Lộ trình và phương thức thực hiện nghĩa vụ tái chế

Theo dự thảo nghị định chi tiết, tỷ lệ tái chế bắt buộc đối với pin xe điện, bao gồm pin sử dụng công nghệ Lithium và Nickel-Metal Hydrid (NiMH), được đề xuất ở mức 8% trên tổng số lượng sản phẩm bán ra thị trường trong giai đoạn ba năm từ 2029 đến 2031. Sau chu kỳ này, từ năm 2032, tỷ lệ bắt buộc sẽ được nâng lên mức 15%. Đây là một bước tiến đáng kể so với quy định hiện hành, vốn đang đặt tỷ lệ tái chế cho nhóm sản phẩm này ở mức 0%.

Để đáp ứng quy định, các doanh nghiệp có thể thực hiện tái chế thông qua nhiều phương pháp như tháo dỡ, phân loại và thu hồi các vật liệu cốt lõi bao gồm nhựa, lithium hoặc các kim loại khác. Trong trường hợp hạ tầng trong nước chưa đáp ứng được, doanh nghiệp hoàn toàn có thể chọn giải pháp xuất khẩu sản phẩm đã qua sử dụng ra nước ngoài để thực hiện tái chế.

Đáng chú ý, cơ quan soạn thảo đã đề xuất bãi bỏ hình thức đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để thực hiện trách nhiệm tái chế (EPR). Theo cơ quan thẩm tra của Quốc hội, việc loại bỏ hình thức đóng tiền này nhằm thúc đẩy việc thiết lập một hệ thống thu gom và tái chế thực chất, đồng thời phù hợp hơn với nguyên tắc cốt lõi "người gây ô nhiễm phải trả tiền".

Tháo gỡ khó khăn về hạ tầng trong giai đoạn chuyển tiếp

Trong quá trình lấy ý kiến, nhiều hiệp hội doanh nghiệp, tiêu biểu như Hiệp hội các Nhà sản xuất Xe máy Việt Nam (VAMM) và Hiệp hội các Nhà sản xuất ôtô (VAMA), đã bày tỏ sự lo ngại về tính khả thi của tỷ lệ tái chế mới. Nguyên nhân chính là do hệ thống hạ tầng và công nghệ tái chế trong nước hiện nay chưa đủ khả năng thu hồi các khoáng sản quý như lithium và nickel. Điều này đẩy doanh nghiệp vào thế khó khi vừa không thể tự thu hồi sản phẩm thải bỏ, vừa thiếu vắng đối tác tái chế đủ năng lực. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị cần có lộ trình chuyển tiếp phù hợp từ 2 đến 5 năm do hạ tầng công nghệ chưa sẵn sàng.

Tiếp thu những vướng mắc này, cơ quan chủ trì soạn thảo đã linh hoạt đề xuất cơ chế chuyển tiếp đối với nghĩa vụ tái chế. Cụ thể, nếu trong năm 2029 doanh nghiệp không đạt đủ tỷ lệ tái chế 8%, họ được phép chuyển phần khối lượng chưa hoàn thành sang các năm tiếp theo để thực hiện, với thời hạn gia hạn tối đa là 5 năm. Doanh nghiệp cũng được tạo điều kiện xuất khẩu pin sang nước thứ ba để xử lý trong giai đoạn chuyển tiếp, trước khi phải thực hiện toàn vẹn nghĩa vụ tái chế dự kiến từ năm 2033.

Trong quá trình triển khai, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp - Môi trường sẽ có trách nhiệm rà soát, tổng hợp và báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, điều chỉnh tỷ lệ tái chế này cho phù hợp với thực tiễn. Ngoài ra, cơ quan thẩm tra cũng đề nghị nghiên cứu việc cho phép tự động bù trừ nghĩa vụ tái chế giữa các dòng sản phẩm trong cùng một nhóm nhằm tối ưu chi phí vận hành cho doanh nghiệp.

Hướng tới tái sử dụng và kéo dài vòng đời pin

Song song với giải pháp tái chế, Hiệp hội Thương mại Mỹ (AmCham) tại Việt Nam đã đóng góp đề xuất bổ sung các chính sách khuyến khích tái sử dụng pin sạc xe điện. Pin xe điện là một sản phẩm mang tính đặc thù cao; ngay cả khi dung lượng suy giảm và không còn phù hợp để ứng dụng trên phương tiện, chúng vẫn hoàn toàn có thể được chuyển đổi công năng thành các thiết bị lưu trữ năng lượng.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp kéo dài vòng đời của sản phẩm, giảm thiểu lượng rác thải ra môi trường mà còn đồng điệu với xu hướng xử lý đang được áp dụng tại các quốc gia tiên tiến như Mỹ, Nhật Bản, châu Âu và Trung Quốc. Phản hồi về đề xuất này, cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu các trường hợp đặc thù để quy định chi tiết trong nghị định hướng dẫn thi hành.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Hội nghị đại biểu Quốc hội chuyên trách cho ý kiến, dự kiến sẽ chính thức trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ hai diễn ra vào tháng 10 tới.