Ông Piolito Salgan đã lái xe jeepney tại Manila suốt 27 năm, mỗi ngày chở hàng trăm hành khách trên một trong những phương tiện giao thông công cộng mang tính biểu tượng của Philippines. Tuy nhiên, khi chiến sự tại Iran đẩy giá nhiên liệu lên mức kỷ lục, ông đang cân nhắc việc bỏ nghề.

Giá dầu diesel tại Philippines đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi chiến sự bùng phát, lên khoảng 150 peso/lít (66.000 đồng/lít) - một trong những mức tăng mạnh nhất châu Á. Điều này khiến lợi nhuận của các tài xế jeepney, phương tiện giao thông chính tại một trong những thành phố đông đúc nhất thế giới, bị bào mòn nghiêm trọng. Thu nhập của ông Salgan đã giảm gần một nửa, còn khoảng 900 peso mỗi ngày.

“Tôi sẽ nghỉ khi giá diesel chạm mốc 200 peso… Tôi sẽ phụ vợ bán bánh mì và đồ ăn trước nhà”, người đàn ông 47 tuổi chia sẻ khi đang mắc kẹt trong giờ cao điểm. Đáng chú ý, ông Salgan chỉ là một trong hàng triệu người đang chịu tác động trực tiếp từ cú sốc dầu mỏ do cuộc chiến kéo dài sáu tuần tại Iran gây ra.

Philippines đặc biệt dễ tổn thương khi gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn dầu từ Trung Đông, đồng thời không áp trần giá trong nước cũng như không có trợ cấp nhiên liệu.

Khủng hoảng buộc Chính phủ thay đổi chính sách

Chính phủ Philippines đã ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng, lần đầu tiên sau 5 năm mua lại dầu từ Nga, đồng thời triển khai hàng loạt biện pháp phân bổ nhiên liệu. Tuy nhiên, các nhà kinh tế cảnh báo những động thái này có thể gây áp lực lên nền kinh tế vốn đã suy yếu, với tăng trưởng chỉ đạt 4,4% trong năm ngoái - mức thấp nhất kể từ đại dịch Covid-19.

Cuộc khủng hoảng năng lượng tại Philippines phản ánh tình cảnh chung của nhiều quốc gia nghèo, phụ thuộc nhập khẩu, khi phải gánh chịu hậu quả nặng nề từ xung đột Trung Đông, sau khi Iran phong tỏa các tuyến vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz.

Dù Tehran tuyên bố sẽ cho phép “lưu thông an toàn” trong thời gian ngừng bắn kéo dài hai tuần, giới quan sát vẫn nghi ngờ khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài giữa Mỹ và Iran.

Một số ý kiến kêu gọi quốc hữu hóa hoàn toàn ngành dầu khí - vốn đã được tư nhân hóa từ thập niên 1990 - hoặc để nhà nước tiếp quản Petron, doanh nghiệp vận hành nhà máy lọc dầu duy nhất của Philippines và cung cấp hơn 30% nhiên liệu. “Nếu làm vậy, Chính phủ có thể kiểm soát giá tốt hơn và bán nhiên liệu rẻ hơn cho người dân”, ông Mody Floranda, Chủ tịch hiệp hội vận tải Piston, cho biết. Theo ông, gần 10% tài xế jeepney đã phải bỏ nghề vì giá nhiên liệu tăng cao.

Ông Ramon S. Ang, CEO của Petron và tập đoàn mẹ San Miguel, cho biết sẵn sàng thảo luận về khả năng quốc hữu hóa nếu Chính phủ cho rằng điều đó phục vụ lợi ích người dân tốt hơn. “Chính phủ cần tham gia sâu hơn. Nếu giá nhiên liệu tiếp tục tăng, nền kinh tế có thể sớm đình trệ”, ông Noel Baga, đại diện Trung tâm Nghiên cứu và Chính sách Năng lượng, nhận định. 

Nguy cơ khủng hoảng chi phí sinh hoạt

Philippines vốn đã đối mặt với tỷ lệ thất nghiệp gia tăng và một trong những mức nghèo đói cao nhất Đông Nam Á. “Chúng ta vốn đã ở trong tình trạng khó khăn trước khi khủng hoảng xảy ra. Hiện tại, đất nước đang đứng trước nguy cơ một cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt nghiêm trọng”, một chuyên gia nhận định. 

Trên khắp cả nước, tác động của cuộc khủng hoảng năng lượng đã bắt đầu lan rộng. Trong dịp lễ Phục sinh - thời điểm nhiều người Philippines trở về quê - năm nay, không ít người đã chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng thay vì tự lái xe, thậm chí hủy bỏ kế hoạch di chuyển. Nhiều nhà hàng buộc phải rút ngắn giờ hoạt động, trong khi một tài xế giao đồ ăn cho biết anh đã phải cắt giảm thịt trong khẩu phần, chuyển sang các loại rau rẻ hơn để tiết kiệm chi phí.

Về phần mình, ông Salgan đã giảm tiền tiêu vặt cho các con và hủy bỏ những buổi ăn tối gia đình hằng tuần. Tuy vậy, những biện pháp này có thể vẫn chưa đủ. “Tôi hy vọng sẽ nhận được thêm hỗ trợ tiền mặt từ Chính phủ. Chính phủ cần kiểm soát giá nhiên liệu, vì giá vẫn đang không ngừng tăng”, ông nói.