụng năng lượng trước mắt với dự trữ lâu dài, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế “hai con số”.

Chi tiết mức giảm thuế và lộ trình áp dụng để bình ổn giá

Trên cơ sở đề xuất của Bộ Công Thương, dự thảo Nghị định đưa ra giải pháp điều chỉnh mức thuế nhập khẩu MFN đối với mặt hàng xăng dầu xuống 0%, với thời gian áp dụng dự kiến đến ngày 30/4/2026. Cụ thể, đề xuất giảm thuế suất MFN từ 10% xuống 0% đối với xăng động cơ không pha chì (các mã HS 2710.12.21; 2710.12.22; 2710.12.24; 2710.12.25) và các nguyên liệu pha chế xăng như naphtha, reformate (mã HS 2710.12.80). Thuế nhập khẩu MFN cũng được đề xuất giảm từ 7% xuống 0% đối với các mặt hàng nhiên liệu diesel, dầu nhiên liệu, nhiên liệu động cơ máy bay và kerosene. Ngoài ra, một số nguyên liệu hóa dầu khác như xylen, condensate, P-xylen sẽ giảm thuế từ 3% xuống 0%, còn hydrocarbon mạch vòng loại khác giảm từ 2% xuống 0%.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh giá bán lẻ xăng dầu trong nước vừa được điều chỉnh tăng mạnh vào ngày 7/3. Cụ thể: xăng E5RON92 không cao hơn 25.226 đồng/lít; xăng RON95-III không cao hơn 27.047 đồng/lít; dầu diesel 0.05S không cao hơn 30.239 đồng/lít; dầu hỏa không cao hơn 35.091 đồng/lít và dầu mazut không cao hơn 21.327 đồng/kg. Tính từ đầu năm 2026 đến nay, giá xăng dầu trong nước đã trải qua 11 phiên điều chỉnh; trong đó xăng RON95 và E5RON92 đều có 7 lần tăng và 4 lần giảm, riêng dầu diesel có tới 9 lần tăng.

Theo tính toán của cơ quan soạn thảo, việc áp dụng mức thuế mới có thể khiến ngân sách nhà nước giảm thu khoảng 1.024 tỷ đồng (tính theo kim ngạch nhập khẩu năm 2025). Dự thảo Nghị định được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn và dự kiến sẽ có hiệu lực ngay từ ngày ký. Trường hợp cần kéo dài thời gian áp dụng sau ngày 30/4/2026, Bộ Công Thương sẽ có ý kiến đề xuất để Bộ Tài chính tổng hợp, trình Chính phủ xem xét quyết định.