Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT), Ngày Đại dương thế giới (ngày 08/6) do Liên hợp quốc thông qua thể hiện sự đoàn kết, kết nối tất cả mọi người trên toàn thế giới với mục tiêu bảo tồn nguồn tài nguyên biển và đại dương. Ngày Đại dương thế giới năm nay với chủ đề “Đổi mới vì một đại dương bền vững”, sẽ là cơ hội để giới thiệu những phương pháp, ý tưởng, sản phẩm mới, các giải pháp khả thi nhằm làm nổi bật những đổi mới trong các lĩnh vực liên quan đến đại dương như công nghệ, hệ thống cơ sở hạ tầng, quản lý tài nguyên, sản phẩm, khoa học công nghệ mới…

Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2020 với chủ đề “Đổi mới để phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam"

Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2020 với chủ đề “Đổi mới để phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam”, với mục đích đổi mới công tác xây dựng, thực hiện kế hoạch của các bộ, ngành và địa phương nhằm cụ thể hóa các nội dung trong Nghị quyết số 26/NQ-CP của Chính phủ về việc Ban hành Kế hoạch tổng thể và Kế hoạch 5 năm của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22 tháng 10 năm 2018 của Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Để góp phần thực hiện Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, Bộ Tài Nguyên và Môi trường xác định phải triển khai thực hiện đồng bộ các giải pháp mà Nghị quyết số 36-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương và Nghị quyết số 26/NQ-CP của Chính phủ; trong đó tập trung 5 lĩnh vực quan trọng cần đổi mới và đột phá. Đó là: Tập trung rà soát, từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế, chính sách về tài nguyên, môi trường biển, hải đảo; Coi khoa học – công nghệ, phát triển nguồn nhân lực biển chất lượng cao là phương tiện thúc đẩy đổi mới, sáng tạo. Ứng dụng những thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trí tuệ nhân tạo vào công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường;

Cùng với đó là đổi mới mạnh mẽ hơn nữa trong công tác quản trị biển và đại dương, quản lý vùng bờ đảm bảo hiện đại, đồng bộ, nâng cao hiệu quả phối hợp và xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực, trình độ chuyên môn cao; Đẩy mạnh công tác điều tra cơ bản, thực hiện tốt Chương trình trọng điểm điều tra cơ bản tài nguyên, môi trường biển và hải đảo đến năm 2030;

Ngoài ra, nâng cao vị thế, vai trò, trách nhiệm của Việt Nam là Chủ tịch ASEAN năm 2020 và là thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (UNSC) đóng góp trách nhiệm vào các nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế trong việc đảm bảo hòa bình, an ninh và phát triển bền vững.

Chủ động, tích cực tham gia và đề xuất, thực hiện các sáng kiến hợp tác về các lĩnh vực quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, giảm thiểu rác thải nhựa đại dương trong khuôn khổ ASEAN và khu vực Thái Bình Dương, góp phần bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp trên biển của ta.

Bảo vệ nguồn lợi thủy hải sản là cơ sở để phát triển bền vững và góp phần bảo vệ môi trường biển

Đối với công tác bảo vệ nguồn lợi hải sản, Tổng cục Thủy sản (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) chủ trì, tiếp tục triển khai một số tiểu dự án, Đề án tổng thể về điều tra cơ bản và quản lý tài nguyên môi trường biển đến năm 2010, tầm nhìn đến năm 2020 (Đề án 47), bao gồm: Điều tra tổng thể hiện trạng và biến động nguồn lợi thủy sản ven biển Việt Nam; Điều tra tổng thể hiện trạng và biến động đa dạng sinh học các hệ sinh thái biển Việt Nam; Điều tra tổng thể hiện trạng và biến động nguồn lợi hải sản biển Việt Nam… phạm vi điều tra của các tiểu dự án đã bao phủ phần lớn vùng biển đặc quyền kinh tế của Việt Nam.

Năm 2020, kết quả điều tra nguồn lợi hải sản và hệ sinh thái biển của các tiểu dự án nêu trên sẽ được đánh giá, nghiệm thu để sử dụng cho công tác quy hoạch bảo vệ và khai thác nguồn lợi thủy sản, phục vụ quản lý, phát triển bền vững ngành Thủy sản.

Tính đến cuối năm 2019, tổng số tàu cá trên cả nước là 96.609 chiếc đang hoạt động, với tổng công suất trên 10 triệu CV. Sản lượng khai thác đạt 3,59 triệu tấn, trong đó sản lượng khai thác thủy sản nội địa khoảng 218 nghìn tấn, sản lượng nuôi trồng đạt 4,15 triệu tấn.

Tuy vậy, bên cạnh những kết quả đạt được, Việt Nam cũng đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức như: Sự suy giảm nguồn lợi thủy sản ở cả vùng biển và vùng nội địa. Ô nhiễm rác thải nhựa, môi trường nước, môi trường sống của các loài thủy sản do sự phát triển của một số ngành kinh tế (công nghiệp, du lịch,…); suy thoái hệ sinh thái thủy sinh (hệ sinh thái san hô, hệ sinh thái cỏ biển,…). Hoạt động khai thác thủy sản bất hợp pháp như: tàu cá hoạt động sai vùng, sử dụng chất nổ, xung điện, chất độc, ngư cụ cấm để khai thác thuỷ sản, khai thác, tiêu thụ loài thuỷ sản nguy cấp, quý, hiếm,…

Để chủ động trong công tác bảo vệ nguồn lợi hải sản, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã và đang triển khai xây dựng Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về hải sản thông qua Nhiệm vụ số 8 của Đề án 47 với mục tiêu “có được hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia điều tra đa dạng sinh học, nguồn lợi hải dương học và nghề cá biển Việt Nam với bộ dữ liệu gốc và các đầu ra phù hợp phục vụ cho việc nghiên cứu, quy hoạch, quản lý và phát triển bền vững”. Dự án được xây dựng, triển khai từ năm 2011, các dữ liệu về nguồn lợi hải sản đã được tập hợp nhưng còn ở các dạng khác nhau chưa được chuẩn hóa, đưa vào hệ thống cơ sở dữ liệu chung nên khó khăn trong quá trình quản lý, khai thác, sử dụng.

Nhiều giải pháp được đưa ra để bảo vệ phát triển nguồn lợi thủy sản bền vững vì một đai dương xanh

Trong những năm qua, việc triển khai các hoạt động nghiên cứu khoa học trong khu bảo tồn biển đang ngày được quan tâm nhiều hơn. Kết quả của một số đề tài nghiên cứu đã hỗ trợ khá hiệu quả cho công tác quản lý. Một số khu bảo tồn biển đã triển khai khá tốt và thường xuyên như: Cù Lao Chàm, Hòn Mun, Vườn Quốc gia Núi Chúa. Hoạt động hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng dân cư sống trong và xung quanh các khu bảo tồn biển được triển khai khá tốt trong giai đoạn 2005-2015. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, hoạt động này đang có dấu hiệu chậm lại. Một số mô hình đã dừng hoạt động do thiếu kinh phí để duy trì, đặc biệt là đối với Khu bảo tồn biển mới thành lập.

Công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng được các Khu bảo tồn biển quan tâm, đã có nhiều chương trình truyền thông nâng cao nhận thức cho cộng đồng, học sinh sống trong và xung quanh các Khu bảo tồn biển thông qua các phương tiện truyền thông rất sáng tạo. Điển hình như các chương trình: “Bảo tồn rùa biển” tại Côn Đảo; “Chiến dịch nói không với túi ni lông” tại Cù Lao Chàm, Lý Sơn; “Lặn thân thiện” ở các danh thắng Vịnh Nha Trang, Cù Lao Chàm, Vịnh Hạ Long, Khu Dự trữ Sinh quyển quần đảo Cát Bà; “Thăm quan Công viên đá” ở Vườn Quốc gia Núi Chúa; “Ủng hộ Nhà Thạch tạ” ở Khu Bảo tồn biển Hòn Cau… Một số khu bảo tồn biển đã phối hợp với các trường Đại học trong nước và quốc tế chia sẻ kinh nghiệm, đào tạo sinh viên trong công tác quản lý bảo tồn như Cù Lao Chàm.

Về phục hồi, tái tạo hệ sinh thái rạn san hô, một số khu bảo tồn biển và khu vực biển do cộng đồng quản lý đã có các hành động hiệu quả như: Khu Bảo tồn biển Cù Lao Chàm, Bạch Long Vỹ đã thực hiện trồng bổ sung, phục hồi san hô với kết quả được đánh giá khả quan. Khu vực vịnh Quy Nhơn, tỉnh Bình Định và khu vực biển Tuy An, tỉnh Phú Yên đã được dự án “Nguồn lợi ven biển vì sự phát triển bền vững” (CRSD) hỗ trợ hoạt động cho người dân tổ chức bảo vệ hệ sinh thái rạn san hô, bảo vệ môi trường sống của các loài thuỷ sản tại khu vực.

Ngoài ra, một số địa phương đã chủ động xây dựng, tổ chức thực hiện các chương trình, dự án thả rạn san hô nhân tạo, tạo môi trường sống cho các loài thủy sản như: Quảng Ninh, Hải Phòng, Quảng Nam, Bình Thuận, Kiên Giang, Thừa Thiên Huế; trồng cấy, phục hồi san hô: Hải Phòng, Quảng Nam, Khánh Hòa.

Để hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về hải sản, thời gian tới, ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các đơn vị liên quan tiếp tục triển khai điều tra, thu thập số liệu để xây dựng hồ sơ các khu vực có tiềm năng bảo tồn, đề xuất bổ sung vào hệ thống Khu bảo tồn biển Việt Nam.

Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các tỉnh, thành phố đã tham mưu trình cấp có thẩm quyền ban hành quy định bổ sung các khu vực cấm khai thác có thời hạn, ngư cụ cấm sử dụng khai thác thủy sản để khoanh vùng, bảo vệ các khu vực thủy sản tập trung sinh sản, thủy sản còn non tập trung sinh sống tại địa phương; đồng thời đề ra kế hoạch dài hạn về việc thả giống, tái tạo nguồn lợi đối với các đối tượng thủy sản cần bảo vệ, bảo tồn và có nguy cơ bị cạn kiệt.

Mai Quỳnh