Đánh thức tiềm năng chuỗi giá trị nông sản

Mới đây, UBND tỉnh Gia Lai phối hợp với Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam (VCCA) tổ chức Hội thảo “Nông sản Việt: Từ trang trại lên bàn ăn thế giới”. Với thông điệp “Chuẩn hóa giá trị - Kể câu chuyện Việt - Kiến tạo hệ sinh thái nông nghiệp, ẩm thực và du lịch tuần hoàn”, chương trình hướng tới nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị cho người sản xuất trong chuỗi cung ứng.

Việt Nam có nền nông nghiệp giàu tiềm năng với sản phẩm đặc trưng phong phú, gắn liền với điều kiện tự nhiên và bản sắc vùng miền. Tuy nhiên, việc chuẩn hóa chất lượng, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường vẫn là những vấn đề cần giải quyết. Giá trị nông sản còn có thể gia tăng thông qua phát triển sản phẩm ẩm thực, câu chuyện văn hóa và trải nghiệm du lịch.

Phát biểu khai mạc, bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai nhấn mạnh: “Một sản phẩm nông nghiệp khi được kết hợp với nghệ thuật chế biến, sự sáng tạo của người đầu bếp và câu chuyện về vùng đất, con người nơi sản phẩm được tạo ra sẽ có thêm cơ hội nâng cao giá trị, mở rộng thị trường và tiếp cận người tiêu dùng trên thế giới. Đây cũng chính là ý nghĩa của chủ đề, đó là đưa nông sản Việt không chỉ đi xa hơn về thị trường, mà còn vươn cao hơn về giá trị, thương hiệu và bản sắc văn hóa. Gia Lai là vùng đất hội tụ những giá trị đặc sắc của đại ngàn Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ, sở hữu nguồn tài nguyên nông nghiệp phong phú, hệ sinh thái đa dạng cùng kho tàng văn hóa, ẩm thực giàu bản sắc”.

Từ cà phê, hồ tiêu, rau củ, trái cây của vùng cao nguyên đến dừa, thủy hải sản và các sản vật vùng đồng bằng, ven biển, bà Nguyễn Thị Thanh Lịch nhận định, Gia Lai có nhiều tiềm năng phát triển chuỗi giá trị liên kết giữa nông nghiệp, chế biến, ẩm thực và du lịch. Mỗi sản vật, món ăn truyền thống còn chứa đựng những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán và đời sống cộng đồng, tạo nguồn lực để tỉnh phát triển du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng và du lịch ẩm thực. Mục tiêu không chỉ là đưa sản phẩm ra thị trường mà còn đưa vào hành trình trải nghiệm của du khách và bàn ăn của người tiêu dùng trong nước, quốc tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai mong muốn có sự phối hợp chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp sản xuất, chế biến, đầu bếp, nhà hàng, khách sạn, doanh nghiệp du lịch, nhà phân phối và cơ quan quản lý nhằm nâng cao sức cạnh tranh, bảo đảm lợi ích hài hòa. Theo bà, những câu chuyện lịch sử, văn hóa và đời sống gắn với sản vật địa phương sẽ góp phần gia tăng trải nghiệm cho du khách, tạo sức hấp dẫn cho du lịch và đưa sản phẩm đến với người tiêu dùng trong nước, quốc tế.

Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan chia sẻ: “Từ trang trại lên bàn ăn thế giới”, vì vậy còn là hành trình đưa giá trị vùng đất đến gần người tiêu dùng. Nếu chỉ hỏi một mùa vụ thu hoạch bao nhiêu, bán được giá nào, sẽ còn nhiều giá trị nằm lại ngoài cánh đồng. Cần hỏi thêm, mùa vụ ấy đã tạo ra bao nhiêu cơ hội việc làm, bao nhiêu trải nghiệm đáng nhớ và bao nhiêu mối quan hệ bền lâu với khách hàng”.

Giải pháp kiến tạo hệ sinh thái tuần hoàn

Trong tham luận “Từ một mùa vụ đến một miền thương nhớ”, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan chia sẻ: Ở một gia đình làm nông, người lớn tuổi có tri thức chọn giống, chăm cây, nấu món truyền thống. Người trẻ có thể biết chụp ảnh, dựng video, bán hàng trực tuyến, thiết kế trải nghiệm. Người phụ nữ giữ công thức món ăn có thể được kết nối với đầu bếp, trường nghề, cơ sở chế biến. Một nghệ nhân có thể hướng dẫn lớp trẻ tìm hiểu nghề, nhưng phải được ghi nhận và trả công xứng đáng.

Theo ông Lê Minh Hoan, chính quyền xã cùng hội quán, hợp tác xã, trường học và doanh nghiệp có thể nhận diện năng lực từng hộ: ai có món ăn ngon, ai giỏi nghề thủ công, ai kể chuyện hay, ai có khu vườn phù hợp trải nghiệm, ai muốn học kỹ năng mới. Sau đó, tổ chức các lớp học ngắn, nhóm cùng làm, hoạt động thử sản phẩm và kết nối người mua thật. Mục tiêu không phải biến mọi gia đình thành một công ty nhỏ, mà là giúp mỗi người nhận ra điều mình biết, điều mình yêu và cơ hội đóng góp vào sinh kế chung. Khi những hạt nhân ấy liên kết, sức mạnh mềm sẽ hiện diện trong cuộc sống hằng ngày.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam cho biết, ẩm thực là ngôn ngữ dễ hiểu nhất để Việt Nam kể câu chuyện của mình với thế giới và nông sản là những chữ cái đầu tiên của ngôn ngữ đó. Một hạt cà phê, một trái chanh dây, một bát phở hay một bữa cơm của người dân đều mang theo đất, nước, con người và ký ức. Khi biết kể, biết tổ chức và biết phục vụ, những giá trị ấy trở thành sản phẩm du lịch, đơn hàng và thu nhập của người dân.

Về lý do lựa chọn Gia Lai, ông Nguyễn Quốc Kỳ cho biết: “Chúng tôi chọn Gia Lai vì nơi này có đủ những điều kiện để thử một mô hình. ‘Đại ngàn chạm biển xanh’ không chỉ là chủ đề của Năm Du lịch quốc gia 2026, mà còn là một câu chuyện ẩm thực trọn vẹn từ cao nguyên đến duyên hải, từ vùng nguyên liệu đến bàn ăn, từ bản sắc của các cộng đồng đến những cuộc gặp gỡ với du khách”.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, tỉnh Gia Lai đón 8,75 triệu lượt khách, tăng 19%, hướng tới mục tiêu 15 triệu lượt cả năm. Trong 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu vượt 2,3 tỷ USD, riêng cà phê đạt khoảng 976 triệu USD, chiếm hơn 41%. Năm 2025, tỉnh đón khoảng 125.000 lượt khách quốc tế, trong khi mục tiêu năm 2030 là một triệu lượt, gấp tám lần. Trong hệ sinh thái đó, Hiệp hội không sản xuất nông sản, không điều hành tour và không làm phim. “Giá trị riêng của chúng tôi là kết nối những người làm ra các khâu đó và giữ cho câu chuyện ẩm thực được kể đúng, kể thật”, ông Nguyễn Quốc Kỳ chia sẻ.

Ông cho hay, sau chuỗi hội thảo này, Hiệp hội sẽ làm ba việc: Một là kết nối nghệ nhân, đầu bếp, doanh nghiệp và nhà sáng tạo với địa phương để các đề xuất có người nhận việc; hai là cùng tỉnh xây dựng bộ tư liệu có nguồn về món ăn, nguyên liệu và nghề truyền thống tiêu biểu của Gia Lai; ba là tổng hợp các kiến nghị, gửi đến cơ quan có thẩm quyền và theo dõi việc thực hiện.