Xe điện giá rẻ từ Trung Quốc đã gây xáo trộn đối với các hãng xe tại châu Âu và Nhật Bản. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng tác động của làn sóng này đối với những trung tâm sản xuất ô tô trong khu vực như Thái Lan lại thường bị xem nhẹ.

Từng được mệnh danh là “Detroit của châu Á”, ngành công nghiệp ô tô Thái Lan hiện đang đối mặt nguy cơ suy thoái tương tự thành phố từng là trái tim của ngành sản xuất ô tô Mỹ.

Theo công ty phân tích dữ liệu CEIC, sản lượng xe tại Thái Lan giảm 20% trong năm 2024 và vẫn chưa cho thấy dấu hiệu phục hồi rõ rệt. Doanh số xe sản xuất trong nước cũng sụt giảm mạnh.

Xe điện Trung Quốc chỉ là một phần của bài toán

Xuất khẩu ô tô từ Trung Quốc sang Thái Lan bắt đầu tăng mạnh từ năm 2022, và đến năm 2023, Trung Quốc đã vượt Nhật Bản để trở thành nguồn cung xe và linh kiện lớn nhất của nước này.

Chính sách trong nước góp phần thúc đẩy đà tăng trưởng của các hãng xe Trung Quốc. Cụ thể, giới hoạch định chính sách Thái Lan đã đưa ra các ưu đãi ngắn hạn cho doanh nghiệp Trung Quốc với kỳ vọng đổi lấy dòng vốn đầu tư dài hạn.

Theo gói khuyến khích đầu tiên mang tên “EV 3.0”, các nhà sản xuất được giảm thuế tiêu thụ đặc biệt và tạm thời cắt giảm thuế nhập khẩu đối với xe điện nguyên chiếc, đổi lại họ phải cam kết sản xuất trong nước. Chương trình này đã thu hút nhiều thương hiệu xe điện lớn gia nhập thị trường, đồng thời chuyển hướng nhu cầu tiêu dùng đang suy giảm sang phân khúc xe điện.

Đến tháng 12/2025, số lượng xe điện đăng ký mới tại Thái Lan đã tăng gấp 2,5 lần so với cùng kỳ năm trước. Các thương hiệu Trung Quốc cũng củng cố vị thế khi hiện chiếm hơn 70% thị phần xe điện chạy pin tại nước này.

Không chỉ áp lực cạnh tranh từ hàng nhập khẩu, ngành ô tô Thái Lan còn đang phải đối mặt với những vấn đề sâu xa hơn - bao gồm nhu cầu nội địa yếu và việc các khoản đầu tư vào xe điện vẫn chưa tạo được hệ sinh thái nhà cung cấp trong nước.

Nợ hộ gia đình kéo tụt nhu cầu mua xe

Nhu cầu nội địa đã suy yếu từ trước khi xe điện Trung Quốc tràn vào thị trường. Năm 2011, Chính phủ Thái Lan triển khai chương trình hỗ trợ người mua ô tô lần đầu, qua đó thúc đẩy doanh số bằng cách hoàn thuế cho xe mới sản xuất trong nước.

Nhưng sau khi chương trình kết thúc, nhiều hộ gia đình rơi vào tình trạng nợ nần lớn. Đại dịch Covid-19 và những cú sốc giá hàng hóa tiếp tục khiến tình hình thêm trầm trọng. Hiện nợ hộ gia đình của Thái Lan đã tương đương gần 90% GDP, làm xói mòn tầng lớp trung lưu – động lực chính của tiêu dùng.

Các chính sách khuyến khích xe điện đến nay vẫn chưa mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Thái Lan đã thu hút được nhiều khoản đầu tư lớn vào lĩnh vực xe điện và pin, trong đó có nhà máy ở nước ngoài đầu tiên do tập đoàn BYD của Trung Quốc sở hữu hoàn toàn.

Tuy nhiên, sự kết nối với các nhà cung cấp nội địa, hoạt động nghiên cứu - phát triển (R&D) và việc làm cho lao động Thái Lan vẫn còn hạn chế.

Những chiếc xe điện lắp ráp tại Thái Lan hiện vẫn chưa đáp ứng mục tiêu 40% hàm lượng nội địa. Nhiều doanh nghiệp cung ứng trong nước gần như không có chỗ đứng trong chuỗi sản xuất xe điện khi các công ty Trung Quốc chủ yếu nhập khẩu linh kiện rồi lắp ráp tại địa phương.

Thuế nhập khẩu khó đảo ngược xu thế suy giảm

Trước thực trạng này, các tập đoàn ô tô Thái Lan đã kêu gọi áp thuế 32% đối với xe điện nhập khẩu. Nhưng theo các chuyên gia, thuế quan là phản ứng mang tính ngắn hạn và khó có thể giúp hồi sinh ngành ô tô nước này. 

Trong khi đó, thị trường nội địa Thái Lan đang ngày càng thu hẹp. Nhiều khả năng các doanh nghiệp sẽ tiếp tục nhập linh kiện để lắp ráp trong nước hoặc chuyển hướng đầu tư sang nơi khác.

Các quốc gia Đông Nam Á khác hiện cũng đang cạnh tranh để thu hút cùng dòng vốn này. Việc tăng thuế chỉ càng củng cố lý do để các nhà sản xuất dịch chuyển sang các địa điểm thay thế.

Thách thức lớn nhất đối với Chính phủ Thái Lan là xử lý gánh nặng nợ hộ gia đình – yếu tố đang kìm hãm tiêu dùng. Chi phí trả nợ cao cùng việc thắt chặt tín dụng khiến người dân ngần ngại với những khoản chi lớn như mua ô tô. Các gói kích thích tiêu dùng chỉ mang lại mức tăng GDP khiêm tốn nhưng lại tiêu tốn nguồn lực tài khóa đáng kể.

Giới chuyên gia nhận định rằng, một thị trường nội địa mạnh hơn sẽ giúp Thái Lan có thêm đòn bẩy để yêu cầu tỷ lệ nội địa hóa sâu hơn, thay vì chỉ dựa vào các ưu đãi thuế.