Công chúa của Việt Nam hy sinh thân mình cản bước giặc: Cuộc đời nhiều bí ẩn, bị lịch sử lãng quên
Trong lịch sử Việt Nam, nhiều công chúa được biết đến với những câu chuyện rõ ràng về thân thế và cuộc đời nhưng An Tư lại là một trường hợp đặc biệt.
Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, công chúa An Tư là con gái út của Trần Thánh Tông và là em ruột của Trần Nhân Tông. Đến nay vẫn không xác định được chính xác năm sinh cũng như năm mất của bà.
Bối cảnh lịch sử gắn với công chúa An Tư diễn ra vào thời kỳ nhà Trần phải đối mặt với nguy cơ xâm lược từ đế chế Nguyên. Vua Nguyên Hốt Tất Liệt từng cử sứ sang yêu cầu triều Trần thần phục, buộc vua phải sang chầu hoặc nộp cống phẩm, hiền tài và thợ giỏi. Trước những yêu sách mang tính áp đặt này, triều đình nhà Trần kiên quyết không chấp nhận, dẫn đến việc quân Nguyên phát động chiến tranh xâm lược.
Năm 1285, Thoát Hoan được cử chỉ huy đại quân tiến vào Đại Việt, đánh tới Gia Lâm và uy hiếp kinh thành Thăng Long. Trước tình thế cấp bách, hai vua nhà Trần là Thượng hoàng Trần Thái Tông và vua Trần Nhân Tông phải thực hiện kế hoạch rút lui chiến lược bằng đường thủy để bảo toàn lực lượng. Dù bố trí thuyền nghi binh nhằm đánh lạc hướng đối phương nhưng quân Nguyên vẫn truy đuổi gắt gao.
Ngày 9/3/1285, quân thủy của nhà Nguyên bao vây khu vực Tam Trĩ, khiến tình hình trở nên hết sức nguy cấp. Cùng thời điểm, danh tướng Trần Bình Trọng anh dũng hy sinh tại bờ sông Thiên Mạc. Trước sức ép lớn từ đối phương, một số thành viên hoàng tộc như Trần Ích Tắc đã đầu hàng giặc. Triều đình nhà Trần tìm cách kéo dài thời gian bằng ngoại giao, cử Trần Khắc Chung đi sứ nhưng không đạt kết quả.
Trước tình thế cấp bách, cần thêm thời gian để củng cố lực lượng, chuẩn bị phản công, triều đình đã quyết định để công chúa An Tư sang doanh trại đối phương. Đây không phải là một cuộc hôn nhân thông thường mà có ý nghĩa như một hình thức “cống nạp” mang tính ngoại giao, đồng thời được cho là nhằm làm chậm bước tiến của quân Nguyên.
Vì đại cục quốc gia, công chúa An Tư chấp nhận lên đường trong hoàn cảnh đầy hiểm nguy. Dù vậy, vì dân vì nước, bà vẫn chấp nhận và được ví như "nàng Chiêu Quân của nhà Trần".
Những gì diễn ra với bà trong doanh trại của Thoát Hoan hầu như không được ghi chép rõ ràng. Tuy nhiên, một số nhận định cho rằng sự xuất hiện của bà có thể đã góp phần làm phân tán sự tập trung của đối phương hoặc tạo điều kiện thuận lợi cho quân Trần tái tổ chức lực lượng.
Từ khoảng tháng 4/1285, cục diện chiến trường dần thay đổi khi quân Trần bắt đầu phản công trên nhiều hướng và giành thắng lợi quan trọng. Cuối cùng, quân Nguyên thất bại, Thoát Hoan phải rút chạy về nước.
Dẫu vậy, số phận của công chúa An Tư vẫn là một ẩn số trong lịch sử. Không có tài liệu chính thống nào ghi lại bà còn sống hay đã mất sau chiến tranh, cũng như cuộc đời của bà về sau ra sao. Ngay cả trong các ghi chép về việc luận công ban thưởng sau chiến thắng, triều đình nhà Trần cũng không nhắc đến bà, khiến cuộc đời công chúa An Tư đến nay vẫn còn nhiều điều chưa được giải đáp.
Bài viết tham khảo thông tin tại:
Bí ẩn cái chết của công chúa quên thân cứu nhà Trần - Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
Nhớ công chúa An Tư - Nàng Chiêu Quân nước Việt - Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ
