Có phải xe năng lượng mới (NEV) của Trung Quốc chỉ có tuổi thọ trung bình 1,8 năm (1 năm 9 tháng 18 ngày)? Mới đây, một số cơ quan báo chí nước ngoài và các nhà sáng tạo nội dung số đã dẫn lại một phần dữ liệu từ Báo cáo Phát triển thường niên thị trường hậu mãi ô tô Trung Quốc 2025, khẳng định rằng “ô tô điện Trung Quốc bị thay thế nhanh hơn cả điện thoại di động”.

Tuy nhiên, theo tờ Global Times, những kết luận này xuất phát từ việc hiểu sai các khái niệm về cơ cấu đội xe, hành vi tiêu dùng và tuổi thọ sản phẩm. Điều này không chỉ diễn giải sai dữ liệu mà còn đánh giá sai triển vọng của ngành xe năng lượng mới (NEV) của Trung Quốc.

Con số “1,8 năm” được nhắc đến trong báo cáo xuất hiện trong phát biểu đầy đủ là: “Độ tuổi trung bình của tổng lượng xe du lịch năng lượng mới hiện hành là khoảng 1,8 năm”. Cụ thể, con số này đề cập đến thời gian trung bình tính từ khi bán ra của tất cả NEV trong tổng lượng xe lưu thông tại Trung Quốc tính đến cuối năm 2025. Đó đơn thuần là độ tuổi trung bình của các phương tiện đang lưu thông trên đường - điều đó không có nghĩa là “người tiêu dùng thay xe trung bình 1,8 năm một lần”, cũng không hàm ý rằng “tuổi thọ sử dụng trung bình” của NEV Trung Quốc chỉ vỏn vẹn 1,8 năm.

Tại Mỹ, độ tuổi trung bình của xe điện chạy pin vào năm 2024 là khoảng 3,5 năm, nhưng không ai từ con số đó lại kết luận rằng tuổi thọ của chúng chỉ có 3,5 năm. Việc bóp méo khái niệm “dàn xe còn rất mới” thành “chiếc xe ngắn hạn” về bản chất đã biến sự “trẻ trung” do tăng trưởng bùng nổ của ngành NEV Trung Quốc thành sự thoái hóa/lạc hậu nhanh chóng, từ đó làm người tiêu dùng hiểu sai về độ bền và giá trị lâu dài của NEV.

Video so sánh xe điện Trung Quốc và Mỹ: Kết quả tuổi thọ đáng kinh ngạc - Nguồn clip: Road Kings & Rust

Với việc doanh số NEV ghi nhận mức tăng trưởng nhanh chóng trong nhiều năm liên tiếp, việc các phương tiện mới bán ra liên tục được đưa vào mẫu thống kê vô hình trung đã làm giảm độ tuổi trung bình của tổng dàn xe tại Trung Quốc. Năm 2015, Trung Quốc trở thành thị trường NEV lớn nhất thế giới với doanh số hàng năm đạt 330.000 xe. Đến năm 2021, con số đó đã vượt mốc 3,5 triệu xe. Đến năm 2025, doanh số xe du lịch năng lượng mới trong nước tại Trung Quốc đã tăng vọt lên 13,875 triệu xe, với tỷ lệ thâm nhập thị trường vượt quá 50%, tương ứng với mức tăng hơn 40 lần trong một thập kỷ qua.

Dữ liệu từ Bộ Công an Trung Quốc cho thấy tổng lượng NEV lưu hành tại Trung Quốc đã tăng từ 4,92 triệu xe vào cuối năm 2020 lên 43,97 triệu xe vào cuối năm 2025. Chỉ tính riêng trong năm 2025, 12,93 triệu xe NEV mới đã được đăng ký, chiếm 49,38% tổng số xe đăng ký mới. Đối với một ngành công nghiệp mà gần 30% tổng lượng xe hiện hành được bổ sung chỉ trong đúng một năm thì độ tuổi trung bình của xe đương nhiên phải thấp. Đây là vấn đề cơ bản về cơ cấu thống kê và không liên quan trực tiếp đến chất lượng xe hay tỷ lệ xe bị loại bỏ (rã phế liệu).

Việc lấy chu kỳ thay thế của xe chạy bằng nhiên liệu truyền thống (xe chạy bằng xăng hoặc dầu diesel) làm chuẩn mực để đánh giá NEV có “bền” hay không có lẽ đã lạc hậu. Trong quá khứ, công nghệ cốt lõi của xe xăng nằm ở phần cứng cơ khí như động cơ và hộp số; các hãng xe ít có động lực nâng cấp với tần suất cao, còn người tiêu dùng cũng hình thành thói quen cố hữu rằng “một chiếc xe xăng/dầu phải giữ ít nhất 7 đến 8 năm” hoặc lâu hơn.

Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh cốt lõi của NEV lại nằm ở khả năng tính toán mạnh mẽ hơn, phạm vi hoạt động xa hơn và các chức năng lái thông minh tiên tiến hơn. Chu kỳ phát triển các dòng xe NEV mới tại Trung Quốc đã được rút ngắn từ mức 5 năm điển hình của các hãng xe truyền thống xuống chỉ còn 18 tháng, trong khi pin, kiến trúc điện/điện tử và các tính năng thông minh được nâng cấp nhanh hơn đáng kể. Thêm vào đó, khi thế hệ Gen Y và Gen Z - những người rất nhạy bén với cái mới - trở thành lực lượng tiêu dùng chủ lực của NEV, thói quen mua sắm xe hơi tất yếu sẽ trải qua một sự chuyển dịch mang tính thế hệ.

Sự lặp lại và nâng cấp nhanh chóng về mặt công nghệ là một trong những đặc trưng định hình thị trường NEV đang phát triển mạnh mẽ. Tốc độ ra mắt sản phẩm mới được đẩy nhanh không đồng nghĩa với việc tuổi thọ sử dụng an toàn và tin cậy của phương tiện bị ngắn lại.

NEV ngày càng áp dụng nhiều thiết kế phát triển theo nền tảng, linh kiện mô-đun hóa và kiến trúc tách rời phần cứng - phần mềm, cho phép phát triển nhiều mẫu xe khác nhau trên cùng một nền tảng.

Điện thoại di động ra mắt mẫu mới hàng năm, nhưng điều đó không có nghĩa là các sản phẩm trước đó lập tức trở nên vô dụng; tương tự, NEV có thể cải thiện chức năng thông qua các bản cập nhật phần mềm qua không trung (OTA). Sự nâng cấp công nghệ nhanh chóng cũng thúc đẩy tiến bộ liên tục về mật độ năng lượng của pin, độ an toàn, quản lý năng lượng, lái tự động và trải nghiệm trong khoang lái, kích thích sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp dựa trên công nghệ và trải nghiệm người dùng.

Đổi mới nhanh không đồng nghĩa với “tiêu dùng nhanh”. Việc NEV có bền hay không phải được đánh giá qua các tiêu chuẩn an toàn, hiệu suất chất lượng và dữ liệu vận hành lâu dài. Từ năm 2016, Trung Quốc đã yêu cầu các nhà sản xuất xe du lịch phải cung cấp thời gian bảo hành ít nhất 8 năm hoặc 120.000 km cho các bộ phận cốt lõi như pin, động cơ và hệ thống điều khiển điện tử. Bộ Quy tắc Kiểm tra Vận hành An toàn xe năng lượng mới được áp dụng từ tháng 3 năm 2025 đã đưa thêm pin, hệ thống điện và động cơ truyền động vào danh mục kiểm định bắt buộc. Lô NEV quy mô lớn đầu tiên hiện đang bước vào năm sử dụng thứ 8 trở đi; những yếu tố thực sự cần theo dõi là độ chai pin, tỷ lệ hỏng hóc, chi phí bảo trì và tỷ lệ loại bỏ.

Khi đánh giá tuổi thọ của xe, việc phân biệt giữa “về mặt kỹ thuật, không thể tiếp tục vận hành” và “tự nguyện thay xe do giá cả, cấu hình hoặc sở thích cá nhân” cũng rất quan trọng: Một chiếc xe đi vào thị trường xe cũ vì chủ xe muốn nâng cấp khoang lái thông minh không nhất thiết là nó không còn sử dụng được nữa; sự sụt giảm giá bán xe cũ không trực tiếp chứng minh sự suy giảm về độ an toàn hay độ bền. Ở giai đoạn này, không có dữ liệu chính thức nào chứng minh rằng tuổi thọ trung bình của NEV chỉ từ 3 đến 5 năm và người ta cũng không thể diễn dịch ra “tuổi thọ sử dụng 1,8 năm” từ “độ tuổi trung bình của dàn xe là 1,8 năm”.

Ngành NEV của Trung Quốc đã vượt qua giai đoạn chỉ đơn thuần định hình sự hiện diện và hiện đang bước vào giai đoạn then chốt là giải quyết bài toán chất lượng, độ bền và giá trị. Trong tương lai, các tiêu chuẩn độ bền nghiêm ngặt hơn, việc kiểm tra pin minh bạch hơn, dịch vụ phần mềm ổn định hơn và hệ thống tái chế xe cũ tốt hơn sẽ là cần thiết để giải tỏa những lo ngại của người tiêu dùng. Ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc hoàn toàn không đuổi theo mục tiêu biến ô tô thành hàng tiêu dùng nhanh; trái lại, ngành này hướng tới việc làm cho giao thông xanh trở nên tin cậy, tiết kiệm, bền vững và thời thượng hơn.