Thay đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp

Mở đầu hội thảo, ông Nguyễn Văn Hoài, Tổng Biên tập Báo Nông thôn Ngày nay nhấn mạnh rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số không đơn thuần là chỉ tiêu định lượng mà còn là yêu cầu chiến lược để nâng cao vị thế quốc gia. Trong bối cảnh kinh tế thế giới đầy bất định và xu hướng bảo hộ gia tăng, các động lực tăng trưởng truyền thống đang dần bộc lộ hạn chế, đòi hỏi Việt Nam phải tìm kiếm những xung lực mới mang tính đột phá và bền vững hơn.

Tiến sỹ Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, nhận định dù nông nghiệp có thể không tăng trưởng bứt phá mạnh mẽ như công nghiệp hay dịch vụ, nhưng sự ổn định và bền vững chính là điểm khác biệt cốt lõi. Minh chứng rõ nét nhất là trong giai đoạn đại dịch COVID-19, khi toàn bộ nền kinh tế chịu áp lực lớn, nông nghiệp đã "lội ngược dòng" duy trì sắc xanh, khẳng định vững chắc vị thế "trụ đỡ" của nền kinh tế.

Theo ông Thắng, "chìa khóa" cho sự tăng trưởng này nằm ở chiến lược chuyển đổi cơ cấu hiệu quả. Ngành nông nghiệp hiện nay không còn chạy theo sản lượng thuần túy mà tập trung vào các mặt hàng giá trị cao. Số liệu thực tế năm 2025 cho thấy xuất siêu nông sản đạt con số ấn tượng khoảng 21 tỷ USD. Tuy nhiên, để tiến tới mục tiêu đóng góp vào tăng trưởng hai con số, ngành cần nâng mức tăng trưởng từ 3,5 - 4%/năm hiện nay lên khoảng 4,5 - 5%.

Để đạt được con số này, Tiến sỹ Trần Công Thắng nhấn mạnh yêu cầu bức thiết về việc rũ bỏ cách làm tự phát để chuyển mình từ "tư duy sản xuất nông nghiệp" sang "tư duy kinh tế nông nghiệp". Điều này đồng nghĩa với việc không thể tiếp tục điệp khúc "sản xuất cái mình có" mà phải "sản xuất cái thị trường cần", đặc biệt là đáp ứng các hàng rào kỹ thuật khắt khe từ EU hay Hàn Quốc. Việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số sẽ là nền tảng để nông sản Việt vươn xa.

Kích hoạt giá trị xanh và dòng vốn tín dụng làm đòn bẩy đột phá

Một trong những nội dung trọng tâm được thảo luận là việc chuyển đổi từ "sản xuất xanh" sang "giá trị xanh". Theo Tiến sỹ Trần Công Thắng, giá trị xanh không chỉ nằm ở sản phẩm sạch mà còn là sự kết nối chặt chẽ giữa nông nghiệp với công nghiệp thực phẩm, du lịch nông thôn và công nghiệp chế tạo. Bên cạnh đó, việc khai thác không gian tăng trưởng mới từ kinh tế biển, kinh tế rừng bền vững hay các nguồn tài nguyên như đất hiếm cũng sẽ là "mỏ vàng" để thúc đẩy GDP toàn ngành.

Dưới góc độ tài chính, Tiến sỹ Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, khẳng định nguồn lực tài chính là yếu tố quyết định. Ông cho rằng thời gian tới cần ưu tiên dòng vốn tín dụng nông nghiệp, đặc biệt là "rót" thẳng vào khâu chế biến sâu để nâng tầm giá trị thặng dư thay vì chỉ dừng lại ở xuất khẩu thô. Trong kỷ nguyên số, tín dụng còn đóng vai trò hỗ trợ doanh nghiệp và nông dân đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất xanh – điều kiện tiên quyết để thâm nhập sâu vào các thị trường cao cấp.

Đồng quan điểm, Phó Giáo sư - Tiến sỹ Đặng Ngọc Đức, Viện trưởng Viện Công nghệ Tài chính (Đại học Đại Nam), đề xuất cần nâng cao nền tảng công nghệ cho khu vực nông thôn. Việc phổ cập kiến thức số và tài chính số sẽ giúp người nông dân tối ưu hóa việc tiếp cận vốn và rút ngắn thời gian đưa sản phẩm đến thị trường mục tiêu, giải quyết triệt để các điểm nghẽn về hạ tầng logistics vốn đang chiếm tới 16% GDP.

Nhìn rộng hơn về mô hình phát triển, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, TS. Cấn Văn Lực lưu ý cần phân biệt rõ giữa mô hình tăng trưởng (định lượng ngắn hạn) và mô hình phát triển (bao trùm kinh tế, xã hội, môi trường). Việt Nam cần đạt được cả hai: tăng trưởng cao là điều kiện cần, phát triển bền vững là điều kiện đủ. Ông Lực đề xuất cần nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) lên trên 55% và giảm hệ số ICOR xuống khoảng 4 lần để đảm bảo chất lượng tăng trưởng.

Kết luận hội thảo, các chuyên gia thống nhất rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số là thách thức nhưng hoàn toàn khả thi nếu chúng ta quyết liệt đổi mới mô hình. Việc bảo đảm 4 trụ cột an ninh gồm lương thực, năng lượng, chuỗi cung ứng và dữ liệu sẽ là nền tảng vững chắc để nền kinh tế vận hành ổn định. Trong đó, một nền nông nghiệp xanh, hiện đại và giàu giá trị thặng dư chính là động lực quan trọng nhất để hiện thực hóa khát vọng phát triển của đất nước trong giai đoạn 2026 - 2030.