Từ khủng hoảng dịch tễ đến khủng hoảng niềm tin: Vết xe đổ lặp lại?

Dịch tả lợn châu Phi lan rộng ra 30/34 tỉnh, thành phố. Ảnh: Nguyễn Ngọc

So với các đợt dịch lớn trước đây, công tác phòng chống DTLCP trong năm 2025 đã có nhiều tiến bộ vượt bậc. Tuy nhiên, khi các ổ dịch được ghi nhận tại một số tỉnh phía Bắc và Tây Nguyên, những con số thiệt hại về kinh tế vẫn là điều không thể tránh khỏi. Nhưng con số đáng báo động hơn không nằm ở số lợn tiêu hủy, mà ở tốc độ sụt giảm niềm tin của thị trường.

Anh Trần Văn Hưng, một chủ trang trại tại Lạng Sơn, đã phải thốt lên trong một bài phỏng vấn hồi tháng 4/2025: "Trang trại của tôi vẫn an toàn tuyệt đối, áp dụng nghiêm ngặt các biện pháp an toàn sinh học. Nhưng cứ nghe tin có dịch ở nơi khác là thương lái lại vin vào cớ đó để ép giá. Họ nói người dân ở thành phố giờ kén chọn lắm, sợ không dám mua. Nuôi được con lợn đã khó, bán được nó đúng giá còn khó hơn."

Phát biểu này cho thấy một nghịch lý đau xót của ngành chăn nuôi 2025: trình độ kỹ thuật và an toàn sinh học tại các trang trại ngày càng cao, nhưng người nông dân lại càng dễ bị tổn thương bởi các yếu tố phi kỹ thuật, đặc biệt là tâm lý thị trường bị dẫn dắt bởi thông tin. Họ làm chủ được con vi-rút trong chuồng, nhưng lại bất lực trước "con vi-rút tin đồn" lan truyền trên không gian mạng. Sự sụt giảm giá thịt lợn không chỉ ảnh hưởng đến người chăn nuôi, nó còn tạo ra hiệu ứng gợn sóng, tác động đến các doanh nghiệp cung ứng thức ăn chăn nuôi, ngành vận tải và sự ổn định của cả chuỗi cung ứng thực phẩm.

Tái định hình \'Lòng tin số\': Giải pháp nào cho năm 2025?

Việc áp dụng mã QR truy xuất nguồn gốc không còn là một lựa chọn marketing, nó là một cam kết sống còn.

Nhận thức rõ "lỗ hổng niềm tin" này, chiến lược ứng phó của các cơ quan quản lý trong năm 2025 đã có sự thay đổi mang tính chiều sâu. Thay vì chỉ bị động xử lý các ổ dịch, nhà chức trách đã chủ động hơn trong việc "xây dựng các pháo đài thông tin". Phát biểu tại một hội nghị ngành chăn nuôi vào tháng 5/2025, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến đã phân tích: "Chúng ta phải truyền thông một cách cân bằng và có trách nhiệm. Bên cạnh việc công khai, minh bạch các vùng dịch, phải làm nổi bật các chuỗi sản xuất an toàn, các sản phẩm có truy xuất nguồn gốc. Phải xem việc cung cấp thông tin sạch cũng quan trọng như việc sản xuất thực phẩm sạch."

Quan điểm này cho thấy sự dịch chuyển từ tư duy "chống dịch" sang "quản trị khủng hoảng", trong đó quản trị thông tin được xem là một cấu phần không thể tách rời. "Pháo đài thông tin" này được xây dựng bởi hai trụ cột chính: sự minh bạch từ cơ quan quản lý và sự cam kết từ doanh nghiệp.

Nhiều doanh nghiệp lớn đã xem đây là cơ hội để khẳng định vị thế thương hiệu. Đại diện một tập đoàn thực phẩm đã chia sẻ trong một diễn đàn về chuyển đổi số nông nghiệp: "Trong bối cảnh \'nhiễu\' thông tin, người tiêu dùng sẽ tìm về những gì họ có thể kiểm chứng được. Việc áp dụng mã QR truy xuất nguồn gốc không còn là một lựa chọn marketing, nó là một cam kết sống còn. Người tiêu dùng ngày nay không chỉ mua thịt lợn, họ mua sự an tâm có thể xác thực được. Minh bạch dữ liệu chính là đồng tiền giá trị nhất trong nền kinh tế tiêu dùng hiện đại."

Rõ ràng, cuộc chiến với DTLCP và dư chấn của nó trong năm 2025 đã vượt ra ngoài phạm vi một trang trại hay một địa phương. Nó cho thấy thách thức lớn nhất của nông nghiệp Việt Nam không chỉ là sản xuất ra sản phẩm an toàn, mà còn phải xây dựng được một hệ sinh thái thông tin đủ mạnh để bảo vệ giá trị của sản phẩm đó trên thị trường. Và trong hệ sinh thái ấy, mỗi người tiêu dùng với cái click "chia sẻ" hay "bỏ qua" một tin tức, đều có vai trò quyết định.

Giá heo hơi lao dốc do dịch tái bùng phát

Dịch tả lợn châu Phi nguy hiểm thế nào với sức khỏe con người?

Kiểm soát dịch tả lợn: Từ hộ nhỏ lẻ đến chuỗi an toàn