Dư địa phát triển lớn cùng những rào cản kỹ thuật khắt khe

Tính đến đầu năm 2025, diện tích trồng chanh leo cả nước ước đạt từ 12.500 đến 15.000 ha, tập trung chủ yếu tại các tỉnh Tây Nguyên như Gia Lai, Đắk Lắk và vùng miền núi phía Bắc tại Sơn La. Hiệu quả kinh tế từ loại cây này rất ấn tượng, với năng suất bình quân đạt từ 35-45 tấn/ha, thậm chí các vùng canh tác công nghệ cao có thể chạm mốc 70 tấn/ha. Với mức giá ổn định, mỗi héc-ta chanh leo mang lại doanh thu từ 250-350 triệu đồng, tạo ra lợi nhuận ròng cao gấp 3-4 lần so với các loại cây công nghiệp truyền thống. Hiện nay, Việt Nam tự hào nằm trong nhóm 10 quốc gia xuất khẩu chanh leo lớn nhất thế giới và dẫn đầu về sản lượng nước ép cô đặc.

Sự phát triển mạnh mẽ của diện tích chanh leo đã thực sự thay đổi diện mạo đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số tại các vùng trọng điểm phía Bắc và Tây Nguyên. Những hộ dân tại các địa phương ghi nhận sự khởi sắc rõ rệt về thu nhập, giúp con cái được ăn học đầy đủ và vươn lên làm giàu chính đáng từ chính mảnh vườn của mình. Tuy nhiên, song song với tiềm năng phát triển mạnh mẽ, ngành hàng này cũng đang phải đối mặt với những thử thách không nhỏ về tiêu chuẩn chất lượng quốc tế. Đặc biệt, vấn đề kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật đang trở thành rào cản kỹ thuật lớn nhất cần vượt qua để bảo vệ uy tín nông sản quốc gia.

Theo báo cáo của Tổng cục Thực phẩm Pháp công bố vào tháng 2/2026, dựa trên dữ liệu kiểm tra từ năm 2024, mặt hàng chanh leo nhập khẩu từ Việt Nam vẫn xuất hiện rủi ro về an toàn thực phẩm. Cụ thể, số liệu cho thấy 15 trong tổng số 47 mẫu được kiểm tra đã vượt ngưỡng dư lượng tối đa cho phép, tương đương khoảng 32% mẫu không đạt chuẩn theo tiêu chí khắt khe của Liên minh châu Âu. Đáng lo ngại hơn, một số mẫu bị phát hiện chứa hoạt chất omethoate, một chất có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Điều này đặt ra áp lực lớn về việc chanh leo có thể bị đưa vào diện kiểm soát tăng cường tại các cửa khẩu quốc tế.

Dự kiến, Liên minh châu Âu sẽ tiếp tục thực hiện các đợt rà soát danh mục hàng hóa có rủi ro cao trong nửa cuối năm 2026 để đưa ra những quyết định điều chỉnh phù hợp. Trong trường hợp bị đưa vào các phụ lục kiểm soát nghiêm ngặt, mỗi lô hàng chanh leo xuất khẩu sẽ phải kèm theo kết quả kiểm nghiệm và chứng thư an toàn thực phẩm trước khi được phép thông quan chính thức. Những yêu cầu này thường kéo theo thời gian vận chuyển dài hơn, đồng thời tiềm ẩn nhiều rủi ro về chi phí lưu kho hay chậm giao hàng cho đối tác. Đây chính là hồi chuông cảnh báo để các nhà quản lý nhìn nhận lại toàn bộ chuỗi cung ứng, từ khâu lựa chọn giống cho đến quy trình thu hoạch cuối cùng.

Việc kiểm soát chặt chẽ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật ngay từ khâu canh tác ban đầu, cùng với tăng cường truy xuất nguồn gốc, sẽ là yếu tố then chốt để duy trì thị trường xuất khẩu. Các cơ quan chuyên môn khuyến cáo người sản xuất cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn thực phẩm, nhằm tránh những thiệt hại về kinh tế và uy tín thương hiệu. Nếu không có những thay đổi tích cực trong quy trình sản xuất, khả năng bị áp dụng các điều kiện nhập khẩu chặt chẽ hơn là điều khó tránh khỏi. Do đó, nâng cấp tiêu chuẩn canh tác không chỉ là yêu cầu từ phía đối tác mà còn là nhiệm vụ bắt buộc để ngành hàng chanh leo có thể phát triển bền vững và vươn xa hơn nữa.

Giải pháp nâng cao chất lượng để chinh phục thị trường toàn cầu

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc mở cửa các thị trường lớn là nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng tầm giá trị và khẳng định vị thế cho trái chanh leo Việt Nam. Ngày 25/3/2026, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung đã có buổi làm việc quan trọng với đoàn công tác Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ do Thứ trưởng Luke J. Lindberg làm trưởng đoàn. Tại buổi làm việc này, phía Hoa Kỳ xác nhận đã hoàn tất các bước đánh giá kỹ thuật đối với trái chanh leo tươi của Việt Nam. Đây là tín hiệu cực kỳ khả quan, hứa hẹn năm 2026 sẽ trở thành cột mốc lịch sử khi loại trái cây đặc sản này chính thức có mặt tại xứ sở cờ hoa.

Thứ trưởng Hoàng Trung đã chủ động kiến nghị phía bạn đẩy nhanh việc công nhận thêm các cơ sở chiếu xạ và chấp thuận phương pháp xử lý bằng hơi nước nóng, nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho xuất khẩu. Việc đa dạng hóa các phương pháp xử lý kỹ thuật sau thu hoạch sẽ giúp giảm chi phí logistics và đảm bảo độ tươi ngon của trái cây khi đến tay người tiêu dùng Mỹ. Sự chủ động trong các giải pháp kỹ thuật và hạ tầng xử lý không chỉ đáp ứng yêu cầu của đối tác mà còn nâng cao tính cạnh tranh cho nông sản Việt. Việc kiên trì theo đuổi các tiêu chuẩn chiếu xạ chính là bước đi vững chắc để trái chanh leo tươi rộng đường tiến vào thị trường Hoa Kỳ ngay trong năm nay.

Đáp lại những đề xuất từ phía Việt Nam, ông Luke J. Lindberg khẳng định sẽ ưu tiên các thủ tục kỹ thuật để kịp thời phục vụ ngay trong vụ thu hoạch chanh leo năm 2026. Đại diện phía Hoa Kỳ đánh giá cao chất lượng và quy trình đánh giá kỹ thuật nghiêm túc mà Việt Nam đã thực hiện đối với sản phẩm này. Sự đồng thuận từ các cấp lãnh đạo không chỉ mở ra con đường chính ngạch sang Mỹ, mà còn là chìa khóa để chanh leo Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Những cam kết từ phía Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ đã mang lại niềm tin rất lớn cho các nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu nông sản.

Về phía người nông dân trực tiếp sản xuất, không khí phấn khởi đang lan tỏa khắp các bản làng khi nghe tin trái chanh leo sắp được xuất khẩu chính ngạch sang Mỹ. Ông K’Sơr Phước, một hộ dân tại xã Đắk Đoa, tỉnh Gia Lai, chia sẻ rằng trước đây bà con thường lo lắng về đầu ra bấp bênh, nhưng nay có doanh nghiệp bao tiêu và thị trường mở rộng, mọi người càng có thêm động lực để canh tác sạch. Sự thay đổi trong tư duy sản xuất của những người nông dân như ông Phước là yếu tố then chốt để duy trì sự bền vững cho vùng nguyên liệu. Bà con giờ đây đã hiểu rằng chỉ có chất lượng thật mới có thể giữ vững lòng tin của những thị trường khó tính nhất.

Tương tự, bà Lường Thị Mai tại xã Chiềng Mung, tỉnh Sơn La, cũng bày tỏ niềm hy vọng lớn lao rằng quả chanh quê mình sẽ sớm có mặt trên các kệ siêu thị hiện đại tại Mỹ. Nhờ cây chanh leo, gia đình bà đã có thu nhập ổn định và nuôi con cái ăn học đàng hoàng, nên bà rất trân trọng cơ hội xuất khẩu mang tính lịch sử này. Những tấm gương vươn lên làm giàu như bà Mai đã minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng đúng hướng, phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương. Niềm tin của người dân vùng cao chính là nguồn động lực mạnh mẽ để các cấp ngành tiếp tục đẩy mạnh hỗ trợ kỹ thuật và thị trường.

Để hóa giải những cảnh báo về dư lượng thuốc bảo vệ thực phẩm từ châu Âu, các cơ quan chuyên môn đã đưa ra những phân tích thấu đáo nhằm định hướng lại quy trình sản xuất. Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, cho biết các báo cáo thường có độ trễ do tổng hợp theo chu kỳ, nên thực tế chất lượng chanh leo hiện nay đã có những cải thiện đáng kể. Ông khẳng định từ đầu năm 2026 đến nay, hệ thống cảnh báo nhanh chưa ghi nhận lô hàng chanh leo nào của Việt Nam vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Điều này cho thấy nỗ lực của các bên đã mang lại kết quả tích cực, giúp giảm bớt áp lực từ những dữ liệu không còn phù hợp ở hiện tại.

Theo ông Ngô Xuân Nam, các doanh nghiệp và hợp tác xã cần rà soát toàn bộ chuỗi từ canh tác đến đóng gói, trọng tâm là tuân thủ nghiêm ngưỡng dư lượng tối đa. Việc kiểm soát chặt chẽ mã số vùng trồng và quy trình canh tác sạch chính là con đường bền vững nhất để trái chanh leo khẳng định vị thế thương hiệu Việt. Thay vì coi các tiêu chuẩn khắt khe là rào cản, người sản xuất nên nhìn nhận đây là yêu cầu kỹ thuật bắt buộc để nâng cấp quy trình và nâng cao năng lực cạnh tranh. Với sự đồng lòng giữa nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà nông, trái chanh leo chắc chắn sẽ viết nên kỳ tích mới trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.