Đầu tháng 6, tại Kỳ họp lần thứ 38 Hội đồng Điều phối quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển của UNESCO (MAB-ICC 38) diễn ra tại thành phố Hernandarias, Cộng hòa Paraguay, Phong Nha - Kẻ Bàng đã chính thức được công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới.

Sự kiện đánh dấu một cột mốc quan trọng đối với Việt Nam, đồng thời khẳng định vị thế nổi bật toàn cầu của Phong Nha - Kẻ Bàng về đa dạng sinh học, hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi và các giá trị địa chất, địa mạo đặc sắc.

Theo hồ sơ được UNESCO phê duyệt, Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng có tổng diện tích hơn 515.830ha, bao gồm vùng lõi rộng 123.326ha, vùng đệm 220.055ha và vùng chuyển tiếp 172.449ha. Khu vực trải rộng trên 15 xã với hơn 159.300 người sinh sống.

Di sản thiên nhiên sở hữu hệ karst hiếm có trên thế giới

Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng nằm cách trung tâm phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị khoảng 50km về phía Tây Bắc. Nơi đây từ lâu được biết đến là một trong những khu vực có giá trị địa chất và địa mạo đặc biệt của thế giới.

Theo đánh giá của UNESCO, Phong Nha - Kẻ Bàng của Việt Nam cùng với khu vực Hin Nậm Nô của Lào tạo nên một trong những cảnh quan karst đá vôi và hệ sinh thái nguyên vẹn, nổi bật nhất hành tinh.

Một trong những nét đặc trưng nổi bật nhất của Phong Nha - Kẻ Bàng là hệ thống sông ngầm và hang động phát triển trong lòng các khối núi đá vôi. Với lượng mưa lớn hằng năm, nước đã liên tục thấm qua các tầng đá, tạo nên những công trình thiên nhiên kỳ vĩ dưới lòng đất.

Đến nay, khu vực này đã ghi nhận khoảng 300 hang động lớn nhỏ, được chia thành ba hệ thống chính gồm hệ thống động Phong Nha, hệ thống hang Vòm và hệ thống hang Rục Mòn.

Trong đó, những điểm đến nổi tiếng như động Phong Nha, động Tiên Sơn, động Thiên Đường, hang Én, hang Tối hay hang Khe Ry đã trở thành biểu tượng du lịch của Việt Nam. Đặc biệt, hang Sơn Đoòng được biết đến là hang động tự nhiên lớn nhất thế giới với chiều cao có nơi lên tới 250m, rộng khoảng 200m và chiều dài ít nhất 8,5km.

"Kho báu" đa dạng sinh học giữa rừng nhiệt đới

Không chỉ nổi tiếng bởi hệ thống hang động đồ sộ, Phong Nha - Kẻ Bàng còn được xem là một trong những trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của khu vực Đông Nam Á.

Nhờ điều kiện địa hình, khí hậu, thủy văn và thổ nhưỡng đặc biệt, nơi đây sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi phát triển gần như nguyên vẹn. Thảm rừng che phủ tới 93,57% diện tích tự nhiên, trong đó gần 83,74% là rừng nguyên sinh hoặc gần nguyên sinh.

Kết quả khảo sát của các nhà khoa học cho thấy Phong Nha - Kẻ Bàng hiện có khoảng 2.400 loài thực vật bậc cao. Riêng họ lan đã ghi nhận tới 208 loài, trong đó nhiều loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam và danh mục bảo tồn quốc tế.

Về động vật, khu vực này là nơi sinh sống của 140 loài thú, 356 loài chim, 97 loài bò sát, 47 loài lưỡng cư, 162 loài cá và 369 loài côn trùng.

Nhiều loài quý hiếm mang giá trị bảo tồn toàn cầu đang được ghi nhận tại đây như sao la, mang lớn, mang Trường Sơn hay voọc Hà Tĩnh. Chính sự phong phú về sinh cảnh và nguồn gen đã giúp Phong Nha - Kẻ Bàng được ví như một "bảo tàng sinh vật" khổng lồ của Việt Nam.

4 lần được UNESCO vinh danh 

Với những giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học, ngày 5/7/2003, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới. Năm 2009, khu vực này tiếp tục được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt.

Đến ngày 3/7/2015, UNESCO ghi danh Phong Nha - Kẻ Bàng lần thứ hai theo các tiêu chí về tiến trình sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh học, khẳng định tầm quan trọng toàn cầu của hệ sinh thái nơi đây.

Năm 2025, UNESCO tiếp tục công nhận Di sản thế giới xuyên biên giới “Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng và Vườn Quốc gia Hin Nậm Nô”, mở rộng giá trị hợp tác bảo tồn thiên nhiên giữa Việt Nam và Lào.

Danh hiệu Khu Dự trữ sinh quyển thế giới không chỉ là niềm tự hào của địa phương và cả nước, mà còn khẳng định giá trị đặc biệt của Phong Nha - Kẻ Bàng trong mạng lưới bảo tồn toàn cầu. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để phát triển du lịch theo hướng bền vững, gắn kết giữa bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ đa dạng sinh học và nâng cao sinh kế cho cộng đồng địa phương.