Hiệu quả đột phá từ các mô hình thí điểm

Báo cáo về chặng đường hơn hai năm qua, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam cho biết, diện tích canh tác vùng chuyên canh lúa chất lượng cao tại Đồng bằng sông Cửu Long đã đạt 354.839ha. Con số này tương đương 197% kế hoạch đề ra so với mục tiêu ban đầu là 180.000ha.

Sự thành công của đề án thể hiện rõ nét qua các chỉ số kỹ thuật tại những mô hình thí điểm. Cụ thể, lượng giống gieo sạ đã giảm khoảng 45%, phân bón giảm 30% và số lần phun thuốc bảo vệ thực vật cũng giảm từ 2-3 lần mỗi vụ. Nhờ áp dụng kỹ thuật rút nước định kỳ, lượng nước tưới giảm 20% trong khi năng suất lại tăng khoảng 12%.

Về mặt kinh tế và môi trường, mỗi héc-ta lúa giúp nông dân tăng thêm khoảng 6 triệu đồng lợi nhuận và giảm phát thải từ 3-4 tấn CO2. Đặc biệt, kinh tế tuần hoàn được thúc đẩy khi 70% lượng rơm rạ vụ Đông Xuân đã được thu gom để trồng nấm hoặc làm phân bón thay vì đốt bỏ gây ô nhiễm. Hiện tại, nhãn hiệu "Gạo Việt xanh phát thải thấp" đã được cấp cho hơn 18.000ha, trong đó 500 tấn gạo đầu tiên đã chinh phục thành công thị trường Nhật Bản.

Đẩy mạnh cơ giới hóa và liên kết chuỗi giá trị

Điểm sáng của đề án chính là việc chuyển đổi tư duy sản xuất lúa gạo theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Đến nay, 100% diện tích làm đất, thu hoạch và gieo sạ tại các mô hình thí điểm đã được cơ giới hóa hoàn toàn bằng máy cấy, máy sạ cụm hoặc thiết bị bay không người lái (drone). Việc bón phân bằng máy đạt hơn 40% và phun thuốc bằng thiết bị cơ giới chiếm tới 90%.

Sức mạnh liên kết cũng được củng cố với sự tham gia của 1.129 hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác và hơn 210 doanh nghiệp. Trong đó, có 102 doanh nghiệp trực tiếp ký kết tiêu thụ sản phẩm. Đáng chú ý, 100% nông dân tham gia đề án đều hoạt động thông qua tổ chức kinh tế tập thể, tạo nên một hệ sinh thái sản xuất chặt chẽ. Sự đồng hành của các tổ chức quốc tế về kỹ thuật và tín dụng đã tạo nền tảng vững chắc để gạo Việt "cất cánh" sang các thị trường khó tính như EU, Hàn Quốc, Singapore, Canada...

Chiến lược nâng tầm thương hiệu gạo Việt xanh

Theo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tái định hình ngành hàng lúa gạo theo hướng hiện đại và trách nhiệm. Những kết quả vừa qua không chỉ nâng cao giá trị hạt gạo mà còn hiện thực hóa cam kết của Việt Nam tại COP26 về mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Tuy nhiên, lãnh đạo Bộ cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức như: hạ tầng thủy lợi nội đồng chưa đồng bộ, năng lực quản trị của một số HTX còn hạn chế và nguồn lực tài chính xanh cần được khơi thông mạnh mẽ hơn. Trong giai đoạn 2026-2030, ngành nông nghiệp sẽ mở rộng thêm 820.000ha để hoàn thành mục tiêu 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao.

Để đạt được lộ trình này, Bộ trưởng Trần Đức Thắng đề nghị Bộ Tài chính sớm hoàn thiện thủ tục vay vốn IBRD từ World Bank cho các dự án hạ tầng kỹ thuật. Ngân hàng Nhà nước cần chỉ đạo các tổ chức tín dụng ưu tiên nguồn vốn ưu đãi cho doanh nghiệp và nông dân. Đồng thời, các địa phương phải chủ động kinh phí, nâng cấp hệ thống tưới tiết kiệm (AWD) và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để xây dựng một nền nông nghiệp xanh, giúp nông dân giàu có và nông thôn văn minh.